كىندىك قانىڭ تامعان, بالالىعىڭنىڭ بال داۋرەنى وتكەن, جالىندى جاستىعىڭنىڭ جارقىلىن باستان كەشكەن جەردىڭ ءباسى قاشاندا بيىك. تورتكۇل دۇنيەنىڭ قاي قيىرىندا جۇرسەڭ دە بالا كەزىڭدە ساناعا ۇيالاعان سۋرەتتەردى ولە-ولگەنشە سىزىپ تاستاۋىڭ قيىن.
ويتكەنى, تۋعان جەردە اتا-بابالارىڭنىڭ سۇيەگى جاتىر. جانىڭا جاقىن ادامداردى, ومىرىڭدەگى اسىل جانداردى ارداقتاي بىلەتىن بولساڭ, تۋعان جەردى ەستەن شىعارۋ استە مۇمكىن بە؟! ات ءىزىن ءجيى سالماعانىڭمەن, جۇرەگىڭنىڭ تۇكپىرىندە تۋعان توپىراققا دەگەن ساعىنىش سازى ءاردايىم شىرقالا بەرەتىنى انىق.
باسقانى قايدام, تۋعان جەرى اتاجۇرتتان شالعايدا قالعان كىسىنىڭ كىندىك قانى تامعان جەرگە دەگەن قۇرمەتى, ارمان-اڭسارى ەرەكشە بولارى حاق. ءبىر كەزدەرى اتا-بابامىز ەركىن ءجۇرىپ, كەڭ جايلاعان الاش جەرىنىڭ كەيبىر پۇشپاعى ساياساتتىڭ سالقىنى دەيسىز بە, تاعدىردىڭ تالكەگى دەيسىز بە, ايتەۋىر زامانا داۋىلىنىڭ كەسىرىنەن بوتەن ءبىر ەلدىڭ ەنشىسىندە كەتكەنى بار. «باياعىدا بىزدىكى بولعان» دەگەن ءۋاجدىڭ جۇرمەيتىنىن سەزە تۇرىپ, بىلە ءجۇرىپ, جۇرەگىڭ قان جىلايدى. قان جىلاعانى بولەك, ءتىپتى بۇگىندە وعان الىپ-ۇشىپ بارىپ ساعىنىشىڭدى باسىپ قايتۋ دا ماشاقاتقا تولى. ودان گورى قارت قۇرلىققا نەمەسە مۇحيتتىڭ ارعى بەتىنە بارىپ-قايتۋ جىلدامىراق شىعار. سوڭعىسىنا جىلدام بارۋىن باراسىڭ عوي, بىراق ونىڭ قىزىلقۇمنىڭ باۋرايىنداعى قويلى اۋىل سياقتى سونشالىقتى اسەرگە بولەمەيتىنى, ساعىنىشىڭدى باسا المايتىنى تاعى ءمالىم.
وسىندايدا قارعا بويلى قازتۋعاندار ەسكە تۇسەدى. XVII عاسىردىڭ وزىندە جىراۋ بابامىز بەكەر زارلاماعان ەكەن عوي. «ەدىلدى السا – ەلدى الار, ەندى الماعان نە قالار؟ جايىقتى السا – جاندى الار, جاندى العان سوڭ نە قالار؟ ويىلدى السا – ويدى الار, ويلاشى, سوندا نە قالار؟» «قازتۋعاننىڭ قونىسىمەن قوشتاسۋى» جىراۋدىڭ الاش جۇرتىنىڭ باسىنان وتكەن ناۋبەتتىڭ جىر-جىلناماسى رەتىندە ادەبيەت تاريحىندا ءبىرجولا تاڭبالانىپ قالدى. تۋعان جەر تۋرالى تراگەدياعا تولى تولعاۋ دەرسىز.
تۋعان جەر, تۋعان اۋىل دەمەكشى, جاراسقان اقىننىڭ جىر شۋماقتارى جادىمىزدا جاتتالىپ قالعانى. تۋعان جەر توڭىرەگىندە اڭگىمە قوزعالا قالسا, سول شۋماقتار ويعا ورالاتىنى بار. ۇزىن-ىرعاسىن قىسقاشا بايانداپ كورەلىك. كوز جۇگىرتىڭىز.
الماتىعا كەلىپ ەمدەلگەن اقىننىڭ اكەسى اۋىلعا اتتاناردا بالاسىنا ءۋاجىن ايتادى. «كەتەرىندە سىن كوزىمەن قاراپ اپ: اعايىندى شىقتىم دەدى ارالاپ. تالاي جەرگە اتاعىڭدى جايعانمەن, تۋعان جەرگە تانىلۋىڭ كەرەك-اق».
