قيامەت-قايىم عاسىرى

(كۇمان كەلتىرۋشىلەر ءۇشىن جازىلعان پايىم) (جالعاسى. باسى وتكەن نومىرلەردە). بۇلار جاھاندانۋ قۇرباندارى ما؟ جوق. بۇلار ءوز تامىرىن جوعالتقان كەشەگى قۇدايسىز قوعام جاڭعىرىقتارى. ءوز توپىراعىن جوعالتقان بۇل ۇرپاق جاھاندانۋدى قۇشاق جايا قارسى الدى. ءوز توپىراعىن جوعالتقان بۇل ۇرپاققا جاھان­دانۋ ءجانناتتاي كورىندى. ويتكەنى, جاھاندانۋدا تا­مىر جوق. توپىراق جوق. وزىندىك بەت جوق. ءوزىن­دىك مادەنيەت جوق. قازىرگى باتىس وركەنيەتى تۋدىرعان جابايى جاھاندانۋ – بارلىق ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەردىڭ قاس جاۋى. ول بىزگە ەلىرتكىش ساز, ەلىرتكىش ىشىمدىك, ەلىرتكىش بي, ەسىرگەن جاستار بولىپ ەلەستەيدى. ۇلت بولاشاعى بۇلار بولماۋعا ءتيىس. ۇلت بولاشاعى بي الاڭدارى, كازينو, مەيرامحانالاردا ەمەس, ۇلت بولاشاعى كابينەت, كىتاپحانالاردا, مەكتەپ, بالاباقشالاردا جاسالۋى كەرەك. بۇگىن ءبىز ۇرپاعىمىزعا يە بولساق, ەرتەڭ ۇلت بولاشاعىنا يە بولامىز. جالعىزدىق دۇنيەگە جالعىز كەلەسىڭ. جالعىز كەتەسىڭ. جال­عىزدىقتان قاشىپ جان-جاعىڭدى, تۋما-تۋىس, دوس-جاران, بالا-شاعامەن قورشاپ قوياسىڭ. جالعىز­دىق­تان قاشىپ, قوناققا, تويعا باراسىڭ. بىراق, ءبارىبىر توپ ورتاسىندا وتىرىپ تا سەن جال­عىزسىڭ. ءبارى جاقىن. ءبارى الىس. جالعىزدىق جاس كەلگەن سايىن سەزىلەدى. تىپتەن جالعىز­دى­عىڭ­دى مويىن­داي­سىڭ. كونەسىڭ. اينالىپ كەلگەندە سول جالعىز­دىق­پەن جالعىز ءوزىڭ بەتپە-بەت قالاسىڭ. بۇكىل وتكەنىڭمەن, بۇگىنىڭمەن, ەر­تەڭىڭ­مەن بەتپە-بەت قا­لا­سىڭ. جەر بەتىندەگى ساپا­رىڭ­دى سوندا وي كوزىنەن وتكىزەسىڭ. بوسقا وتكەن ۋاقىت. تۇرمىس تاۋقى­مەتى­مەن تىرتاڭداپ بايلىق قۋعان جىلدار. پەندە بولعاسىن ول دا كەرەك. بىراق, سونىڭ ءبارى سىرتقى ءتان ازىعى ءۇشىن تەر توگۋ بولىپتى. سول تەر توگۋ جان ازىعىنا نە بەردى؟ بەلگىسىز. ال سەنىڭ جەر بەتىندەگى ساپارىڭ بولسا سوڭىنا تامان جىلجىپ كەلەدى. نە ىستەۋ كەرەك؟ وسىعان كىم جاۋاپ بەرە الادى؟ جان جۇباتار جاۋاپتى كىم بەرە الادى؟ جوق. ىزدەپ اۋرە بولما! ەشكىم ساعان تۇبەگەيلى جاۋاپ بەرە المايدى. جۇمىر باستى پەندە بىتكەننىڭ ءبارى وزىڭدەي. ولار دا وسى ساۋالدارعا (ەگەر ىزدەگەن بولسا) جاۋاپ تابا الماي الەك. ولاردىڭ دا جان-جۇرەگىندە تىنىشتىق جوق. بەرەكە جوق. تۇراق­تى­لىق جوق. دەمەك, جەر بەتىندە سەنىمەن كۇندە سىرلاس, كۇندە مۇڭداس جان جۇباتار دوس جوق. بولۋى مۇمكىن ەمەس. ول دوس باسقا جاقتا. سەنىمەن كۇندە تىلدەسەر, كۇندە مۇڭداسار, جول كور­سە­ت­ەر, قولتىعىڭنان سۇيەپ تىرەك بولار, جا­بىق­قاندا جانىڭنان تابىلار جالعىز دوس بار. ول – اللا. سوعان بەت بۇر. سودان جاردەم تىلە. سودان سۇرا. بارلىق ساۋالدارىڭا جاۋاپتى جالعىز اللا عانا بەرە الادى. سەنىڭ تىنىشتىق تاپپاي, الاسۇرعان جانىڭدى جۇباتا الار, جۇمساق نۇر, جىلى الاقان اللادا. دەمەك, سەن جالعىز ەمەس­سىڭ. سەنى جارىلقاۋشى, جابىققاندا جانىڭنان تابىلۋشى سول. سول دوستى تاپقان كۇننەن باستاپ سەن جالعىز ەمەسسىڭ. جەتىم ەمەسسىڭ. كەدەي ەمەسسىڭ. بايسىڭ. جانىڭ باي. بۇعان دەيىن بايىز تاپپاعان