قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە رەسمي كىرىسكەننەن كەيىن ءوز بايلامىمىزدى, ءوز تۇجىرىمىمىزدى ورتاعا سالىپ, «ەۆوليۋتسيالىق جول قوعامنىڭ, حالىقارالىق ساياساتتىڭ تامىر بۇلكىلىن تەرەڭ بىلەتىن, ۋادەسىنە بەرىك, سەرتىنە ادال پرەزيدەنتتىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اساتىنى ءسوزسىز. ەندەشە, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ «حالقى ءۇشىن بەرگەن سەرتىنە» ەلىنىڭ سەنىمى سەرىك بولسىن!» دەپ جازعان بولاتىنبىز («Egemen Qazaqstan», 24 ماۋسىم, 2019 جىل).
مىنە, سودان بەرى دە ءۇش ايعا جۋىق ۋاقىت ءوتىپتى. تاريح ءۇشىن قىسقا مەرزىم بولعانىمەن, قازاق قوعامىنداعى سوڭعى وزگەرىستەرگە وراي ەل سەنىمىنە يە بولعان پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتى توڭىرەگىندە تاعى ءبىر مارتە وي قوزعاعاندى ءجون كوردىك.
قازىرگىدەي الاساپىران كەزەڭدە, ءبىر-بىرىنە ىقپالىن جۇرگىزگىسى كەلەتىن الپاۋىتتار ىرعاسقان, تورتكۇل دۇنيە قۇبىلىپ تۇرعان زاماندا ەل باسقارۋ وڭاي دەيمىسىز. سىرتقى فاكتوردىڭ ىقپالىنا توتەپ بەرۋدە ەلدىڭ ىشكى بىرلىگى مىقتى بولۋى ءۇشىن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسى بولۋى كەرەك قوي. «حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ – ءبىزدىڭ باستى نازارىمىزدا». حالىقارالىق ساياساتتىڭ قاتپارلى استارىن باعامداي بىلەتىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ Twitter-دەگى پاراقشاسىندا ءدال وسىلاي جازعانى دا سوندىقتان بولار. پرەزيدەنتتىڭ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالىنا, ماقسات-مۇراتىنا ەرەكشە الاڭدايتىنى – ونىڭ قىزمەتىندەگى باستى كرەدوسى. ولاي دەيتىنىمىز, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن بيلىك پەن حالىق اراسىندا اشىق ديالوگ ورناۋى كەرەك. ياعني, قوعامدا قوردالانعان «مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن بيلىك پەن حالىق اراسىندا ديالوگ بولۋى ءتيىس». قازاقتىڭ بايىرعى قالىبىنا سالار بولساق, «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس».
پرەزيدەنت «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان تۇڭعىش جولداۋىندا دا حالىقتىڭ سوزىنە, پىكىرىنە باسىمدىق بەرۋ جونىندە كەلەلى اڭگىمە قوزعادى. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋدى بارشاعا ورتاق مىندەت رەتىندە قاراستىرعانى دا سول سەبەپتى. حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق اسۋمەن قاتار, ونىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ قازىرگى كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلە ەكەندىگى ءسوزسىز. مەملەكەتتىڭ قازىرگى مىندەتى دە وسى بولۋى كەرەك. «حالقى قالاسا, حان تۇيەسىن سويادى» دەگەن حالىق ماقالىنىڭ زاماناۋي كورىنىسى دەپ باعالادىق ءبىز مۇنى.
تۇلعا سىناقتا شىڭدالادى. ەل باسىنا ءىس تۇسكەندە باسشىنىڭ بەدەلى دە سىنعا تۇسەدى. بيىل 24 ماۋسىمدا ارىس قالاسىندا بولعان اسكەري قويماداعى الاپات جارىلىس قازاقستان پرەزيدەنتى ءۇشىن دە ۇلكەن سىناق بولدى. توتەنشە جاعداي ورىن العاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى ىلە-شالا ارىس قالاسىنا ارنايى بارىپ, حالىقتىڭ جاي-جاعدايىمەن جەتە تانىستى. «قازىر ءبىز ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ادامداردىڭ, قالا تۇرعىندارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك» دەگەن ول ءتيىستى ورىندارعا ناقتى تاپسىرمالار بەردى. قۇدايعا شۇكىر, قازىر ارىس حالقىنىڭ كوڭىلى ورنىعىپ, قالىپتى تىرشىلىك ىرعاعىنا كوشتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۇراقتى قاداعالاۋىنىڭ ناتيجەسىندە ەكى ايدان استام ۋاقىت ىشىندە بۇزىلعان نىساندار قالپىنا كەلتىرىلدى, قازاقستاندىقتار تۇگەلدەي جۇمىلىپ, كومەك كورسەتتى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ حالىقتىڭ تاريحى مەن داستۇرىنە دەگەن قۇرمەتى ەرەكشە. ونى پرەزيدەنتتىڭ ۇلت رۋحانياتىنا دەگەن ايرىقشا قامقورلىعىنان اڭعارامىز.