اقىن اقىن بولا ما, ءا دەگەننەن ايتقانعا كونە كەتسە. ونىڭ ۇستىنە جاراسقان بولسا. ول اكە الدىندا ءوز دەگەنىن ايتىپ باعادى: « – اكە, دەدىم, – جاساماڭىز قۇر وبال, ەشتەڭە ەتپەس تانىماسا ءبىر ارال. ولەڭىمە وزەك ەتتىم الىمشە, ءمىن قويارلىق مەندە قانداي كىنا بار؟!» تۋعان جەردەن, اۋىلدان تامىر ۇزبەگەن اقساقالدىڭ دا وزىندىك بايلامى بار: « – كىناڭ سوندا, سول ارالدا ءوستىم مەن, قارتايعانشا كەم قالعام جوق ەشكىمنەن. ەڭ الدىمەن تۋعان جەرىن ىزدەيدى, ەر ازامات ەتەك جاۋىپ ەس بىلگەن. جاسقا جەتتىڭ الدى-ارتىڭدى باعامدار, ءىنى بولساڭ, باعالايتىن اعاڭ بار, ماڭگى-باقي قالادى ۇمىت, ىزدەۋسىز, تۋعان جەرىن ىزدەمەگەن ادامدار».
قارتتىڭ اۋزىنان شىققان سوڭعى ءسوز قانداي اسەرلى, قانداي ايبارلى! «ماڭگى-باقي قالادى ۇمىت, ىزدەۋسىز, تۋعان جەرىن ىزدەمەگەن ادامدار». اقىننىڭ مويىنداماسقا امالى دا قالماعان-دى. سوندا دا ول: «جەڭىلدەتىپ جاعدايىمدى جەڭىلگەن, اقىنعا ءتان اسقاقتاعان كوڭىلمەن, – تۋعان جەرىم ارال ما ەكەن تەك قانا, تۋعان جەرىم قازاقستان دەدىم مەن...».
ارينە, ىشتەي مويىنداي تۇرىپ, سىرتقا سىر بىلدىرمەگەن سىڭاي اقىندىكى. ءسوزدىڭ ءتۇيىنىن ءبارىبىر اقىننىڭ اكەسى قويادى: « – دۇرىس ايتتىڭ, قايتا قۇلاق قۇلاق توس بالام, دۇرىس جانە دۇرىس ءۋاجدى قوستاعان. تۇرعان جەرىڭ ەلدىڭ استاناسى دا, تۋعان جەرىڭ سەنىڭ عانا استاناڭ. جەتەم دەسەڭ مۇنارلانعان مۇراتقا, تىك كوزىڭدى جاقىنعا دا, جىراققا, استاناسىز بالكىم, ەلدەر بار شىعار, استاناسىز ەر بولمايدى بىراق تا». كىندىگى تۋعان جەرىنە بايلانعان قازاق ءۇشىن ءتول «استاناسىنىڭ» بولۋى زاڭدى دا!..
قۇدايعا شۇكىر, قازتۋعان بابامىزدىڭ تۋعان جەرگە دەگەن تولعاۋى ۇرپاعىنىڭ بويىنا جىگەر بەرىپ, جەردىڭ تۇتاستىعى, ەلدىڭ ازاتتىعى ءۇشىن جان اياماي ارپالىستى. ەڭكۋ-ەڭكۋ جەر شالعان ەرلەر كۇرەسىنىڭ اقىرى باياندى بولىپ, قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزدى. ء سويتىپ, تورتكۇل دۇنيەدەگى توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ قوجاسى رەتىندە قازاق ەلى الەمدىك كارتادا تاڭبالاندى. ەلباسى ءوزىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ء«بىزدىڭ بابالارىمىز عاسىرلار بويى ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالىپ, جۇگىرگەن اڭنىڭ تۇياعى توزاتىن ۇلان-عايىر اۋماقتى عانا قورعاعان جوق.
ولار ۇلتتىڭ بولاشاعىن, كەلەر ۇرپاعىن, ءبىزدى قورعادى. سان تاراپتان سۇقتانعان جات جۇرتقا اتامەكەننىڭ قارىس قادامىن دا بەرمەي, ۇرپاعىنا ميراس ەتتى» دەگەندە وسىنى ايتقانى ايداي اقيقات. ەندىگى ماسەلە – ميراسقا قالعان مەملەكەتتى بولاشاق ۇرپاققا اماناتتاپ, تۋعان جەردىڭ, تۋعان ەلدىڭ رۋحىن اسقاقتاتا ءتۇسۋ. تۋعان جەردىڭ تۋعان ەلگە ۇلاساتىنى زاڭدىلىق. تۋعان جەردىڭ قادىر-قاسيەتىن تەرەڭ تۇسىنگەن جاندار عانا تۋعان ەلدىڭ تۋىن اسقاقتاتا تۇسەتىنى انىق.
عابيت ىسكەندەر ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»