جۇرەگىڭە بۇرىن-سوڭدى سەن كۇتپەگەن بايلىق كەلىپ قونادى. قۇلازىپ تۇرعان جۇدەۋ جۇرەك كىلكىپ نۇرعا تولادى. جاداۋ جانىڭ جۇماق سامالى جەلپىگەندەي جادىرايدى. بۇل سەزىم, بۇل كۇي بۇرىن-سوڭدى سەن باستان كەشپەگەن شاپاعات. اللانىڭ شاپاعاتى. سەن وعان بەت بۇرىپ ەدىڭ ول دا ساعان بەت بۇردى. سەن اللا جامالىنان تاراعان نۇرعا بولەندىڭ. ەڭ تۇراقتى دوس تاپتىڭ. سەنى ماڭگى ساتپايتىن دوس. ەندى سەن ەشقاشان جالعىز ەمەسسىڭ. سەن ادامدارعا باسقا كوزبەن قارايتىن بولاسىڭ. باقىتقا بارار جول ادام قىزىق قۇبىلىس. قاناعات دەگەندى بىلمەيدى. باقىتتىڭ نە ەكەنىن باقىتسىزدىق باسقا تۇسكەندە بىلەدى. قاراڭىزشى! ءسىز ءار ءمينوت سا­يىن قانشا اۋا جۇتاسىز. بىراق ءسىز سول جۇتقان اۋا­ڭىز­دىڭ ارقاسىندا تۇنشىقپاي, ءتىرى تۇرعا­نىڭىزدى ويلامايسىز. سول نەبارى 2-3 ءمينوت جەت­پەسىنشى, ىشقىنىپ جاعاعا تاستالعان بالىق­ت­اي شورشيسىز. نەمەسە سۋ. ونى دا قۇداي تەگىن ءارى مول جاساتىپتى تىرشىلىك ءۇشىن. ءبىر كۇن سۋ جەتپەسە نە بولار ەدىك. تابانىڭىزدا قارا جەر جاتىر. ءسىزدى ءارى كوتەرىپ ءارى اسىراپ تۇر. ءبىز سول جەر قادىرىن بىلەمىز بە؟! وسى ءبىزدى قورشاعان دۇنيەنىڭ ءبارى تىكەلەي نەمەسە جانامالاي بىزگە قىزمەت ەتىپ تۇر. جارىق كۇن, جۇلدىزدى ءتۇن. جايناعان جەر بەتى. سونىڭ ءبارى شىنتۋايتىنا كەل­گەندە, ادامنىڭ ۇجماق مەكەنى ەمەس پە؟! ادام­عا مەيىرىمىن توگىپ تۇرعان جوق پا؟! تەك ادامدار عانا ءبىر-بىرىنە پروبلەما تاۋىپ, وسىناۋ ۇجماق مەكەندى دوزاق مەكەنگە اينالدىرىپ جات­قان جوق پا؟! ادام جەر بەتىندەگى وزىنە اللا ەنشىلەگەن ريزىققا قاناعات ەتۋگە جوق. ادام ءبىرىن-ءبىرى تونايدى, قانايدى, قينايدى. ولتىرەدى. دەمەك, ادام باقىتسىزدىعىنا كىنالى – ادام عانا. جەر بەتىن باسىپ جۇرۋگە بەرىلگەن 70-80 جىلدىق مۇرساتىن بەيبىت ەڭبەكپەن تىنىش وتكىزۋ ورنى­نا ادامدار ءبىر-ءبىرىنىڭ جاعاسىنا جارماسادى. نەگە ادام ءومىرى الىسقان, ارپالىسقان ءومىر؟! ويتكەنى, ادام پاقىر مىنا ءومىر جالعىز رەت بەرىلگەن, سوندىقتان جەر بەتىندە شالقىپ ءومىر ءسۇرۋ كەرەك دەپ بىلەدى. سودان بايلىققا, بيلىككە تالاسا­دى. الىسادى. ارپالىسادى. ادام­دىق­تىڭ الا ءجىبىن اتتايدى. ادام بەتتىڭ ارىن بەلدەۋگە ءتۇيىپ ءجۇ­رىپ بايدى. كوزدەگەن ماقساتى – بايلىق ارقىلى باقىتتى بولۋ مىنا دۇنيەدە. سوعان قولى جەتتى مە؟! بايلىق قۋىپ ءجۇرىپ زۋلاپ ءومىردىڭ سوڭىنا جەتتىك. ەندى بىرەر اتتاساق, تىك جاردان قۇلاعالى تۇرمىز. ياعني, الدا ءتۇ­نە­رىپ, اجال كۇتىپ تۇر. ءسىز داعدارىپ, ارتقا قاراي­سىز. باقىتتى شاعىڭىز الىس­تا قالىپتى. ءبارى وتكەن. ەندى ءسىزدىڭ بەبەۋ قاق­قان جانىڭىز قالاي جۇبانار؟! ونى كىم جۇباتار؟! اششى سۋ ما؟! ادەمى قىز-كەلىنشەك پە؟! ول قىزىق­تىڭ ءبارىنىڭ كوشەسىنەن ءجۇرىپ وتكەنسىز. ەندى ولار جۇبانىش ەمەس. ۋاقىت تۇمان ءسىزدىڭ كوكجيەگىڭىزدى قۋسى­رىپ, قورشاي وراپ, قۋىقتاي تارىلتىپ كەلەدى. ءسىزدى قاماشاۋلاپ, وزگەلەردەن جالعىز ءبولىپ الىپتى. انە-مىنە, توڭىرەگىڭىزدى تۇيىقتاپ العان سول تۇمان ءسىزدى قىلعىتىپ جۇتۋعا تاقاۋ. ءومىر بويى ۇمتىلعان باقىت قايدا؟! بايلىق نەگە باقىتقا كەنەلتپەدى؟! ءسىز وسىنى تۇسىنبەي دال­سىز. قاتەلىك قايدان بولدى؟ نە ىستەۋ كەرەك؟ قۇرمەتتى وقىرمان! وسى كىتاپ تۇگەل سول سۇراققا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن جازىلدى. وسى كىتاپ بارىسىندا ءسىز بەن ءبىز وسى ءبىر تاعدىرحال سۇراققا بىرىگىپ جاۋاپ ىزدەيتىن بولامىز. ادام باقىتى – ادامنان. قوعامنان. ادام باقىتىنىڭ قيىنى دا سول. باقىتىڭ ءوز قولىڭدا ەمەس. وزگەنىڭ قولىندا. سەنىڭ كوڭىل-كۇيىڭە قالا­ساڭ دا, قالاماساڭ دا وزگەلەر اسەر ەتەدى. اسىرەسە, وتباسىڭ, قورشاعان ورتاڭ اسەر ەتەدى. دەمەك, ادام باقىتى ءۇشىن سەنىمەن قوسا سەنى قورشاعان قوعام كەمەل بولۋى كەرەك ەكەن. ول – قيال. بىراق, كەمەل قوعامعا ءبىز قاشاندا ۇمتىلۋ­عا ءتيىسپىز. قاراساق, قوعامىمىز كەمشىلىككە تو­لى. ال, ادام جانى ءمىنسىز, باق-بەرەكەلى, ريا­سىز, ادىلەتكە, دوستىققا, ماحابباتقا تولى قو­عام­دى اڭسايدى. ياعني, ءمىنسىز تازالىقتى اڭساي­دى. ءومىر جۇمىر باستى پەندەنىڭ (ونىڭ ىشىندە ءوزىڭ دە بار), ءمىنسىز بولمايتىنىن كورسەتتى. ءبى­راق, جۇرەك بايعۇس ىزدەيدى. مىنسىزدىك ىزدەگەننىڭ جولداسى – جالعىزدىق. قوعامنان ءتۇڭىلۋ, ادامنان ءتۇڭىلۋ – جابىعۋدىڭ جامان ءتۇرى. ودان ارمەن بارار جەر, باسار تاۋىڭ – تورىعۋ. سوندا قاتەلىك نەدەن؟! نەگە سەن قيالداعى قو­عامىڭدى, قيالداعى ادامىڭدى كەزدەستىرە ال­ما­دىڭ؟! قاتەلىك سەنىڭ قيالداعى ادام مەن قو­عام­دى اڭساۋىڭنان. ادام قوعامى ەشقاشان يدەال­دى بولماق ەمەس. ويتكەنى, ول پەرىشتە ەمەس, ادام قوعامى. سوندىقتان, قيالداعى قوعام مەن قيالداعى ادامنان نەعۇرلىم ەرتە باس تارتساڭ, بۇ دۇنيە باقىتىنا بارار جولىڭ سوعۇرلىم قىسقا بولۋى مۇمكىن. ول جول ءمىنسىز دوسقا اپارار جول. ءمىنسىز دوس – جالعىز اللا. ءسوز جوق, قۇدايتاعالا جاراتقان جان يە­لەرى­نىڭ ىشىندەگى ادام ەرەكشە قۇبىلىس. ەڭ ال­دى­مەن, راببىمىز ونى كورىكتى, ميلى ەتىپ جارات­قان. پەرىش­تەلەرگە «ادامعا باس يىڭدەر!» دەگەن. ىبىلىستەن باس­قاسى باس يگەن. ەندەشە, ادامعا ءبىز نەگە باس يمەي­مىز؟ ىشىندە ءوزىمىز دە بار, جالپى ادام بالا­سى­نا باس يۋ پارىز. ول اللاعا سەرىك قوسۋ ەمەس, ونىڭ ورىنباسارىنا قۇرمەت. قۇر­مەت­تى وقىرمان! ءسىز – اللانىڭ جەر بەتىندەگى ورىن­با­سارىسىز. جا­راتۋشى سىزگە سونداي مارتەبە بەردى. بىراق, ءبىز سول مارتەبەمىزگە لايىقتى ءومىر سۇرە الدىق پا؟! تازا­لى­عىمىز, مەيىرىمىمىز, يمانىمىز, پاراسا­تى­مىز سول دارەجەگە لايىقتى بولدى ما؟! ويتكەنى, اللا تاراپىنان بىزگە قو­يى­لاتىن تالاپ وسال ەمەس, ول ءوزى­نىڭ جەر بەتىندەگى ورىنباسارىنا قويىلاتىن تا­لاپ. ورىن­با­سار! قۇدايدىڭ ورىنباسارى! دەمەك ادام ساناسىنىڭ الار شىڭى الدا. راس, بولسا ادام وزىنە جاراتۋشى بەرگەن ميدىڭ بۇگىندە نە­بارى 5 پايىزىن عانا پايدالانادى ەكەن. ادام وزىنە جاراتۋشى بەرگەن ميدى 100 پايىز يگەرسە نە بولماق؟! اللاتاعالا ادامعا سونداي سۇراپىل سانا بەر­گەن. ادام سول سانا ارقاسىندا الدا تالاي عى­لى­مي-تەحنيكالىق اسۋلاردان اسارى حاق. بىراق, ءبىز دامىعان سايىن تابىستان باس اينا­لىپ, ءوزىمىز­دىڭ كىم ەكەنىمىزدى ۇمىتىپ بارامىز. جاراتۋ­شى­مىزدى ۇمىتىپ, يمان جولىنان اۋىتقىپ, سايتان جولىنا ءتۇسىپ بارامىز. ءسوي­تىپ, اللاتاعالانىڭ جەردەگى ورىنباسارىنىڭ قا­دىرىن تۇسىردىك. تىپتەن, ءوز بويى­مىز­دا بار ادام­دىقتى ازدىرىپ, سايتان­دىقتى سەمىرتتىك. ەگەر, ءبىز ءوز بويىمىزعا بەرىلگەن ادام­دىق­تى اسقاقتاتا الماساق, وزگەلەردىڭ بويىن­داعى ادام­دىقتى قا­لاي كوتەرەمىز؟! ونداي جاع­داي­دا ءبىزدىڭ كوزى­مىزگە توڭىرەك تولعان جاۋ, تولعان سايتان بولىپ كورىنەرى انىق. ءبىز قورشاۋدا قالعان قاس­قىر­داي الاسۇرماقپىز, جان-جاعىمىزدان انتا­لاعان «جاۋ­عا» قانتالاعان كوزبەن قاراماقپىز. ءازۋتىس اق­سيت­پاقپىز. ونداي جاعدايدا كەۋدەمىزدەگى اللا امانات ەتكەن جان قۇلازىپ ۇلىماق. يمان­سىز­­دىق­تان. ونداي جاننان تىنىشتىق كوشەدى. ءويت­كەنى, ءبىز اللا اماناتى – جاندى تازا ساقتا­ما­عان­دىق­تان, قارايتىپ العاندىقتان. جان ازىعى – يمان نۇرى, سول يمان نۇرى جەتپەگەندىكتەن جان قاراي­دى. قازاق وندايلاردى قاراكوكىرەك دەيدى. قارا­كوكىرەك سەن ءوزىڭدى-ءوزىڭ جەك كورەسىڭ. ءوزىڭدى-ءوزىڭ جەك كورگەن سايىن وزگەنى ودان بەتەر جەك كورەسىڭ. كۇللى دۇنيەنىڭ ك ۇلىن كوككە ۇشىر­عىڭ كەلمەك. نەمەسە سەنىڭ كوزىڭدە سايتان بوپ ەلەس­تەيتىن قىبىر­لاعاننىڭ قانىن سۋداي شاش­قىڭ كەلەر, قيناعىڭ, تاپتاعىڭ كەلەر. سەنىڭ قو­لى­ڭا جوي­قىن قارۋ بەرسە, سەن ويلانباستان كۇللى ادامزات ك ۇلىن كوزدى-اشىپ جۇمعانشا كوككە ۇشىر­عىڭ كەلەر. ويتكەنى, سەنىڭ جۇرەگىڭنەن يمان كوشكەن (ەگەر وندا بولعان بولسا), ونىڭ ورنىن سايتان جايلا­عان. بۇنداي جاع­داي­دا سەن قاۋىپتى ادامسىڭ. ءوزىڭ ءۇشىن دە, ادام ءۇشىن دە, قوعام ءۇشىن دە قاۋىپ­تىسىڭ. سەنىڭ وتباسىڭ وسى قاۋىپتىڭ ءبىرىنشى قۇر­با­نى. نەمەسە, ءوز باسىڭدى ءوزىڭ قۇربان ەتۋىڭ ءمۇم­كىن. ءوز-وزىڭە قول سالۋىڭ مۇمكىن. ول كۇن – سەنىڭ كەۋدەڭدى جايلاعان سايتاننىڭ سان شاپاتتاپ سالتانات قۇر­عان كۇنى. ياعني, ادام باقىتسىزدىعىنىڭ شى­ڭى. مىنەكي, ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى جەك كورۋىنىڭ تىرەلەر تۇيىعى. قۇرمەتتى وقىرمان! سوندا ءسىز «ە, باقىتتىڭ كوكەسى سوندا ءوزىڭدى-ءوزىڭ ءسۇيۋ ەكەن عوي!» دەپ وتىرسىڭ. ءوزىڭدى-ءوزىڭ ءسۇيۋ اللا ارقىلى بولسا, سولاي. ءسىز باقىتتىسىز. ءوزىڭدى-ءوزىڭ ءسۇيۋ قۇداي­سىز بولسا, وندا ول – تاكاپپارلىق. تاكاپپاردى اللا سۇيمەيدى. اللا سۇيمەگەن ادامنىڭ باقىت­تى بولۋى مۇمكىن ەمەس.

ءدىني ماتىندەر ۇقساس

ادامزات ەستە جوق ەسكى زاماننان بەرى اقيقات ىزدەگەن. ادىلەتتى جەردەن تابا الماعاننان كەيىن كوكتەن ىزدەگەن. اسپان قۇبىلىستارىنا ايعا, كۇن­گە تابىنعان. تابيعات قۇبىلىستارىنا تا­بىن­­­­عان. تاۋعا, اعاشقا, سۋعا تابىنعان. بۇلار اقي­قاتتى ىزدەۋ جولىنداعى العاشقى باسپال­داقتار بولىپتى. ادامزات جاراتقان يەسىن ىزدەگەن. ول كوزگە كورىنبەگەننەن كەيىن كوزگە كورىنىپ تۇرعان قۇبىلىستاردى قۇدىرەت دەپ قابىلداعان. جاراتقان يەسى دە ادامزاتتى نازاردان تىس قالدىرماعان. ءوزى جاراتقان ادام اتادان باستاپ يسلاميات بويىنشا سوڭعى پايعامبار مۇحاممەد عالەيس