قازاق قايتسە قالادى قازاق بولىپ؟!. ءبىز ءۇشىن بۇگىنگىنىڭ باستى ساۋالى وسى. ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋعا قاتىستى ماقالاسى دا قازاق ەلىنىڭ بولاشاعىمەن, ۇلتتىڭ رۋحىمەن استاسا ءورىلىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «مەن ەلىمىز مىقتى, ءارى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ءبىرتۇتاس ۇلت بولۋ ءۇشىن بولاشاققا قالاي قادام باساتىنىمىز جانە بۇقارالىق سانانى قالاي وزگەرتەتىنىمىز تۋرالى كوزقاراستارىمدى ورتاعا سالۋدى ءجون كوردىم» دەپ ايتاتىنى دا سوندىقتان.
«مەن – قازاقپىن مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن. جورگەگىمدە تانىستىم مۇڭ تىلىمەن» دەپ اقيىق اقىن جۇبان مولداعاليەۆ جىرلاعانداي, تاريح ساحناسىنا شىققالى بەرى قازاق جۇرتىنىڭ كورگەن قيامەتى, باستان كەشكەن اشارشىلىق پەن قۋعىن-سۇرگىنى از بولعان جوق. «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەنى» دە سول. ايتەۋىر جاراتقان يەم جار بولىپ, «جىلاعاندا جۇرەگى, كۇن تۇتىلعان» شاقتارىنىڭ وتەۋى رەتىندە اڭساعان ارمانىنا – ازاتتىققا قول جەتكىزدى. «قۋانعاندا, كۇلكىسىنەن ءتۇن تۇرىلگەن» ءسات وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا, 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا تۋدى. جۇبان ايتقان «اڭسايمىن مەن, سەنەمىن, تۋادى ەرتەڭ «قازاق بولۋ – زور باقىت» دەر كۇن ءتىپتى...» دەگەن وسى كۇن!
ودان بەرگى شيرەك عاسىر ىشىندە قازاق ەلى تورتكۇل دۇنيەگە تانىلدى, ءوزىنىڭ بەيبىت باستامالارىمەن جاھان جۇرتىنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارىپ, «بارەكەلدى» ءسوزىن ەسىتىپ كەلەدى. باس قالانىڭ تورىندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ماسەلەلەر باسقوسۋ ارقاۋىنا اينالعان تالاي-تالاي جيىن ءوتتى. قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىك جونىندەگى قاعيداسىنا الەمدەگى ءتۇرلى دىندەر وكىلدەرى دەن قويىپ, ىنتىماقتاستىق تۇرعىسىنداعى ساليقالى دا سارابدال سوزىنە ۇيىدى. استانانىڭ «بەيبىتشىلىك قالاسى» اتانۋى دا وسىنداي ادامزات ومىرىندەگى ورنى بولەك شارالارمەن ورنەكتەلەدى.
ايتسە دە, بابالارىمىز نايزانىڭ ۇشىمەن, بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاعان توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ ءھام ازاتتىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن تولىق ءتۇسىنىپ, ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن تۇعىرلى ەتۋ ءۇشىن الدىمىزدا اتقارىلاتىن شارۋا شاش ەتەكتەن. تاۋەلسىزدىكتى الۋ بار دا, ونى باياندى ەتۋ تاعى بار. كەزىندە جەكە حاندىق قۇرىپ, ءوز الدىنا دەربەس ەل بولدىق. كەيىن بوداندىق بۇعاۋىنا تاپ بولدىق. الىپ مەملەكەتتەردىڭ الىمجەتتىگى وسىعان ماجبۇرلەدى. تاريحتىڭ سول ءبىر قاسىرەتتى شەجىرەسى قايتالانباس ءۇشىن وتكەننەن ساباق الۋىمىز كەرەك.
ۇلت قايراتكەرى امانگەلدى ايتالىنىڭ تومەندەگىشە ايتقانى بار ەدى: «وي جۇيەمىز, ءداستۇرىمىز, ءتىلىمىزدى باتىسپەن ولشەۋ, بىرتە-بىرتە وعان سايكەستىلىك ءبىزدىڭ ىشكى ولشەمىمىزگە اينالىپ بارادى». ۇلت مەنتاليتەتى تۋرالى ەڭبەك جازعان عالىم بەكەر ايتپايدى عوي, ۇلتتىڭ قازىرگى ءبىتىم-بولمىسىنان جان-جاقتى حاباردار بولعاسىن ايتادى دا. وسى تۇرعىدان العاندا ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ تۋرالى ايتقان پاراساتتى ويلارى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ تەمىرقازىق ۇستانىمىنا اينالۋى ءتيىس. باسقالاي ايتقاندا, «بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالادى». ولاي بولسا, ءبىزدىڭ ءتول يدەولوگيالىق يممۋنيتەتىمىز باسقا مادەنيەتپەن باسەكە بارىسىندا قانشالىقتى وعان قارسى توتەپ بەرە الادى, ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ جولىندا قانشالىقتى جىگەرلىمىز, دەگەن ساۋالدارعا بەرىلگەن تولىمدى جاۋاپ باسەكەلەستىك قابىلەتىمىزدىڭ بيىگى بولاتىنى ءسوزسىز.
