پىكىرلەر .
ايگىلى فرانتسۋز ويشىلى جان-جاك رۋسسو «مىقتى مەملەكەتتىڭ كەپىلى – ءوز ازاماتتارىنىڭ تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتە الۋىندا» دەگەن ەكەن. وسىعان ۇندەس ءسوزدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا «مەملەكەتتە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق ساقتالعان جاعدايدا عانا دامۋدىڭ داڭعىل جولى اشىلادى» دەپ ۇنەمى ايتۋمەن كەلەدى. سول سياقتى قازاقتىڭ ۇلكەن اقىنى مۇقاعالي ماقاتاەۆ «ۇقسايدى بار تىنىشتىق جەر بەتىندە, ۇيقىداعى ءسابيدىڭ كەلبەتىنە...» دەسە, تاۋەلسىزدىك ءتولى, جاس جىرشى ميراس قادىرمۇرات باۋىرىمىز: «اللاعا ءمالىم, ريزىقتان بۇرىن تىنىشتىق, ريزىقتان بۇرىن تىنىش تاڭداردىڭ مۇڭى ىستىق, اتادان قالعان ات باستى الىپ التىننان, باعالى ەلگە تىنىشتىق دەگەن كۇمىس قۇت» دەپ جىرلاپتى.
25 جەلتوقسان, 2020
ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ء«سوزى جوعالعان جۇرتتىڭ ءوزى دە جوعالادى» دەگەندى بەكەر ايتقان جوق. عۇلاما عالىمنىڭ ء«سوز» دەپ وتىرعانى ء«تىل». العاش كەڭەس وكىمەتى قۇرىلعان جىلدارى وداق قۇرامىندا رەسمي تىركەلگەن 194 ءتۇرلى ۇلت پەن ۇلىس بولىپتى. 1991 جىلى وداق ىدىراعاندا بۇلاردىڭ تەڭ جارتىسى, ياعني 50 پايىزى جوعالىپ كەتكەن. بۇلار قالاي جوعالدى؟
16 قاراشا, 2020
جازۋشى-دراماتۋرگ ءسۇلتانالى بالعاباەۆ سوڭعى جىلدارى جازعان «قازاقتىڭ قىزىل كىتابى» اتتى پۋبليتسيستيكالىق ماقالالار جيناعىندا: «مەن جاسى جەتپىستەن اسىپ بارا جاتقان زيالى اقساقالدى بىلەمىن. دەربەس زەينەتكەر, وقىعان-توقىعان ادام. ايتسە دە, ءوزىنىڭ بالالارى مەن نەمەرەلەرىنىڭ بىرەۋى ءبىراۋىز قازاقشا بىلمەيدى.
09 قازان, 2020
يزرايل ەلىنىڭ رەحوۆوت قالاسىندا ورنالاسقان ۆايزمان مەديتسينالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينسيتيتۋتىنىڭ پروفەسسورى, قاتەرلى ىسىك دەرتىن ەمدەۋدىڭ تانىمال مامانى روني سەگەر مىرزا ۇيالى تەلەفوندى ءار كەز قولدانعان تۇستا بولىنەتىن ەلەكتروماگنيتتىك ءورىس بارلىق تىرشىلىك يەلەرىنە, cونىڭ ىشىندە ادام اعزاسىنا اسا ۇلكەن زيان تيگىزەتىنىن دالەلدەپ شىقتى.
05 قازان, 2020
قايسى ءبىر ەتنوستىڭ وزىنە ءتان, سان عاسىرلاردان بەرى ۇزىلمەي كەلە جاتقان قۇندىلىعى بولادى. وسى قۇندىلىق قاۋىمدى ىدىراتپاي تۇتاستاندىرىپ تۇرادى. ياعني ول قۇندىلىق – سىرتقى اسەرلەردىڭ كەرى ارەكەتىنەن ساقتايدى. نەمىس وقىمىستىسى ۆ.گۋمبولد ايتقانداي, ۇلتتىڭ جويىلىپ كەتۋدەن ساقتاپ تۇراتىن دانىشپان رۋحاني ۇستىنى بولادى. سول ۇستىندى ۇرپاقتان ۇرپاققا بۇزباي جالعاستىرا العان جۇرت قانا بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ داۋىرىندە باسقا مادەنيەتتىڭ جەتەگىنە جۇتىلىپ كەتپەي, ءوز بەتىمەن ءومىر سۇرە الادى.
08 قىركۇيەك, 2020
«تايىڭ تۋىپ, تايلاعىڭ بوتالاسىن!»
جاقىندا ءبىر اقساقال جاڭادان شاڭىراق كوتەرگەن ەكى جاسقا ىقىلاس-باتاسىن بەردى. ادەتتەگىدەي شۇبىرتپالى ۇيقاسقا قۇرىلىپ, جەلە-جورتىپ جوڭكىلە جونەلگەن ۇزىن-سونار تىلەكتىڭ اراسىنان «تايىڭ تۋىپ, تايلاعىڭ بوتالاسىن!» دەگەن ءسوز كوكەيگە قونا كەتكەنى.