سالەمگە دەيىن 124 مىڭ پايعامبارعا ۋاحي تۇسىرگەن. ارينە, ولاردىڭ ءبارى تاريحتا حاتتال­ماعان. تىم الىس ءداۋىر بولعاندىقتان ۇمىتىل­عان. ءبىز تەك قاسيەتتى كىتاپتاردا اتتارى اتالعان پايعامبارلاردى عانا بىلەمىز. جاراتقان يە ءار زاماندا پايعامبارلارى ارقىلى ادامزاتقا ار­نا­عان ءسوزىن ءتۇسىرىپ وتىرعان. ونى ادامزات قاسيەت­تى كىتاپتار, قاسيەتتى جازبالار دەيدى. سول قاسيەتتى جازبالار ماتىندەرى ءوزارا ۇقساس. نەگە؟ وسى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كورەلىك. بىزگە جەتكەن ءدىني ماتىندەر ىشىندەگى ەڭ ەسكى­لەرىنىڭ ءبىرى «اۆەستا». وسىدان 3,5 مىڭ جىلداي بۇرىن زاراتۋشترا ء(زاردوش) پايعامبار تۇزگەن ءماتىن. (م.بويس. «زوراستريتسى») وسى عالىم­نىڭ جازۋىنشا, كوكتەم مەرەكەسى كۇنى تاڭەرتەڭ وزەن­گە شومىلىپ جاعاعا شىعا بەرگەن زاراتۋشترا قار­سى الدىندا كۇندەي جارقىراپ تۇرعان قۇدى­رەتتى كورەدى. وقيعا كاسپي تەڭىزىنىڭ تەرىسكەي شىعىسىنداعى دالادا, تۇيەلى اۋىلدا ورىن ال­عان. بۇل جارقىراپ تۇرعان قۇداي دانالىق يەسى, ياعني ەسكى پارسى تىلىندە احۋرامازدا ەكەن. احۋرامازدا زاردوشكە ۋاحي تۇسىرەدى. ونى ءزاردوش كوكىرەگىنە قۇيىپ الادى. دانالىق يەسى ءزاردوش­كە الەمنىڭ اقيقاتىن اشادى. ءزاردوش ول اقيقات جونىندە ۋاعىز ايتا باستايدى. زاردوشكە ايان ەتىلگەن اقيقات نە ەدى؟ ول بىلاي. قۇداي جالعىز. ول دانالىق يەسى. ول مەيىربان, ءادىل, قۇدىرەتتى. ادام جالعىز دانالىق يەسىنە سيىنۋى كەرەك. كۇن سايىن 5 رەت ءمىناجات ەتۋى كەرەك. دۇنيەنى جاراتقان سول دانالىق يەسى. قۇداي دۇنيەنى ەش كەمشىلىكسىز كەمەل جاراتقان. بىراق انگراماين سايتان قۇداي جاراتقاننىڭ بارىنە قارسى شىقتى. بارىنە زالال كەلتىردى. كوكمايسا دالانى قۋراعان شولگە اينالدىردى. تۇششى تە­ڭىز­دى تۇزدى كولگە اينالدىردى. ادامدى از­عىر­دى. ءبىر-بىرىمەن جاۋلاستىرىپ قويدى. ول سايتاننان كورعانۋ ءۇشىن ادام تەك ىزگى وي, ىزگى ءسوز, ىزگى ىستەرگە بەرىلۋى كەرەك. احۋرامازدا قۇداي ز ۇلىم سايتان انگراماينمەن جەر بەتىندە اقىرزامانعا دەيىن ايقاسادى. ادام وسى ۇزاق تا ۇلى شايقاستا قۇداي جاعىنا شىعۋى كەرەك. قۇداي سايتاندى زاماناقىر باستالعاندا جەڭىپ شىعادى. ادامداردى تىرىلتەدى. قىل كوپىر ارقى­لى جۇرگىزەدى. وتتى وزەننەن وتكىزەدى. وسىناۋ قيامەتقايىم سىناقتارى ارقىلى جاقسىلار مەن جاماندار اجىراتىلادى. جامانداردىڭ بارار جەرى ماڭگىلىك ازاپ بولسا, جاقسىلاردىڭ بارار جەرى ماڭگىلىك راحات مەكەن بولماق. سودان كەيىنگى بىزگە بەلگىلى ءدىني تەكست – يۋدايزم جازبالارى. قاسيەتتى تاۋرات. يۋدايزم شامامەن 3 مىڭ جىل بۇرىن تاياۋ شىعىستا پايدا بول­عان. قۇدايى – ياحۆە. وسى قۇداي سيناي تاۋىن­دا مۇسا پايعامبارعا كورىنىپ, ايان بەرگەن. ول كەزدە ەۆرەيلەر مىسىر پەرعاۋنى قولاس­تىندا قۇلدىقتا ەكەن. مۇسا قۇدايدىڭ قولداۋىمەن حال­قىن پەر­عاۋىن قۇلدىعى­نان قۇتقارادى. بۇل وقيعا ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 14 عاسىر شاماسىندا ورىن السا كەرەك. بىزگە جەتكەن تاۋرات شامامەن ب.د.