تسيفرلاندىرۋدىڭ ەكونوميكاعا وڭ اسەرى كوپ

ناتيجەلەر كوڭىل قۋانتادى

وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى نەگىزگى بەس باعىتتان, 17 باستامادان جانە 120 ءىس-شارادان تۇراتىندىعىن ايتىپ ءوتتى. 2018 جىلى 20 ءىس-شارانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. سول جوسپارعا ساي جۇمىستار تولىق ورىندالدى.

«ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ» ءبىرىنشى باعىتى بويىنشا كەلەسى ماڭىزدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى: وتىن-ەنەرگەتيكا جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەندەرىندە يندۋستريا 4.0 ەلەمەنتتەرىن قولدانۋ ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگى ورتاشا ەسەپپەن 10%-عا ارتتى; جەكەلەگەن وندىرىستەردە ەلەكتر قۋاتى 33%-عا دەيىن ۇنەمدەلدى; جابدىقتاردى پايدالانۋ كوەففيتسيەنتى 50%-عا ۇلعاي­دى», دەدى د.اباەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, پايدالى قازبالارى بار جەتى ءىرى كەن ورنىنا «زياتكەرلىك كەن ورنى» جانە «تسيفرلى كەنىش» جوبالارى ەنگىزىلدى. 2019 جىلى وسىنداي جۇيە بو­يىنشا جۇمىس ىستەيتىن نىساندار سانىن 12 بىرلىككە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. 

اگروونەركاسىپتىك كەشەندى تسيفرلاندىرۋ اياسىندا ەلىمىزدىڭ 14 قاناتقاقتى شارۋاشىلىعىندا دالمە-ءدال ەگىنشىلىك ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلگەن. وسىلايشا فەر­مەر­لەردىڭ شىعىندارى ورتاشا ەسەپپەن 15-20%-عا ازايىپ, استىق ءونىمى 2,5 ەسەگە ارتتى. 2019 جىلى «سمارت فەرمالاردى» 500 شارۋاشىلىققا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان.

باعدارلامانىڭ تاعى ءبىر نەگىزگى باعىتى – ونلاين ساۋدا جۇيەسىن دامىتۋ. ەلەكتروندى ساۋدا سۋبەكتىلەرىنە قا­تىس­تى زاڭنامالىق دەڭگەيدە سالىق جەڭىل­دىكتەرى قاراستىرىلعان. بۇل جەڭىل­دىكتەردى ە-كوممەرتسيانىڭ 331 جاڭا سۋبەكتىسى پايدالانىپ ۇلگەردى. قازاق­ستاندا اقشاسىز, ۇيالى تەلەفون ارقىلى قولما-قول ەسەپتەسۋ سەكىلدى الەمدىك ترەندتەر قالىپتاسىپ, دامۋدا. ماسەلەن 2018 جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا ەلىمىزدەگى التى ءىرى بانك قاناتقاقتى رەجىمدە وسى سەرۆيسكە قوسىلدى. 

«تسيفرلى مەملەكەتكە كوشۋ» با­عى­تى اياسىندا بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ بارلىق دەڭگەيى تسيفرلاندىرۋمەن قامتىلعان. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىل­ىم بەرەتىن ۇيىمداردىڭ 64%-ى ەلەكتروندى وتىنىشتەر قابىلدايدى. ال مەك­تەپتەردىڭ 94%-ىندا وقۋشىلار ەلەك­تروندى كۇندەلىكتەر مەن جۋرنالداردى پايدالانادى. جالپى, بۇل باعىتتاعى تسيفرلاندىرۋ اۋىلدىق جانە قالالىق مەكتەپتەر اراسىنداعى الشاقتىقتى 30%-عا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. 

دەنساۋلىق ساقتاۋدى تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە ەلەكتروندى قۇجات بەرۋگە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ 99,2%-ى اۋىس­تى. قازاقستاننىڭ 16,3 ملن تۇرعىنىندا وڭىر­لىك ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتى بار. 

 الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىن تسيفرلاندىرۋ اياسىندا ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەدى. 2018 جىلى 533 مىڭنان اسا جۇمىس ىزدەۋشى جۇمىسقا ورنالاستى, ونىڭ ىشىندە 409 مىڭ ازامات تۇراقتى جۇمىس ورنىن تاپتى. 

كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەلەكتروندى فورماتقا اۋىستىرۋ جۇ­مىس­تارى دا جالعاسىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىت­تا 752 مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 506 ءتۇرى اۆتو­ماتتاندىرىلدى. ياعني, قىزمەت كورسەتۋ ۋاقىتىن 40%-عا قىسقارتۋعا مۇمكىن­دىك بەردى. بۇل ورتا ەسەپپەن العاندا 

12 كۇننەن 7 كۇنگە دەيىنگى مەرزىم. سونى­مەن قاتار قاعاز اينالىمى 60 ملن انىق­تاماعا دەيىن قىسقارعان. 2018 جىلى ەل تۇرعىندارىنا 30 ملن قىزمەت ەلەكترون­دى فورماتتا كورسەتىلدى. استانا مەن ال­ماتى قالالارىندا 3 كوشى-قون, 8 مامان­داندى­رىلعان, 16 تسيفرلىق حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىقتارى اشىلىپ, بيو­مەتريكالىق دەرەكتەر جيناۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. بيىل مەملەكەت­تىك قىزمەتتەردىڭ 80%-ىن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋ, سونداي-اق 1 تسيفرلىق جانە 5 كوشى-قون حقكو اشۋ جوسپارلانعان. 

 «جالپى, 2018 جىلى ىسكە اسىرىلعان تسيفرلىق شارالار قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزگە 218 ملرد تەڭگەدەن استام ەكونوميكالىق پايدا اكەلدى. تسيفرلاندىرۋ ەسەبىنەن قۇرىلعان جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى 43 مىڭنان اسادى. بيىل جۇمىس ءتارتىبى تولىق ورنىقتى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىك اۋماعى ىرىكتەلدى, ۇلتتىق جانە جەكە كومپانيالار الداعى ماقساتتارىن ايقىنداپ الدى. سوندىقتان دا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدەن تۇسەتىن ەكونوميكالىق اسەر الداعى ۋاقىتتا قازىرگى ناتيجەلەردەن دە جوعارى بولادى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى», دەپ مالىمدەدى د.اباەۆ. 

ءوندىرىس پەن ونەركاسىپتى تسيفرلاندىرۋ جالعاسادى

ءوز كەزەگىندە يندۋستريا جانە ينفرا­قۇ­رىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك «تسيفرلى قازاقستان» باعدار­لاماسى اياسىندا باسىم جوبالار ونەر­كا­سىپ, كولىك, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋاشىلىعى, گەولوگيا جانە جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋ سالالارىندا ىسكە اسىپ جاتقانىن ايتتى.

2018 جىلى ونەركاسىپتى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جەتى مودەلدىك فابري­كادا اۋديت اياقتالدى جانە ونى تسيفر­لاندىرۋ ءۇشىن جول كارتالارى بەكى­تىلدى. ءار كاسىپورىنعا شامامەن 30 ءىس-شا­را ۇسىنىلدى. سونىمەن قاتار وڭىر­لەردىڭ ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىر­لەسىپ, ورتا جانە ءىرى ونەركاسىپ نىساندارى­نا تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جو­نىندەگى جول كارتاسىن بەكىتتى. بيىل 100-دەن استام كاسىپورىندى تسيفرلاندىرۋ جۇ­مىسى بەلسەندى تۇردە جالعاساتىن بولادى.

«كولىكتى جانە لوگيستيكانى تسيفرلاندىرۋ» مىندەتى بويىنشا «زياتكەرلىك كولىك جۇيەسى» (زكج) جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جۇيە جول-كولىك كەشەنىن باسقارۋدىڭ بىرقاتار ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 

E-SHANYRAQ جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2018 جىلدىڭ سوڭىندا قانات­قاقتى رەجىمدە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنىڭ بىرىڭعاي اقپا­راتتىق جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. سونىڭ ناتي­جەسىندە جۇيەگە 5 217 كوپ پاتەرلى تۇر­عىن ءۇيدىڭ ەلەكتروندى تەحنيكالىق پاس­پورتى ەندى جانە 5 767 ءتۇرلى ەسەپتەۋ قۇ­رالدارى قوسىلدى. قۇرىلىس سالا­سىندا ە-QURYLYS بىرىڭعاي اقپارات­تىق جۇيەسى ەنگىزىلۋدە. جۇيە بلوك­چەين رەجىمىندە نىسان قۇرىلىسى باستال­عان­نان اياقتالعانعا دەيىنگى بارلىق پروتسەستى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ءىت-ماماندىق بويىنشا 10 مىڭ گرانت بولىنگەن

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ پرەزيدەنت جولداۋىنا جانە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنا سايكەس ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا تسيفرلى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار شارا ورىندالىپ جاتقانىن, وسى ماقساتتا تسيفرلاندىرۋ ءوفيسى قۇرىلعانىن اتاپ ءوتتى.