گرۋزيننىڭ اتاقتى اكتەرى ۆاحتانگ كيكابيدزەنىڭ ەلىنىڭ باسىنا كۇن تۋعان, ەرلەرى ەتىگىمەن سۋ كەشكەن كەزەڭدە ايتقان مىناداي ءسوزى بار: «...جاقسى بولا ما, جامان بولا ما, ول – سەنىڭ ءۇيىڭ. ەرتەڭ مەن كەتىپ قالسام, كوشەدە ەل تانيتىن تاعى ءبىر ونەر ادامدارى, سپورتشىلار كەتىپ قالسا... حالىق ەسىنەن تانادى عوي...» تۋعان ەلىندەگى قيىندىقتارعا توزبەي, «جۇماق» ىزدەپ كەتكەندەردىڭ نەمەسە ەكى ويلى بولىپ جۇرگەندەردىڭ ساناسىنا قۇياتىن-اق ءسوز. «حالىق ەسىنەن تانباس» ءۇشىن بار قيىندىقتى جۇرتىمەن بىرگە كورگەن كيكابيدزەنىڭ تاعىلىمى ناعىز ۇلتىن سۇيەتىن تۇلعا ەكەنىن كورسەتەدى.
قازىرگىدەي الاساپىران كەزەڭدە, ەلدىڭ بولاشاعى سىنعا ءتۇسىپ وتىرعان تاعدىرشەشتى ۋاقىتتا ۇلتتىڭ تۇتاستىعى, حالىقتىڭ بىرلىگى اسا قاجەت. «كۇشتىلەردى كۇش بار ما ەكەن, شىركىن-اي, ادىلەتتىڭ تۇسىندىرەر تىلىنە؟» دەپ اقىن سابىر اداي جىرلاعانداي, كۇشتىلەردىڭ ءامىرى ءجۇرىپ تۇرعان الەمدە الاش جۇرتىنا ءوز بولمىسىن, اتا جۇرتىن, ءدىلىن, ءتىلىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن كۇرەسۋ كەرەك. سوڭعى كەزدە الەمدە بولىپ جاتقان وقيعالار, گەوساياسي قيمىلدار وسىعان ماجبۇرلەيدى. الاش جۇرتىنا الپاۋىت ەلدەردىڭ قۇجات تۇرىندە تاڭبالانعان كەپىلدىگى ەمەس, ۇلتتىڭ تۇتاستىعى عانا جەردىڭ تۇتاستىعىنا, تاۋەلسىزدىكتىڭ باياندى بولۋىنا كەپىل بولا الادى. ءبىزدىڭ مىڭ ءبىرىنشى مۇمكىندىك دەگەندى ايتا بەرەتىنىمىز دە سول. ول ءۇشىن ەلباسى ايتقانداي: ء«بىزدىڭ كەشەگى تاريحىمىز بۇلتارتپاس ءبىر اقيقاتقا – ەۆوليۋتسيالىق دامۋ عانا ۇلتتىڭ وركەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە كوزىمىزدى جەتكىزدى.
بۇدان ساباق الا بىلمەسەك, تاعى دا تاريحتىڭ تەمىر قاقپانىنا تۇسەمىز. ەندەشە, ەۆوليۋتسيالىق دامۋ قاعيداسى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جەكە باسىنىڭ دەربەس باعدارىنا اينالۋى ءتيىس».
«تاريحتىڭ تەمىر قاقپانىنا تۇسپەس» ءۇشىن ءاربىر قازاق مىڭ ءبىرىنشى مۇمكىندىكتى ءوز دەڭگەيىندە پايدالانىپ, ەڭسەلى ەلدىكتىڭ ونەگەسىن كورسەتىپ, بابالار اماناتىنا ادالدىق تانىتىپ, الاش قايراتكەرلەرىنىڭ كۇرەسكەرلىك جولىن تەمىرقازىق ەتىپ ۇستانۋى ءتيىس. ءاليحان بوكەيحانشا قايىرار بولساق, «بۇل بولىپ تۇرعان زامان – الاشتىڭ ازاماتىنا زور جۇك!».
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»