د. 10 عا­سىردا قاعازعا تۇسە باستاعان. يۋدايزم ەۆرەي حال­قى­­نىڭ ۇلتتىق ءدىنى. بۇل ءدىننىڭ ايتۋىنشا, ەۆرەي حالقىنان ىزگى حابار يەسى شى­عادى. ءبىر ورتالىققا – يەرۋساليمگە باعىن­عان الەم سوندا عانا ز ۇلىمدىقتان ازات ەتىلىپ, جاپپاي ادىلەت, بەيبىت-بەرەكە ورنايدى. يۋدايستەر يسا پايعامباردى ىزگى حابار يەسى دەپ مويىن­دا­ماي­دى. يسانىڭ پاك قىز ءماريامنان اكەسىز تۋىلۋى­نا وراي حريستياندار اراسىندا قالىپتاس­قان قاسيەتتى ءۇش­تىك – ترويتسانى جوققا شىعارادى. تاۋرات بويىنشا الەم بىلاي جاراتىلعان: «اۋەل باستا قۇداي اسپان مەن جەردى جاراتتى. جەر رەتسىز, تىرشىلىكسىز بوس جاتتى. سۋعا تولى تۇڭعيىقتىڭ ءۇستىن قارا تۇنەك جاۋىپ تۇردى. ال, قۇداي رۋحى بولسا سۋ بەتىندە قالىقتاپ ۇشىپ ءجۇردى. سوندا قۇداي: «جارىق بولسىن!» دەدى. جارىق پايدا بولدى. قۇداي جارىقتىڭ جاقسى ەكەنىن كوردى. ول جارىقتى قارا تۇنەكتەن ءبولىپ, جارىقتى كۇندىز, قارا تۇنەكتى ءتۇن دەپ اتادى. كەش ءتۇسىپ تاڭ اتتى. بۇل ءبىرىنشى كۇن ەدى. سودان كەيىن قۇداي «بولسىن!» دەپ بۇيىرىپ, اسپاندى, وسىمدىكتەردى, كۇندى, ايدى, جۇلدىز­دار­دى, جەر بەتىندەگى جاندى جانۋارلاردى جا­رات­تى. وزىنە رۋحاني ۇقساس ادامدى توپىراقتان جارات­تى. بۇل التىنشى كۇن ەدى» ادام جالعىزسىراماسىن دەپ ونىڭ ءبىر قا­بىر­عاسىنان ايەلدى جاراتتى. ولاردى ەدەم با­عى­نا ورنالاستىردى. باق ورتاسىندا جاقسى­لىق پەن جاماندىقتى تانىتاتىن اعاش ءوسىپ تۇردى. قۇداي ول اعاشتىڭ جەمىسىن تاتۋعا ادام اتا مەن حاۋا اناعا تىيىم سالدى. الايدا جىلاننىڭ ازعىرۋىنا ەرگەن حاۋا انا ول جەمىستىڭ ءدامىن تاتتى. ادام اتانى ۇگىتتەدى. ول دا تاتتى. ولار ءوز­دەرىنىڭ جالاڭاش ەكەنىن كورىپ, ۇيالىپ ابىرويىن جاپىراقپەن جاپتى. قۇداي ادام اتا مەن حاۋا انانى ەدەم باعىنان قۋىپ شىقتى. جىلاندى دا قارعاپ, قۋىپ شىقتى. سودان كەيىن تاۋراتتا ادام اتادان باستاپ, پايعامبارلار تاريحى باياندالادى. ولار ىبرايىم, سماعۇل, ىسقاق, لۇت, جاقىپ, ءجۇسىپ, نۋح, مۇسا, ءداۋت, سۇلەيمەن, ت.ب. پايعامبارلار. قۇداي مۇسا پايعامبارعا سيناي تاۋىندا كورىنىپ 10 بولىكتەن تۇراتىن ايان بەردى. ولار تومەندەگىدەي: – سەنىڭ مەنەن باسقا ەشقانداي تاڭىرلەرىڭ بولماسىن! – دەمالىس كۇنىن تاڭىرگە باعىشتا! – اتا-اناڭدى سىيلا! – كىسى ولتىرمە! – نەكە ادالدىعىن بۇزبا! – ۇرلىق جاساما! – ەشكىمدى بەكەرگە ايىپتاما! – باسقانىڭ ۇيىنە يە بولۋعا سۇقتانبا! – باسقانىڭ ايەلىنە سۇقتانبا! – باسقانىڭ قۇل-كۇڭىنە, وگىز-ەسەگىنە, باسقا دا نارسەسىنە سۇقتانبا! الەمدىك دىندەر ىشىندە يۋدايزمنەن كەيىنگى ەسكى ءدىننىڭ ءبىرى – بۋدديزم. بۋدديزم ب.د.د. 5 عاسىردا ءۇندىستاندا گانگا وزەنى بويىندا پايدا بولعان. (چەكالوۆ, كوندراشوۆ. «يستوريا رەليگي»). ءۇندى پاتشاسى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن گاۋتاما قور­شاۋلى سارايدا سىرتقى ءومىردىڭ كولەڭكەلى جاعىن كورمەي ەرجەتەدى. كورگەنى پاتشا سارايىنىڭ قور­شاۋىنداعى عاجايىپ گۇلزار­لار, ءمولدىر حاۋىزدار, جاس سۇلۋ كۇتۋشىلەر بو­لىپ­تى. گاۋتاما ەرجەتكەنشە كارىلىك دەگەن نە, قايىرشىلىق دەگەن نە, سىرقات دەگەن نە, ءولىم دەگەن نە – ولاردان