ءشيتى مىلتىق پەن تۇيە زەڭبىرەك

شىعىس حالىقتارىندا زەڭبى­رەك XVII–XVIII عاسىرلاردان باس­تاپ قولدانىلىپ كەلگەنى بەل­گىلى. XVIII عاسىردا بۇقاردى باعىن­دىرعان يراننىڭ ءنادىر شا­حىندا وسى قۋاتتى قارۋ كوپ بول­عان دەگەن دەرەك بار. جاڭا قارۋ سول تۇستا قازاق دالاسىنا لاپ قويعان جوڭعارلاردا دا از بول­ماعانى بەلگىلى. ال وبلىستىق مۋزەيدە تۇرعان زەڭبىرەكتەر – قوقان حاندى­عىنان قالعان مۇرالار.

وبلىستىق تاريحي-ول­كەتانۋ مۋزەيىنىڭ عالىم-حات­شىسى اس­حات سايلاۋ قازاق دالا­سىندا حال­قىمىزدىڭ جاۋىن­گەرلىك ونە­رىن جاڭا ساتىعا كوتەرىپ, سول تۇس­تاعى ءىرىلى-ۇساقتى ۇرىستاردا جەڭىس­كە جەتۋگە سەپ بولعان قا­رۋ­دى كەنەسارى قاسىم ۇلى ءحىح عاسىر­داعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىندە ءجيى قولدانعانىن ايتادى.

«قازىر قورى­مىزدا 8 زەڭبى­رەك بار. باس­تاپقىدا ءبىز بۇلار­دى ورىس قارۋى دەگەن بايلام جا­ساپ, سول باعىتتا ىزدەنىپ كور­گەن­بىز. كەيىننەن بۇلاردىڭ قوقان زەڭبىرەگى ەكەنىن بىلدىك. وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىندا قارۋلاردى مۋزەيگە وتكىزگەن ادام­داردىڭ كوپشىلىگى ولاردى داريا جاعالاۋىنداعى قۇمنان تاپقانىن كورسەتىپتى. توپىراققا قاراعاندا قۇمدا قالعان زات جاقسى ساقتالادى. سونىڭ ارقاسىندا قۇندى مۇرالار ب ۇلىنبەي, بۇگىنگە جەتىپ وتىر», دەيدى عالىم.

ال ەكى عاسىرلىق تاريحى بار ءشيتى مىل­تىقتىڭ يەسى وسىدان 80 جىل­داي بۇرىن ومىردەن وت­كەن بەكجان دوسىباي ۇلى ەكەن. قا­زا­لى وڭىرىنە اتقان وعى ءمۇلت كەتپەي­تىن اڭشى رەتىندە تانىمال بولعان ول كەڭەس وداعى ورناعان سوڭ اڭشىلار قوعامىنا تىركەلىپ, اۋلاعان اڭدارىن سول مەكەمەگە تاپسىرىپ وتىرىپتى. ەلدى اشتىق جايلاعان تۇستا اۋىلعا دا تالعاجاۋ تاۋىپ بەرگەن مەرگەن جەرگىلىكتى اتقامىنەرلەردىڭ قىسىمىنان قاشىپ, قاراقالپاق جەرىنە وتكەن كەزى دە بولعان ەكەن. كەيىننەن ەلگە ورالىپ, 1947 جىلى ومىردەن وتەدى.

كوزدەگەنىن قۇر جىبەر­مەيتىن مەرگەننىڭ سەرىگىنە اينالعان ءشيتى مىلتىقتىڭ جاسالعانىنا ەكى عا­سىردان اسىپتى. ۇلى ساقىباي ەكىمىڭىنشى جىلدار باسىندا مىلتىقتى, بىتىراسى بار وق­شان­تايدى, قۇستىڭ توماعاسىن قازا­لى اۋداندىق مۋزەيىنە وتكىزىپ, كەيىن­نەن مىلتىق وبلىس ورتالىعىنا جەتكەن.

اسحات سايلاۋ سول كەزەڭدە سوعىل­عان مىلتىقتاردىڭ ۇڭ­عىسى ورتا ازيادان, وت بەر­گىشى ەۋرو­پادان اكەلىن­گەنمەن, قۇنداعى وزىمىزدە جاسالعانىن ايتادى. بۇل قازاق دالاسىندا جاۋىنگەرلىك ونەر ۇدايى جەتىلدىرىلىپ وتىر­عانىن كور­سەتەدى.

قىزىلوردا