كۇرشىمدىك اعايىنعا ورتاق ءبىر ارمان بولسا, ول – بۇقتىرما سۋ قويماسىنا سالىنۋى ءتيىس كوپىر شىعار. تاياۋدا كۇرشىم اۋدانىندا كوكجال باراق باتىردىڭ تويىنا ارنالعان ايتىستا اقىنداردىڭ اۋزىنان تۇسپەگەن كوكەيكەستى ماسەلە دە وسى بولدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ « ۇلى دالا ەلى» جوباسى اياسىندا وتكەن ايتىستىڭ جەڭىمپازى, قىزىلوردالىق مەيىربەك سۇلتانحان كۇرشىمگە كوپىرمەن كەلەتىن كۇن تۋسىن دەگەن كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى ءسوزدى تاپ باسۋىمەن دە جۇرتشىلىق ىقىلاسىنا بولەنگەن بولار, بالكىم. راسىندا, كۇرشىمدىكتەر ءۇشىن كوپىرمەن وتەتىن كۇن قاشان تۋادى؟ بۇل ازىرگە ۇلكەن ساۋال كۇيىندە قالىپ وتىر.
ىلكىدە, وسىدان ءۇش جىل بۇرىن وڭتۇستىككورەيالىق كومپانيامەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, كوپىر قۇرىلىسىنىڭ نەگىزدەمەسى دايارلانىپ, ۋاقىت كەستەسى دە بەلگىلەنگەن سياقتى ەدى. بوركىمىزدى اسپانعا ەرتە اتىپ قويدىق بىلەم, سول جوبا سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتتى. ال سوڭعى كەزدە قۇرىلىسقا قىتايلىق ينۆەستورلار اتسالىسۋى مۇمكىن ەكەنى دە ايتىلىپ ءجۇر.
بۇقتىرما – ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى سۋ قويمالارىنىڭ ءبىرى. كۇرشىم اۋدانىنىڭ وبلىس ورتالىعى جانە باسقا اۋداندارمەن ءبولىپ تۇرعاندىقتان, جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق جازدا پاروممەن, قىستا مۇز ءۇستىمەن قاتىناۋعا ءماجبۇر. قازىر مۇندا كۇندەلىكتى ەكى پاروم قىزمەت كورسەتەدى.
تاڭنان كەشكە دەيىن جۇزەتىن قوس پاروم كۇنىنە شامامەن 300-400 كولىكتى تاسىمالدايدى. الايدا, داۋىلدى كۇندەرى پاروم قىزمەتى دە قاۋىپتى. شەتەل جاڭالىقتارىنان پاروم, بارجالاردىڭ اپاتى ورنى تولماس قايعى-قاسىرەتكە دۋشار ەتەتىنىن ەستىپ, كورىپ جاتامىز. امسە, اپاتتان ساقتاسىن. بىراق, «ساقتانساڭ – ساقتايدى» دەگەن دە ءسوز بار. بيىل قىستا ايدىننىڭ ورتاسىندا بۇزىلىپ قالعان پارومداعى جۇرتتى توتەنشە جاعداي قىزمەتكەرلەرى دەر كەزىندە قۇتقارىپ قالعانىن كوپشىلىك ۇمىتا قويعان جوق. ال قىستىگۇنى نەمەسە كوكتەمگە سالىم مۇز جارىلىپ, كۇرشىمدىكتەردىڭ تالاي كولىگى سۋ استىنا كەتسە-داعى بۇدان باسقا بالامالى قىسقا جول جوق بولعاندىقتان, جەرگىلىكتى كولىك جۇرگىزۋشىلەر باستارىن ۇنەمى قاتەرگە تىگىپ كەلەدى. زايسان اۋدانى ارقىلى كەلەتىن اينالمالى جول وتە ۇزاق, قارجى شىعىنىمەن قوسا ۋاقىتتى دا جوعالتادى.
