قازىر ءبىزدىڭ قوعامدا كىم بولساق تا ايتەۋىر قازاق بولعىمىز كەلمەيتىن ءبىر جامان ادەت قالىپتاستى. «قازاق جالقاۋ», «قازاق تويشىل», «قازاق مانساپقور», «قازاق جەمقور». جامان قاسيەتتىڭ بارلىعى بايعۇس قازاقتىڭ ءون بويىنان تابىلادى ەكەن. باسقاسىن قايدام, حالقىن جامانداۋشىلار اراسىندا جاھاندىق جارىس بولا قالسا, باس جۇلدەنى قازاقتار الاتىنىنا ويلانباي-اق ءباس تىگە بەرۋگە بولادى. ءبىز سياقتى تۋعان ۇلتىنىڭ جەر-جەبىرىنە جەتىپ ۇرساتىن حالىق جوق شىعار جەر جۇزىندە؟!
بالا كەزىمىزدە اكەمىز الماتىنىڭ «قايراتىن» اۋزىنان تاستامايتىن. قازىر ويلاپ قاراسام, اكەمىزدىڭ ماقتاۋىن سونشالىقتى جەتكىزگەنىنە قۇلاق قويار بولساق, بۇگىنگى «بارسەلونا» مەن «رەال مادريد», «باۆاريا» مەن «ليۆەرپۋل» الماتىلىق كوماندانىڭ قاسىندا قارا جاياۋ سياقتى. كسرو-نىڭ ءدۇبىرلى دوداسىندا تالاي مىقتى كوماندانىڭ قۇتىن قاشىرىپ, جانكۇيەرلەرىنىڭ الدىندا جەر قىلعان كورىنەدى. ءتىپتى ماسكەۋدىڭ «سپارتاگىن» ءوز الاڭىندا تاس-تالقان ەتىپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارعان. سول جەڭىس «قايراتتىڭ» اقتاڭگەرى تيمۋر سەگىزباەۆتىڭ اتاعىن دۇركىرەتىپ, ورىس گازەتتەرى «تيمۋر جانە ونىڭ كومانداسى» دەپ ايقايلاتىپ تاقىرىپ قويىپ, جامىراي جازادى. جازسا, جازۋعا تۇراتىن ويىنشى بولعانى دا.
سەگىزباەۆتىڭ سەرىكتەرى دە وسال ەمەس, اكەمنىڭ ايتۋىنشا, بىرىنەن-ءبىرى وتەدى. «ون ءبىر مەترلىك ايىپ دوبىن قاعىپ الۋدان وداقتا قۇرالبەك ورداباەۆقا تەڭ كەلەر قاقپاشى جوق!» «سەيىلدا بايشاقوۆ الاڭ تورىندە ويقاستاعاندا باسقالار قارقىنىنا ىلەسە المايدى!», ء«ۇش قازاق فۋتبولشىسى كەڭەس فۋتبولىنىڭ داڭقىن اسپانداتىپ, ال «قايرات» قارسىلاس شاق كەلتىرمەس كوماندا بولعان ەكەن ءدا». بۇل – اكە سوزىنەن تۇيگەنىمىز.
اكەنىڭ «قايرات» تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەسىن بالا كەزدەن سانامىزعا قۇيىپ وسكەندىكتەن بولار, الماتىعا تابان تىرەي سالا ورتالىق ستاديوندى بەتكە العانىمىز بار. ارينە 80-جىلداردىڭ ورتاسىندا سەگىزباەۆتار الدەقاشان فۋتبولمەن قوشتاسىپ, ونىڭ ورنىنا قايرات ايمانوۆتار كەلگەن-ءدى. قانعا سىڭگەن قاسيەت بولار, ءبىز دە «قايراتقا» جانكۇيەر بولدىق, جەڭىلسە شامداندىق, جەڭسە شاتتاندىق. ايتەۋىر الماتىلىق كومانداعا دەگەن ىقىلاسىمىز الابوتەن ەدى.
وسكەن سوڭ ويلاپ قاراساق, قيىرداعى قازاقتى اتاجۇرتقا دەگەن ساعىنىش سەزىمى كەرنەيدى ەكەن. بەسقالا وڭىرىندەگى قازاقتىڭ «قايرات» ءۇشىن جانىن سالىپ جانكۇيەر بولاتىنى, الماتى جاڭالىقتارىنا ىلعي اڭسارى اۋىپ تۇراتىنى, قازاقستاننان ات ارىلتىپ جەتكەن قانداستارعا دەگەن ءىلتيپات ەرەكشەلىگى – ءبارى-ءبارى ارقاسۇيەر اتاجۇرتقا دەگەن, ء«بىزدىڭ قازاق» دەگەن اقىق سۇيىسپەنشىلىكپەن استاسىپ جاتىر ەكەن عوي. قازاقتى جامانداعاننىڭ قولىندا ولۋگە دايار سول ءبىر كۇندەر-اي دەسەڭشى!
... ال بۇگىن ۇلتىنىڭ كەمشىلىگىن سانامالاپ, «جانازاسىن» شىعارىپ وتىرعانداردىكى تۇسىنىكسىز؟!
راس, ءالى باعىندىرماعان بەلەستەرىمىز, الماعان اسۋلارىمىز بار. «قوي ۇستىنە بوزتورعاي ۇيا سالعان» قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىز جوق. ءبىزدىڭ دە «ونەر-ءبىلىم بار جۇرتتاردان» ۇيرەنەتىن تۇسىمىز كوپ. وسى جاعىنان كەلگەندە ءاليحان بوكەيحاننىڭ باسقا ەمەس جاپونياعا كوبىرەك يەك ارتقانى كوڭىلگە قونادى. ۇلت قايراتكەرى كۇنشىعىس ەلىنىڭ دامۋ جولىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, قازاق ەلىن جاپونيانىڭ دەڭگەيىنە 20-25 جىلدا جەتكىزۋدى جوسپارلاعان. الاش كوسەمىنىڭ سەنىم ارتاتىن دا ءجونى بار. ويتكەنى جاپوندار «مەيزي جاڭعىرۋى» دەپ اتالاتىن باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا 1868-1889 جىلدار ارالىعىندا, ياعني جيىرما ءبىر جىل ىشىندە مەشەۋلەپ قالعان فەودالدىق مەملەكەتتى الەمنىڭ ەڭ قۋاتتى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوستى. وتكەن عاسىردىڭ وزىندە ءوز باسىنان قانشاما تار جول, تايعاق كەشۋدى باستان وتكىزسە دە جاپونيا بۇگىندە تورتكۇل دۇنيەنى اۋزىنا قاراتقان الپاۋىت ەلدىڭ ءبىرى.
جاقىندا «ەgemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا (№131, 10 شىلدە 2020 جىل) قوعام قايراتكەرى مۇرات اۋەزوۆ جاپونيا وركەنيەتىنىڭ سىرىن ءتورت اۋىز سوزبەن تۇيىندەيدى. «ول – يمپەراتور, جاپون حالقى, جاپون ارالدارى, ۇلتتىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعى». وسى تورتتاعان كۇنشىعىس ەلىنىڭ دامۋ تراەكتورياسىنىڭ تەمىرقازىعى ىسپەتتى. اتالعان «تورتتىك» «تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى» دەيتىن الاش بالاسىنا دا جات ەمەس. ەندەشە باسقالاردىڭ ونەگەسىنەن گورى قازاق جۇرتىنا جاپونيانىڭ دامۋ جولى الدەقايدا جاقىنىراق.
حالىقتىڭ ءداستۇرىن مانسۇقتاپ, تۇلعالارىنىڭ قادىر-قاسيەتىن تۇككە تۇرعىسىز ەتۋ قوعامداعى قوردالانعان ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشپەيتىنى بەلگىلى. داستۇرىمىزگە, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا سايكەس كەلەتىن «ونەر-ءبىلىم بار جۇرتتاردان» ۇيرەنۋ, بارىمىزدى باعالاي ءبىلۋ, بويىمىزداعى ۇلتتىق ماقتانىش سەزىمدى ورىستەتۋ عانا اسقارالى بيىكتەردى باعىندىرۋعا جەتەلەيدى. مىرزا ءالىنىڭ ۇرپاعى قادىر شايىر ايتقانداي: « ۇلى ماقسات قويماساق الدىمىزعا, بولا المايمىز ەشقاشان ۇلى حالىق!»