ەلوردادا وتكەن دومبىرا كۇنى اياسىندا وسىنداي وي تۇيدىك. ەلوردانىڭ باس الاڭى – «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الدىندا وتكەن سالتاناتتى جيىنعا مەملەكەت باسشىسى ارنايى قاتىسىپ, اتالعان مەرەكەنىڭ رۋحانياتقا كورسەتىلگەن زور قۇرمەت ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
– بارشا حالىق وسى شۋاقتى مەرەكەنى ايرىقشا قۋانىشپەن تويلايدى. سەبەبى قازاق پەن دومبىرا – ەگىز ۇعىم. كۇمبىرلەگەن دومبىرانىڭ ءۇنى باتىرلارىمىزعا رۋح, اقىندارىمىزعا شابىت بەرگەن. دومبىرا ءاربىر قازاقتىڭ رۋحىن كوككە كوتەرەتىن قۇندى قازىنامىز بولۋعا ءتيىس, – دەدى پرەزيدەنت.
قۇندى قازىنا دەمەكشى, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ قازاق حالقى ءۇشىن قاسيەتتى جەر – ۇلىتاۋ تورىندەگى القالى جيىندا سويلەگەن ءسوزى ەلدىكتىڭ ەڭسەسى تاعى ءبىر بەلەسكە كوتەرىلگەن اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. الەمدىك ساياساتتىڭ قاتپارلى تاريحىن مگيمو-داعى اۋديتوريادان وقىعان ديپلومات ۇلت تاريحىن دا تەرەڭنەن تولعايتىندىعىن قالىڭ قاۋىمعا ايگىلەدى وسى جولى. ء«بىز, قازاق حالقى, ۇلى تاريحي تۇلعالاردىڭ ءىزباسار ۇرپاعى ەكەنىمىزدى ەشقاشان ۇمىتپاۋىمىز كەرەك» دەپ ءسوز ورايىن ءبىر قايىرىپ, تاريح تۋرالى تەرەڭنەن تولعاتا كەلىپ, حالىق الدىنداعى پارىزدى دا تىلگە تيەك ەتتى. «تاريحى تەرەڭ ۇلىتاۋدىڭ قادىر-قاسيەتىن باعالاي ءبىلۋ – بارشامىزعا ورتاق پارىز» دەپ ايتاتىنى دا سول.
حالقىنىڭ تاريحىنان, داستۇرىنەن حاباردار تۇلعا ونى قىزمەت بارىسىندا دا قاتاڭ قاداعالايدى. بولاشاق ۇرپاققا قامقورلىق كورسەتۋ, ولاردىڭ جانىنا شۋاق سىيلايتىن, قانات بىتىرەتىن جىلى لەبىز ءبىلدىرۋ دە وتكەننىڭ ونەگەسى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۋەفا سۋپەر كۋبوگىنىڭ ماراپاتتاۋ راسىمىنە قاتىسقان ەلوردالىق ءالي تۇرعانبەكوۆكە Twitter ارقىلى ىزگى تىلەگىن جەتكىزۋى دە وسى ىڭعايداعى قادام. ء«الي, سەنىڭ ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى كۇش-جىگەرىڭ الەمدە تالاي ادامدى العا جەتەلەيدى. بارلىق ارماندارىڭ ورىندالسىن!» دەپ جازدى قاسىم-جومارت توقاەۆ Twitter-دەگى پاراقشاسىندا.
بۇل نيك ۆۋيچيچ اتانىپ كەتكەن قازاقستاندىق ءالي تۇرعانبەكوۆكە ارنالعان لەبىز عانا ەمەس, تاعدىر سىناعىنا تۇسكەن باسقا دا مۇگەدەك جاندارعا رۋح بەرەتىن, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن كۇشەيتە تۇسەتىن تىلەك. ەل پرەزيدەنتىنىڭ وسىنداي ءبىراۋىز ءسوزى, ىزگى تىلەگى ءاليدىڭ الدىنا قويعان ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋىنا وزىندىك قۋات بەرەرى ءسوزسىز.
قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ەلدىڭ بولاشاعى تۋرالى ايتقانى دا الاش جۇرتىنىڭ جانىنا جىلىلىق ۇيالاتتى. «ۇلتتىق قور قاراجاتىنىڭ اعىمداعى ماسەلەلەردى شەشۋگە جۇمسالۋىن قىسقارتۋ قاجەت. بۇل – كەلەشەك ۇرپاقتىڭ قارجىسى». حالقىنىڭ بولاشاعىن ويلاعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ بايلامى ەرتەڭگى كۇننىڭ سەنىم كەپىلى ىسپەتتى.
«پارىز – ورىندالۋعا ءتيىس مىندەت پەن ارەكەت. پارىز العا قويىلعان مىندەتتەن تۋادى, ياعني مىندەت ادامعا پارىزدى جۇكتەيدى». باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ۇلاعاتتى ءسوزىن بۇگىنگى تاقىرىبىمىزدىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدىراتىن بولساق, قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدىڭ الدىندا تۇرعان اسقارالى مىندەتتەردى جان-جاقتى سارالاپ بەردى. رەسمي تۇردە قىزمەتىنە كىرىسكەلى بەرى سول مىندەتتەردى ارەكەتكە ۇلاستىرىپ, ءتىنىن تارقاتىپ, جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. حالىق الدىنداعى پارىزىن تەرەڭ تۇسىنەتىن پرەزيدەنتتىڭ قيمىل-ارەكەتى بۇل.