جانارماي نارىعى: باعا قالىپتاستىرۋدىڭ باستى تەتىگى

«KAZENERGY» قاۋىمداستىعى الاڭىندا جانار-جاعارماي نارىعىنداعى جاعداي جان-جاقتى تالقىلاندى. اڭگىمەنىڭ نەگىزگى وزەگى اي-92 ماركالى بەنزين مەن ديزەل وتىنىنىڭ باعاسىن قالىپتاس­تىرۋ قاعيداتتارى ماسەلەسى بولدى. قولدانىس­تاعى اكىمشىلىك رەتتەۋ شارالارى وندىرىستىك, لوگيستيكالىق جانە وپەراتسيالىق شىعىنداردىڭ وسۋىمەن قاباتتاسىپ, نارىق قاتىسۋشىلارىنا قوسىمشا سالماق ءتۇسىرىپ وتىرعانى ايتىلدى.

ساراپشىلار مۇنداي شەك­­تەۋلەردىڭ ۇزاق ۋاقىت ساق­تالۋى سالاداعى ينۆەستي­تسيا­لىق بەلسەندىلىككە كەرى اسەر ەتۋى ىقتيمال ەكەنىن جەتكىزدى.

ينفلياتسيالىق قىسىم­نىڭ كۇشەيۋى, كولىك شىعىن­دارىنىڭ ءوسۋى, وندىرىستىك جاب­دىقتاردى جاڭارتۋ قا­جەت­تىلىگى مۇناي ونىمدە­رى­نىڭ وزىندىك قۇنىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. ىشكى نا­رىق­تاعى سۇرانىستىڭ ارتۋى دا باعا قالىپتاستىرۋ جۇيە­سىنە قوسىمشا تالاپ جۇك­تەيدى. مامانداردىڭ پىكى­رىنشە, نارىقتاعى شىنايى جاعدايدى ەسكەرمەيتىن تەتىك­تەر ۋاقىت وتە كەلە تەڭ­گە­رىم­سىزدىككە الىپ كەلۋى مۇم­كىن.

ساراپشى نۇرلان جۇما­عۇلوۆ باعا ايىرماشى­لى­عىنىڭ كورشى ەلدەرمەن سا­لىستىرعاندا ەداۋىر ارزان بولۋى «سۇر» ەكسپورتتىڭ بە­لەڭ الۋىنا ىقپال ەتەتىنىن ايتادى. باعانىڭ سالىستىرمالى تۇردە تومەن بولۋى وتىن­نىڭ زاڭسىز جولمەن سىرتقا شىعارىلۋىنا تۇرتكى بولىپ, ىشكى نارىقتا جاساندى تاپشىلىق تۋىنداتۋ قاۋپىن ارتتىرادى. باعا دەڭگەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن تەڭەستىرۋ وسىنداي تاۋەكەلدەردى تو­مەن­دەتىپ, ىشكى نارىقتى تۇ­راق­تى قامتاماسىز ەتۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. بۇل قادام كو­لەڭكەلى اينالىمدى ازايتىپ, نارىقتاعى اشىقتىقتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.

ال ساراپشى ەرلان جاۋكين اكىمشىلىك رەتتەۋ ين­ۆەس­تيتسيالىق مۇمكىن­دىك­تەردى شەكتەيتىن فاك­تور­لاردىڭ ءبىرى ەكەنىن العا تارتتى. قازىر ەلىمىزدەگى ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ, وندىرىستىك قۋاتىن كەڭەيتۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەن­گىزۋ ماڭىزدى مىندەت سانالادى. بۇدان بولەك, ءتورتىنشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە تۇر. مۇنداي ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ۇزاقمەرزىمدى, ەكونوميكالىق نەگىزى بار, تۇسىنىكتى ءارى بولجامدى باعا جۇيەسى قاجەت.

سالا ماماندارىنىڭ پا­يى­مىنشا, نارىقتىق تەتىك­تەردىڭ دامۋى مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ دەڭگەيىن ارت­تىرۋعا جول اشادى. بۇل وتىن ساپاسىن جاقسارتۋعا, جاڭا تەح­نو­لوگيالاردى ەنگىزۋگە, ءون­دى­رىستىڭ تيىمدىلىگىن كوتە­رۋ­گە ىقپال ەتەدى. ينۆەس­تيتسيا­لىق احۋالدىڭ جاق­سارۋى ينفرا­قۇرىلىمدى جاڭ­عىرتۋ­عا سەرپىن بەرىپ, ىشكى نارىق­تاعى سۇرانىستى تولىق قامتا­ماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك تۋعى­زا­دى. بۇل وزگەرىستەر ەلى­مىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپ­سىزدىگىن نىعايتۋعا نەگىز بولادى.

ەنەرگەتيكالىق تاۋەل­سىزدىك ماسەلەسى قازىرگى جاع­داي­دا ەرەكشە ماڭىزعا يە. ىشكى ءوندى­رىس­تىڭ تۇراق­تى دامۋى سىرتقى نارىق­تار­عا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ, ەكونوميكانىڭ تۇراق­تى­لىعىن ارتتىرادى. جانار-جاعارمايمەن ۇزدىكسىز قامتۋ ءوندىرىس, كولىك, اۋىل شار­ۋاشىلىعى سەكىلدى نەگىزگى سالالاردىڭ قالىپتى جۇ­مىس ىستەۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتەدى. سوندىقتان باعا قالىپ­تاستىرۋ تەتىكتەرىن جەتىل­دى­رۋ تەك سالالىق ماسەلە عانا ەمەس, جالپى ۇلتتىق ەكونو­مي­كانىڭ تۇراقتى دامۋىنا اسەر ەتەتىن فاكتور, دەيدى ساراپشىلار.

ماماندار مو­راتوري مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن نارىقتىق باعا قالىپتاستىرۋ قاعيداتىنا كوشۋ ماسەلەسىن دە كوتەردى. اشىق ءارى ەكو­نو­ميكالىق تۇرعىدان نەگىز­دەلگەن جۇيە نارىق قاتىسۋ­شى­لارىنا تۇسىنىكتى ەرەجەلەر قالىپتاستىرىپ, ۇزاق­مەرزىمدى جوسپار قۇرۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى. بول­جام­دىلىق دەڭ­گەيىنىڭ ارتۋى ين-ۆەستورلار ءۇشىن تارتىم­دى­لىق­تى كۇشەيتىپ, جاڭا جوبال­اردى ىسكە اسى­رۋعا جول اشادى.

باعانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن وزگەرتۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە ءمان بەرىلدى. ساراپ­شى­لار الەۋمەتتىك تۇراقتى­لىق­تى ساقتاۋ باستى باسىم­دىق­تاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەتىنىن جەتكىزدى. نارىقتىق تەتىكتەرگە كوشۋ ۇدەرىسى حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيى مەن ەكونوميكالىق احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. مۇنداي ءتاسىل باعانىڭ كۇرت قۇبىلۋىنا جول بەرمەي, تۇتىنۋشىلارعا قولايسىز جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جالپى العاندا, جانار-جاعارماي نارىعىندا ەركىن باعا قالىپتاستىرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ مۇناي وڭدەۋ سەكتورىن جاڭعىرتۋعا, ينۆەستيتسيا تارتۋعا, ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. بۇل باعىتتاعى قادام­دار ەكونوميكانىڭ ورنىق­تى­لىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, ىشكى نارىقتى تۇراقتى جا­نار-جاعارمايمەن قامتۋعا نەگىز بولادى. ال الەۋمەتتىك تەڭگەرىمدى ساقتاۋ ماسەلەسى باسىم باعىت رەتىندە قالا بەرمەك.