1-4 سىنىپتارعا ارنالعان «اقپا­رات­تىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار» ءپانى بويىنشا تيپتىك وقۋ باعدارلاماسى بەكىتىلدى. ءسويتىپ وسى وقۋ جىلىنان باس­تاپ 3-سىنىپتا وقىتۋ باستالدى. كەلەسى وقۋ جىلىنان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن قال­عان سىنىپتار كىرىسەدى.

«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 76-قادامىنا سايكەس مەكتەپتەردە «ين­فورماتيكا» ءپانىن وقىتۋ 5-9 سىنىپتاردا اپتاسىنا 1 ساعات نەمەسە جىلىنا 34 ساعاتقا دەيىن, 10-11 سىنىپتاردا اپتاسىنا 2 ساعات نەمەسە جىلىنا 68 ساعاتقا دەيىن كوبەيدى. سونىمەن قاتار «ينفورماتيكا» ءپانى بويىنشا وقۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنى قايتا قارالىپ, مەكتەپتە روبوتتەحنيكا, 3D مودەلدەۋ جانە ماشينامەن وقىتۋدىڭ جۇيەلەرى سالاسىندا زاماناۋي باعدارلامالاۋ تىلدەرى ەنگىزىلدى.

اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا قاجەتتى ماماندىقتار بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى ۇلعايدى. بىلتىر ات-ماماندىق بويىنشا 10 مىڭنان استام گرانت ءبولىندى.

سونداي-اق اشىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق پلاتفورماسىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. پلاتفورمادا ءارتۇرلى ءبىلىم كۋرسى, سونىڭ ىشىندە 3D مودەلدەۋ, اق­پاراتتىق قاۋىپسىزدىك, باعدارلامالاۋ, اT-تىلدەرى جانە تاعى باسقا كۋرستار بولادى. سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى بىرىڭعاي باسقارۋ جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.

باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ەلباسى باقىلاۋىندا

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ «تسيفر­لى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلا­ماسىن ىسكە اسىرۋ ەلباسىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. باعدار­لامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا قوسىلعان قۇننىڭ وسۋىنە, سونداي-اق ەكونوميكاداعى شىعىنداردىڭ قىسقارۋىنا اكەلەتىن ەلەۋلى ەكونوميكالىق اسەر كۇتىلۋدە. 

باعدارلاما ىسكە اسىرىلعان بىلتىر­دان بەرى ءبىراز باعىت بويىنشا وڭ وزگە­رىستەر بار. زاڭنامالىق بازا جەتىلدىرىلىپ, ءوندىرىستى, بيزنەستى جانە مەملەكەتتىك باس­قارۋدى ەنگىزۋدىڭ وڭتايلانعان تاسىلدەرى ازىرلەندى. سونىمەن بىرگە ۇكىمەتتىڭ تسيفر­لىق كۇن ءتارتىبىن ىسكە اسىرۋدىڭ تيىم­دىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ورتا­لىق جانە جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ تسيفر­لان­دىرۋدىڭ اسەرىن باعالاۋ مەن مونيتو­رينگىلەۋدىڭ بىرىڭعاي ءادىسناماسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگى پايدا بولدى.

وسى جايتتاردى اتاپ كورسەتكەن ۇكىمەت باسشىسى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنە ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سالالارىنداعى تسيفرلاندىرۋدىڭ الەۋەتىن بەلگىلەۋدى, سونىمەن قاتار شىعىنداردىڭ ءىس جۇزىندە قىسقارۋىن ەس­كەرە وتىرىپ, تسيفرلاندىرۋ جوبا­لارىنىڭ تيىمدىلىگىن ەسەپتەۋدىڭ بىرىڭ­عاي ءادىسناماسىن جاساۋدى تاپسىردى. سون­داي-اق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ات-قاۋىمداستىقپەن بىرلەسە وتىرىپ تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىن پىسىق­تاۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىردى.

