ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن باسقارۋ نەگىزدەرى

تۇلعا بو­يىنداعى وسىنداي تالاپتاردى قالىپتاستىرا وتىرىپ, وقۋ-تاربيە ۇدەرىسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جاڭا مازمۇنعا يە بولۋىنا قول جەتكىزبەك. وسى تۇرعىدا قازىرگى مەكتەپ قابىلەتتى جانە قۇزىرەتتى تۇلعانى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ ورتاسى بولىپ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋى كەرەك. جاس ۇرپاقتىڭ جاڭاشا وي­لا­ۋىنا, ولاردىڭ ءبىرتۇتاس دۇ­نيە­تانىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا, الەمدىك ساپا دەڭگەيىندەگى ءبىلىم, بىلىك نەگىزدەرىن مەڭگەرۋىنە ىقپال ەتەتىن جاڭاشا ءبىلىم مازمۇنىن قۇرۋ – جالپى ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىندەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى.

قازاقستاننىڭ ءبىلىم سالاسىن­دا الەمدىك ۇردىستەرگە كىرۋى, دامى­عان ەلدەردىڭ ستاندارتتارىنا ۇم­تىلىسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جا­ڭا ساپالىق دەڭگەيگە ءوتۋ قاجەت­تىلىگىن ارتتىرۋدا. ەلباسىمىز نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ «بارلىق جاڭ­عىرتۋ ۇردىسىندەگى تابىستىڭ نە­گىز­گى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى – ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭارتۋ بولىپ تابىلادى», دەگەن ءسوزىن نەگىزگە الا­ وتىرىپ ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ ۇدە­رىسى جاڭارتىلۋدا. قازىرگى كەزدە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جاسالىپ جاتقان رەفورمالار بارلىق دەڭ­گەيلەردەگى ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋعا باعىتتالعان.

الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىس­تىگىنە كى­رۋدىڭ ستراتەگيالىق ماسە­لە­لەرىنىڭ ءبىرى ون ەكى جىلدىق وقىتۋ ۇل­گىسىنە كو­شۋ بولىپ تابىلادى. بۇل جۇيەگە كوشۋ دايىندىعى قا­زىرگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جا­ڭارتۋ, پەداگوگ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىنىڭ ما­تە­ريالدىق-تەح­نيكالىق بازاسىن جاڭارتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋدا.

ال ءبىلىم سالاسىنداعى تۇبەگەي­لى وزگەرىستەر ۇستازدان ۇلكەن جا­ۋاپ­­كەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. وزدى­گىنەن ءبىلىم الاتىن, جان-جاقتى ىز­دەنەتىن, الداعى ءومىر جولىن ءوزى بولجاي الاتىن تۇلعا تاربيەلەۋ – ۇستازدىڭ قولىندا. ءبىلىم بەرۋدى جاڭارتىلعان مازمۇنعا كوشىرۋ اياسىندا ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن باسقارۋ مەكتەپ-ينتەرناتتا جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسۋدا. وسى ورايدا دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان ء«بى­لىم-ين­نوۆاتسيا» مەكتەپ-ينتەرناتىندا 30 جوعارى ءبىلىمدى مۇعا­لىم ەڭبەك ەتەدى. ۇلى پەداگوگ ك.ۋشين­سكيدىڭ «مۇعالىم – ءوزىنىڭ ءبى­لىمىن ۇزدىكسىز كوتەرىپ وتىرعاندا عانا مۇعالىم, ال وقۋدى, ىزدەنۋدى توقتاتقاندا, ونىڭ مۇعالىمدىگى دە جويىلادى» دەگەن ءسوزىن جادىندا ۇستايتىن ۇستازدار زامان تالابىنا ساي ءبىلىم بەرۋ ماقساتىندا قىسقا مەرزىمدى كۋرستاردا, دەڭگەيلىك كۋرس­تاردا بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋدە.

جا­ڭا فورماتتاعى دەڭگەيلىك كۋرس باعدارلاماسى بويىنشا بىلىمدەرىن جەتىلدىرگەن 7 مۇعالىم مەكتەپتەگى وقۋ ۇدەرىسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىپ, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن زامان تالابىنا ساي وزگەرتۋدە. ءبىلىم بەرۋ باع­دارلاماسىنا سايكەس مەكتەپ-ينتەرناتتا تاربيە مەن وقىتۋ اجى­­راماس بايلانىستا جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مەكتەپتىڭ ماقساتى جوعارى ءبىلىمدى, شىعارماشىل ادامنىڭ ۇيلەسىمدى تۇلعالانىپ, دامۋى ءۇشىن قولايلى ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن جاساۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان ساباق ۇدەرىسىندە وقۋشىلار سىن تۇرعىسىنان ويلاۋعا, ءبىلىمىن شى­عارماشىلىقپەن پايدالانا بىلۋگە, زەرتتەۋشىلىك داعدىلارىنا, اكت داع­دىلارىنا, توپتا جانە جەكە جۇمىس ىستەي بىلۋگە, تىلدىك داع­دىلارعا, قويىلعان مىندەتتەر مەن كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشە بىلۋگە ۇي­رەنەدى. 

مۇعالىمنىڭ شەبەرلىگى قانداي جوعارى بولسا دا ول وقۋشى­نىڭ ءوز بەلسەندىلىگىن تۋعىزا الماسا, بەرگەن ءبىلىم كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرمەيدى. وقۋشىنىڭ تۇلعا رەتىندە قا­لىپتاسۋى بەلسەندىلىك ارقىلى جۇ­زەگە اسادى. سول بەلسەندىلىكتى جۇ­زەگە اسىراتىن – جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسى. ونى ءوز ءپانىن, ءوز ما­ماندىعىن شەكسىز سۇيەتىن, بالا ءۇشىن ۇستاز عۇمىرىن قۇدىرەتتى دەپ سانايتىن ءبىلىمدى مۇعالىمدەر عانا ىسكە اسىرادى.