سوندىقتان, بۇقتىرما كوپىرى كۇرشىمدىكتەر ءۇشىن ءبىرىنشى ماسەلە. وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ جىلدىڭ باسىنداعى ءوڭىر تۇرعىندارىمەن وتكەن ەسەپتىك كەزدەسۋىندە كۇرشىمدىكتەردىڭ كوپىر قۇرىلىسى قاشان باستالاتىنىن تاعاتسىزدانا سۇراۋى بەكەر ەمەس. ءوڭىر باسشىسى ءوز ءسوزىندە 2016 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا بۇقتىرما سۋ قويماسى ارقىلى وتەتىن كوپىر قۇرىلىسىنا بايقاۋ جاريالاناتىندىعىن ايتقان ەدى. ونىڭ قۇنى 23,7 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى دەلىنگەن. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن, وزگە دە شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانى ءسوز بولعان. ارينە, وبلىس باسشىسىنا بۇل ءماسەلە ەتەنە تانىس. سونىڭ الدىندا كۇرشىم اۋدانىنا جاساعان جۇمىس ساپارىندا كوپىردىڭ كەرەكتىگىنە كوز جەتكىزگەن د.احمەتوۆ كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا پاروم ۇستىندە بەرگەن سۇحباتىندا بۇل نىساننىڭ جۇرتشىلىق ءۇشىن دە, وسى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن دە ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ ايتقان. ويتكەنى, ەرتىستىڭ وڭ جاق جاعالاۋىندا پايدالى قازبالاردىڭ مول كەنى بار. كوپىر قۇرىلىسى تۇرعىندارعا جەڭىلدىك جاساۋىمەن بىرگە سول بايلىقتى يگەرۋگە جول اشادى. اتالعان كەنىشتەردى يگەرۋ ءماسەلەسىنىڭ كەشەۋىلدەۋىن ينۆەستورلار قارجىلىق داعدارىسپەن ساباقتاستىرىپ وتىرعانىمەن, ونىڭ ارعى جاعىندا ولاردىڭ كوپىر ماسەلەسىنىڭ شەشىمىن كۇتۋى دە عاجاپ ەمەس قوي.
ايماق باسشىسى بۇل ماسەلەگە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى تۋرالى باق وكىلدەرىمەن وتكىزگەن باسپاسوز ءماسليحاتىندا تاعى توقتالدى. بولجام بويىنشا بۇل نىسانعا جۇمسالعان قارجى 15 جىلدا قايتارىلادى. ونىڭ جالپى ۇزىندىعى 1,360 شاقىرىم, ەنى 13 مەتر بولادى دەپ جوسپارلانعان. ياعني, ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزىن كوپىرلەردىڭ ءبىرى بولماق. ارينە, جوبا جاقسى, ءمىن جوق. بىراق جۇزەگە اسىرىلۋى كەشەۋىلدەگەن سايىن كۇرشىمدىكتەردىڭ دە كوڭىلى كۇپتى بولا تۇسۋدە.
– بۇل بۇرىننان قويىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە. وسى جايت بويىنشا اۋدان, وبلىس اكىمىنە ءتۇرلى دەڭگەيدە بىرنەشە رەت سۇراقتار قويدىق. سونان كەيىن قوعامدىق كەڭەسكە ەنگىزىپ, اۋدانىمىزدا ءوتكەن كوشپەلى وتىرىس بارىسىندا تالقىلادىق. وسى سالاعا تىكەلەي قاتىسى بار مەكەمە جەتەكشىلەرى كەلىپ, حالىقپەن كەزدەستى. قازىرگى كەزدە بيلىكپەن تىعىز ارىپتەستىك ورناپ كەلەدى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كوپتەن كۇتكەن جوباسى كەشىكپەي شەشىمىن تابا ما دەگەن ويدامىز, – دەيدى كۇرشىم اۋدانى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى سوۆەتحان يسقاكوۆ.
ال پاروم مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن باقىتبەك نۇرسەيىتوۆ ءبىر پارومنىڭ وزىنە كۇندەلىكتى 1,6 توننا جاعارماي جۇمسالاتىنىن, كوپىر سالىنسا پاروم جۇمىسى جەڭىلدەيتىنىن ايتتى.
تاياۋدا وبلىس اكىمدىگىندەگى كەڭەيتىلگەن ماجىلىستە ەلباسى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جارقىن مۇساعاليەۆ ءوڭىردەگى ينۆەستيتسيالىق كليماتتىڭ ارتۋى ءجونىندە بايانداما جاسادى. الايدا, وبلىس باسشىسى باسقارما وكىلىنىڭ بايانداماسىندا ناقتىلى جۇمىس كورىنبەيتىنىن ايتىپ, سىن تەزىنە الدى. شىن ءمانىندە, بۇل باياندامادا حالىق كۇتكەن كوپىر ءماسەلەسى ءسوز بولمادى. وبلىس اكىمى ايتقانداي: «قانشاما ميللياردتاعان كەلىسىمدەرگە قول قويىلسا دا, ەشتەڭەدەن حابارسىز, جۇمىس جۇرگىزە المايتىن باسشىلارمەن بىرگە ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, وزگە دە دامۋ ينستيتۋتتارى جانە مەملەكەت-جەكە مەنشىك ءارىپتەستىگىمەن جاسالعان كەلىسىمدەردى قالاي جۇزەگە اسىرامىز؟».
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قالىڭ قاعاز قاشانعا دەيىن قايىق بولماق؟!..
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كۇرشىم اۋدانى