مۇنان كەيىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىن جانە وتاندىق اۆتوموبيل جاساۋشىلاردى بيۋدجەتتىك نەسيەلەندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسى قارالىپ, ماقۇلداندى. اتالعان ماسەلەگە قاتىستى يندۋستريا جانە ين­فرا­قۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قا­سىمبەك بايانداما جاسادى.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانك جۇيەسى بويىنشا 660,6 ملرد تەڭگە جيناعى بار 1,3 ملن سالىمشى تىركەلگەن. بۇل سالىمشىلار – مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ەسەبىنەن باسپانالى بولۋعا نيەتتى «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ الەۋەتتى قاتىسۋشىلارى. 44,7 مىڭ سالىمشىنىڭ 195,9 ملرد تەڭگە جيناعى بار (پاتەر سوماسىنىڭ 20 پايىزىنان استام). 

ج.قاسىمبەك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى باسپانا الۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى قۇرال­دارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سالىم­شىلارعا بەرىلەتىن زايمدار باستاپ­قى جارناسى 20%-عا دەيىن بولعان جاعداي­دا 25 جىلعا 5%-بەن بەرىلەدى. ماسەلەن, قۇنى 8,4 ملن تەڭگە بولاتىن پاتەردىڭ (60 شارشى مەتر ەكى بولمەلى پاتەر) اي سايىنعى تولەمى 60 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.

بولىنگەن قارجى 3111 سالىمشىنىڭ قولجەتىمدى زايم الۋىنا مۇمكىندىك بە­رەدى. بۇل قارجى الداعى 15 جىلدا 3 رەت اي­نا­لىمدا بولادى, ياعني تاعى 6 مىڭ سا­لىم­شىعا زايم بەرىلەدى.

وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا جانە حالىقتى قولجەتىمدى نەسيەمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بۇل تاجىريبە جالعاساتىن بولادى. بيىل ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋ جولىمەن «بايتەرەك» ۇبح» اق-عا 10 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانۋدا. ونىڭ 8 ملرد تەڭگەسى جەڭىلدىكپەن اۆتونەسيەلەۋگە, ال 2 ملرد تەڭگەسى كوممەرتسيالىق تەحنيكانى ليزينگىلىك قارجىلاندىرۋعا بەرىلەدى. العاشقى كەزەڭدە 2 مىڭنان استام اۆتوموبيل ساتۋ جوسپارلانۋدا. كەلەسى جىلدارى «رەۆولۆەرلىك» قاراجات ەسەبىنەن باعدارلاما بويىنشا ورتا ەسەپپەن جىلىنا 400-500 وتاندىق اۆتوموبيل ساتىلاتىن بولادى.

قارجى, ادىلەت, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىمەن كەلىسىلىپ ۇسىنىلعان قاۋلىنىڭ جوباسىندا «بايتەرەك» ۇبح» اق-نى بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋدىڭ نەگىزگى شارتتارى بەكىتىلەدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاراجات مەملەكەتتىك بيۋدجەتتە قاراستىرىلعان جانە ج. قاسىمبەكتىڭ اي­تۋىنشا, جوبا تەرىس الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق نەمەسە قۇقىقتىق سالدارعا الىپ كەلمەيدى.

«بايتەرەك» ۇبح» اق توراعاسى ايدار ءارىپحانوۆ بۇعان دەيىن بولىنگەن قاراجات وتاندىق اۆتوموبيلدەردى ءوندىرۋدىڭ تۇراقتى وسۋىنە اسەر ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. 2018 جىلى 32,3 مىڭ بىرلىك تەحنيكا ءوندى­رىلدى. 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا «قازاقستاندا جاسالعان» بەلگى­سىمەن 28,2 مىڭ جەڭىل اۆتوكولىك ساتىلدى. 2019 جىلى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنا جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭعا سايكەس نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­سىن قارجىلاندىرۋ اينالىمىن قامتا­ماسىز ەتۋ ماقساتىندا 28 ملرد تەڭگە بيۋد­جەتتىك نەسيە بولىنەدى. سونىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ دامۋ بانكىنە 10 ملرد تەڭ­گەگە بيۋدجەتتىك نەسيە ءبولۋ جوسپار­لا­نىپ وتىر.

ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە حالىققا جەڭىل­دەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلامالارى قالاي ىسكە اسىرىلىپ جاتقانى تۋرالى استانا قالاسىنىڭ اكىمى باقىت سۇلتانوۆ پەن قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ باياندادى.

سۇڭعات ءالىپباي,

«Egemen Qazaqstan»