سوندىقتان دارىندى وقۋشىلاردىڭ دامىپ, شىڭدالۋىنا نەگىز بولاتىن – دا­رىندى ۇستازدار. وسى ورايدا مەك­­تەپ-ينتەرنات مۇعالىمدەرى دە ءتۇرلى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلارعا قاتىسىپ, جەڭىمپاز اتانىپ, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق كولەمدە وتكىزىلەتىن سەمينار, كونفەرەنتسيالاردا بەلسەندى تۇردە تاجىريبە الماسۋدا. وسىنداي تاجى­ريبەلى ۇستازداردىڭ قاتارىنا جا­ڭادان كەلىپ قوسىلعان جاس ما­ماندارعا تالىمگەرلەرى قولداۋ كورسەتىپ, شەبەرلىك سىنىپ, ترەنينگتەر, كوۋچينگتەر, مەنتورينگتەر ارقىلى مۇعالىمدىكتىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتۋدە. ەڭبەك جولىن تاربيەشى بولۋدان باستاعان جاس ماماندارعا وزىنە-ءوزى سەنىمدى بولۋى ءۇشىن اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋىنە, تەرەڭ ءبىلىم الىپ, باسەكەگە قا­بىلەتتى ينتەللەكتۋالدىق دارەجەسى جوعارى مامان بولۋىنا باسا كوڭىل بولىنۋدە. 

جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇ­نىن­دا كوپ ءتىلدى وقىتۋ – وقۋشىلا­رىمىزدىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىندە ەركىن سامعاۋىنا جول اشاتىن, الەمنىڭ عىلىمي قۇپيالارىنا ءۇڭىلىپ, ءوز قابىلەتىن تانىتۋىنا مۇمكىنشىلىك بەرەتىن بۇگىنگى ەڭ باستى قاجەتتىلىك. كوپ ىزدەنۋدەن, ەڭبەك ەتۋدەن تۋاتىن ساباقتى پەداگوگيكالىق شى­عار­ما دەپ بىلەتىن ۇستازدار ءوز وقۋ­­شىلارىن پوليلينگۆيست تۇل­عا ەتىپ قالىپتاستىرۋدا. شاكىرت­تەر ءۇش تىلدە وتكىزىلەتىن سىنىپ­تان تىس ءىس-شارالار ارقىلى پولي­مادەني قوعامدا ءومىر ءسۇرۋ مەن­ قارىم-قاتىناس جاساۋعا, مادە­ني­ارالىق ديالوگقا قاتىسۋعا داع­دىلانۋدا. «قازاق ءتىلى مەن ادە­بيەتى», «قازاقستان تاريحى» پان­دەرى مەن تاربيە ساعاتتارى ار­قىلى ءوز ۇلتىنىڭ مادەنيەتىن سە­زىنۋ قالىپتاسىپ كەلەدى.

ال اعىل­شىن تىلىندە وقىتىلاتىن فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, ماتەماتيكا, ينفورماتيكا پاندەرى ارقىلى عى­لىم نەگىزدەرىن جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرۋ, عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسۋ بىلىكتىلىگى دامىتىلۋدا. وسىنداي جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ناتي­جەسىندە وقۋشىلار اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەتىن ءبىلىم سايىستارىنا ەركىن قاتىسۋدا. سوندىقتان حالىقارالىق, دۇنيەجۇزىلىك دەڭ­گەيدەگى وليمپيادالاردا, عى­لى­مي جوبا جارىستارىندا جۇل­دەلى ورىنداردى يەلەنىپ, قازاق ەلىنىڭ كوك تۋىن بيىككە كوتەرىپ كەلەدى. 

ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە كىرۋدىڭ سترا­تەگيالىق ماسەلەلەرىنىڭ تاعى ءبىرى – مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق-تەح­ني­كالىق بازاسىن جاڭارتۋ. وسى با­عىت­تاعى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى زامان تالابىنا ساي جابدىقتالۋدا. جاڭا موديفيكاتسيالى فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, مۋلتيمەديالىق-لينگافوندىق كابينەتتەرى وقۋشى­لار­دىڭ قولدانىسىنا بەرىلدى. بار­لىق ءپان كابينەتتەرىنە ينتەر­اك­تيۆتى تاقتا قويىلعان. 

مەكتەپتى باسقارۋدا ءبىلىم بەرۋ­دىڭ ساپاسىن ۇنەمى وزىندىك تار­تىپپەن باعالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ دە ماڭىزدى ماسەلە. ءبىلىم بە­رۋ­دى جاڭارتىلعان مازمۇنعا كو­شىرۋ اياسىندا ءبىلىم بەرۋ ۇدە­رىسىن ءتيىمدى باسقارۋ قاجەت. ۇل­كەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋ مەكتەپتەگى پەداگوگيكالىق ۇجىم­عا عىلىمي تۇرعىدان دۇرىس باس­شى­لىق جاساۋعا دا بايلانىس­تى. وركەنيەتكە كوشكەن الەم­نىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە مەكتەپ­ ۇجىمىنىڭ ءيميدجىن قالىپتاس­تىرۋ, ونى جوعارىلاتۋ نيەتىنىڭ وسكەنى بايقالادى. 

احمەت گازي چولاك, «دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» مەكتەپ-ينتەرناتى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى

تاراز