حابارسىز ءوسىپتى. ۇيلەنىپ, ەسەي­گەننەن كەيىن عانا سىرتقى ءومىردىڭ الگى كولەڭكەلى كەسپىرىن كورەدى. كورەدى دە مىنا ءسان-سالتاناتتى ومىردەن باز كەشەدى. وزىنە بۇيىر­عالى تۇرعان پاتشا تاعىنا دا قاراماي, ەل ارالاپ, قاڭعىپ كەتەدى. يىعىندا – دورباسى, قو­لىن­­دا – اسا تاياعى, جاپادان – جالعىز ەل ارالاپ, ادام­عا باقىت سىيلايتىن اقيقات ىزدەپ كەتەدى. ورمان-توعاي, تاۋ-تاس اراسىندا ءوزى تارىزدەس جاياۋ-جالقى اقيقات ىزدەپ جۇرگەن تاقۋا – تىلەنشىلەرگە قوسىلادى. تالاي ابىز-گۋرۋلاردىڭ ال­دى­نان وتەدى. تالاي ۋاعىزدار ەستىپ, ءتالىم-تاربيە الادى. تاماق ىشۋدەن تىيىلىپ, ازعا قاناعات ەتىپ جۇرە بەرەتىن تاقۋالىق تىرلىك كەشەدى. اقي­قاتتى اتتاي جەتى جىل ىزدەيدى. سوندا دا تابا المايدى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى گاۋتاما جول بو­يىن­داعى ءزاۋلىم اعاش بوتحي ساياسىندا جاتادى. ءبىر كۇن ەمەس, تۇڭعيىق ويعا مالتىپ ءبىر اپتا جاتادى. اقيقات اشىلمايدى. ەكى اپتا وتەدى, اقيقات اشىلمايدى. تەك ءۇشىنشى اپتادا عانا بوتحي اعاشىنىڭ تۇبىندە جاتقان گاۋتامانىڭ كوكىرەگىنە جاراتقان يە جاپ-جارىق نۇر قۇيادى. گاۋتاما ءبىر قۇدىرەت ارقاسىندا ەرەكشە نۇرلان­عانىن كورىپ, كوڭىلى قۋانىشقا تولادى. ونىڭ نۇرلانعان كوڭىل كوزى الدىندا ادامدى باقىتقا باستايتىن ۇلى قۇپيا – اقيقات سىرى اشىلادى. اقيقاتتىڭ نەگىزگى ءتورت دىڭگەگى: – ادام پەشەنەسىنە جەر بەتىندەگى ساپارى­نىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن قۇتايماس قينالىس (سترادانيە) جازىلعان. – قينالىس قايدان شىعادى؟ تىلەكتەن شىعادى. تىلەگىنە قولى جەتپەگەن پەندە قينالادى. قايعى جۇتادى. – سول تىلەك اتاۋلىدان ادام بالاسى ءۇزىلدى-كە­سىل­دى باس تارتسا, قينالىستان قۇلان-تازا قۇتىلادى. – قينالىستان قۇتىلۋدىڭ جولىن قۋعان ادام – ءابسوليۋتتى تىنىشتىققا, ياعني نيرۆاناعا جەتەدى. مىنە, باقىت دەگەنىڭىز وسى. گاۋتامانىڭ كوڭىل كوزى الدىندا ادامزاتتىڭ باعى مەن سورى بولعان وسى اقيقات اشىلۋى سول ەكەن, مارا سايتان شاۋىپ كەلەدى. بۋددانى (نۇر­لانعاندى) جولدان تايدىرۋعا بار كۇشىن سالادى. بۇل اقيقاتتى ادامزاتقا ايتپا دەپ جالىنادى. جالبارىنادى. بىراق, گاۋتاما العان بەتىنەن قايت­پايدى. ول وسىناۋ ادام سورى مەن باعىنىڭ ۇلى اقيقاتى جايلى ەل ارالاپ, ۋاعىز ايتا باستايدى. سونىمەن بۋددا ءىلىمى بويىنشا اقيقاتقا ۇمتىلعان ادام باقىتقا قول جەتكىزۋى ءۇشىن ال­دى­مەن تومەندەگىدەي 8 شارتتى ورىنداۋى كەرەك: 1. ساۋاپتى سەنىم كەرەك. قينالىستان قۇتىلۋ ءۇشىن قۇشتارلىقتى جويۋ كەرەك. ناداندىقتان ارىلۋ كەرەك. راحات ءومىر, بايلىق دەگەننەن باس تارتۋ كەرەك. 2. ساۋاپتى شەشىم قابىلداۋ كەرەك. ول دەگەنىمىز قۇشتارلىق, تىلەك دەگەندى اۋىزدىقتاۋ. 3. ساۋاپتى ءسوز سويلەۋ كەرەك. ياعني, اۋىزدان شىققان لەبىز شاپاعاتتى بولۋى شارت. كەساپاتتى سوزدەن باس تارت. بوس سويلەمە. 4. ساۋاپتى ءىس ىستەۋ كەرەك. وزگەگە زيانى تيەتىن ءىس جاساما. 5. ساۋاپقا تولى عۇمىر كەش. ءتىرى جانعا زيانىڭ تيمەسىن. 6. ساۋاپتى ويعا بەرىل. ساناڭدى لاس ويدان تازالا. 7. ساۋاپتى تۇسىنىككە ۇمتىل. پالە قايدان؟ ناپسىدەن. 8. ساۋاپتى ءىلىم قۋ. ويىڭدى ءبىر نۇكتەگە جيناپ ۇيرەن. وي تۇڭعيىعىنا سۇڭگىپ ۇيرەن. سوعان جاتتىق. بۋدديزمنەن كەيىنگى ەسكى الەم دىندەرىنىڭ ءبىرى – حريستياندىق. حريستياندىق ب.د. 1-ءشى عاسىرىندا تاياۋ شىعىستا پايدا بولدى. يسا ءماسىحتىڭ العاشقى ءومىربايانىن جازعان ماتۆەي ونىڭ 12 شاكىرتىنىڭ ءبىرى ەدى. ءبىز وسى «ءىنجىل شاريفكە» سۇيەندىك. يسا ءماسىح دۇنيەگە بىلاي كەلدى. ونىڭ اناسى ءماريام جۇسىپكە ايتتىرىلعان ەدى. الايدا نەكەسى قيىلماي تۇرىپ قىز ءماريام ەكىقابات بولىپ قالادى. ادامنان ەمەس, كيەلى رۋحتىڭ قۇدىرەتىمەن ەكىقابات بولادى. مۇنى بىلگەندە ءجۇسىپ قايعى شەگەدى. الايدا ونىڭ تۇسىنە كىرگەن پەرىشتە: «ەي, ءداۋىتتىڭ ۇرپاعى! قالىڭدىعىڭ ماريامعا ۇيلەنۋدەن باس تارتپا! ونىڭ بويىنا بىتكەن بالا كيەلى رۋحتان. ءماريام ۇل تابادى. ونىڭ اتىن يسا قوي. ول حالقىن كۇنادان قۇتقاراتىن بولادى» دەيدى. ءجۇسىپ ماريامعا ۇيلەنەدى. دۇنيەگە كەلگەن ۇلىنىڭ اتىن يسا قويادى. يسا ەرجەتكەندە كيەلى رۋح ونى ايدالاعا اپارىپ, سايتاننىڭ سىناعىنان وتكىزدى. تاۋ با­سى­نا الىپ شىعىپ, سايتان ونىڭ كوزىنە الىس پات­شالىقتاردى كورسەتەدى. «ەگەر ماعان تابىن­ساڭ, وسى پاتشالىقتاردىڭ ءبارى سەنىكى!» دەدى. يسا: – كەت قاسىمنان سايتان! «قۇداي يەڭە عانا عيبادات ەتىپ, جالعىز وعان عانا قىزمەت ەت!» دەپ جازىلعان!!!» – دەدى. ءسويتىپ, يسا سايتاننىڭ ازعىرۋىنا ەرمەدى. ول حالىق الدىنا شىقتى. ۋاعىز ايتتى: – كىسى ولتىرمە! – ۇرلىق جاساما! – وتىرىك ايتپا! – اتا-اناڭدى سىيلا! – ءوزىڭدى قالاي سۇيسەڭ, ماڭايىڭداعىلاردى سولاي ءسۇي! – قۇداي يەڭدى شىن جۇرەكتەن ءسۇي! – جەر بەتىندە وزدەرىڭە دۇنيە-بايلىق جيناماڭدار! – بايلىقتى كوكتە جيناڭدار! – نە ءىشىپ-جەيمىز, نە كيەمىز دەپ ۋايىمداماڭدار! – ەرتەڭگى كۇن تۋرالى ۋايىمداماڭدار! – قۇدايدان سۇراڭدار! سوندا ول سەندەرگە بەرەدى! ەسىكتى قاعىڭدار, سوندا ول اشىلادى! – نەكە ادالدىعىن بۇزباڭدار! – جاۋلارىڭدى جاقسى كورىڭدەر! – ز ۇلىمدىق جاساعاننان كەك الما! – ەگەر بىرەۋ بەتىڭنىڭ سول جاعىنان ۇرسا, وڭ جاعىڭدى توس! – ءتاندى ولتىرسە دە جاندى ولتىرە المايتىنداردان قورىقپاڭدار! ودان دا ءتاندى دە, جاندى دا دوزاقتا قۇرتا الاتىن قۇدايدان قورقىڭدار! قۇدايدى عانا قاستەرلەڭدەر! – سەندەرگە شىن ايتامىن, ادامدار ايتقان ءاربىر جاعىمسىز ءسوزى ءۇشىن قيامەت سوتىندا جاۋاپ بەرەدى. – اقىرەت كۇنى پەرىشتەلەر كەلىپ, جامانداردى جاقسىلاردان اجىراتادى. جانىپ تۇرعان توزاق وتىنا لاقتىرادى. – وسى كۇناھار دۇنيە ادامداردى تەرىس جولعا ازعىرعانى ءۇشىن قاسىرەتكە ۇشىرايدى. – كۇنالارىنا وكىنىپ قايعىرعاندار باقىتتى. – كىشىپەيىلدىلەر باقىتتى. – مەيىرىمدىلەر باقىتتى. – جۇرەكتەرى پاك تازالار باقىتتى. – مەن قۇداي تاعايىنداعان بيلەۋشى بولا تۇرا وزىمە قىزمەت ەتكىزۋگە ەمەس, ءوزىم قىزمەت ەتىپ, كوپتەگەن ادامداردىڭ ازاتتىق تولەمىن وتەۋ ءۇشىن قۇربان بولۋعا وسى دۇنيەگە كەلدىم. – كيەلى جازبالاردى جانە قۇدايدىڭ قۇدى­رەتىن ۇقپاعاندىقتان قاتەلەسىپ جۇرسىڭدەر! سماعۇل ەلۋباي.