26 تامىز, 2020
ءاننىڭ دە ەستىسى بار, ەسەرى بار, تىڭداۋشىنىڭ قۇلاعىن كەسەرى بار. اقىلدىنىڭ سوزىندەي ويلى كۇيدى تىڭداعاندا, كوڭىلدىڭ وسەرى بار... – دەپ اباي اتامىز ايتقانداي, شىركىن قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءانى قانداي ەدى. ءدۇلدۇل اقىن ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ «كۇيشى» پوەماسىندا جانە حالىق كومپوزيتورى اسەت نايمانباي ۇلىنىڭ ء«ىنجۋ-مارجان» انىندە ايتىلاتىن: «شىرقاتىپ, شىعانداتىپ, شالىقتاتىپ, شاپشىتىپ, شۇمەكتەتىپ, نوسەرلەتىپ, تالدىرىپ, تالىقسىتىپ, تامىلجىتىپ, ورعىتىپ, وراعىتىپ, باسا ورلەتىپ. سامعاتىپ, ساڭقىلداتىپ, cap جەلگىزىپ, ۇرىنتىپ, ورشەلەنتىپ, باسەڭدەتىپ. سەرپىلتىپ, سۋماڭداتىپ, سەكسەن ىرعاپ, قىرىق قارپىپ, توقسان تولعاپ, بەس ورلەتىپ. قارقىندى ءۇن – قان قايناتىپ, جۇرەك ج ۇلىپ, جان جالماپ, كوڭىل تەربەپ, اسەرلەتىپ. توگىلىپ, باياۋلاتىپ, سورعالاتىپ...» دەگەنىندەي حالىقتىڭ ءانى قازاقتىڭ كوڭىل اجارى ەدى عوي.
18 تامىز, 2020
قازاق حالقى ەجەلدەن ادىلدىكتى ءومىر ءسۇرۋدىڭ وزەگى دەپ بىلگەن. ياعني قاي زاماندا, قاي كەزدە بولماسىن قوعامدى بەرەكە مەن بىرلىككە باستايتىن, ەلدىڭ شاڭىراعىن شايقالتپاي, ىرگەسىن سوكتىرمەي ۇستاپ تۇراتىن ۇستىنى – ادىلدىك. اتاقتى قىتاي عۇلاماسى كۇڭزى قاريا «ادىلدىگى جوق قوعام – ەشقاشان كەمەلدەنبەيدى» دەگەن ەكەن.
03 تامىز, 2020
جۋىقتا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسپۋبليكالىق «انا ءتىلى» باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا: «قازىر «تويىڭ تويعا ۇلاسسىن» دەپ اندەتىپ, توي تويلاپ جۇرەتىن ۋاقىت ەمەس. بۇگىنگىدەي تەحنولوگيانىڭ زامانىندا توي-تومالاقتىڭ اڭگىمەسىن ايتىپ, ءبىر-ءبىرىن اسىرا ماقتاپ, اس ءىشىپ, اياق بوساتقانعا ريزا كەيىپتە ءجۇرۋ ادەتىنەن ارىلۋ كەرەك. ءتىپتى وسىنداي قاۋىپتى پاندەميا كەزىندە كەيبىر ازاماتتارىمىز ماعان حات جازىپ, توي وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك دەپ تالاپ قويادى. مەملەكەتتىڭ ءوزى ولەرمەندىكپەن ءومىر سۇرەتىن كەزگە كەلدىك. سوندىقتان ەڭبەك ەتۋ – ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا اينالىپ, باستى مىندەت سانالۋعا ءتيىس. توي قۋالايتىن ەمەس, وي قۋالايتىن كەزەڭمەن بەتپە-بەت كەلدىك. بۇل ءداۋىر – اقىل-ويدىڭ, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ەڭبەكتىڭ ءداۋىرى!», دەدى.
16 شىلدە, 2020
وتكەن عاسىرلاردا قازاق دالاسىن وتارلاۋشىلار «ورىس-قازاق شكولى» دەيتىن ميسسيونەرلىك باعىتتا مەكتەپتەر اشىپ, بۇراتانالار اراسىنان «تۇزەمدىك ەليتا» شىعارۋدى ماقسات تۇتتى. تۇزەمدىك ەليتانىڭ ءبىلىمىن باستاۋىشتىق دەڭگەيدە شەكتەپ, وتارلىق باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ەڭ تومەنگى دارەجەسى پيسار-ءتىلماش سياقتى بولماشى قىزمەتكە ورنالاستىرۋ ارقىلى, ولاردى ءوز ماقساتتارىنا پايدالاندى. تۇزەمدىك ەليتانى حالىق اراسىندا «تەرىس وقىعاندار» دەپ اتادى.
03 ماۋسىم, 2020
شاريعات ۇكىمىنە ساي قۇرىلماعان وتباسىلىق ءتارتىپ ءتۇبى باياندى بولمايدى. اسىرەسە اللانىڭ ءامىرىن, جاراتىلىس زاڭدىلىعىن بىلگەن پەندەلەر جۇيەسىز ءومىر سۇرە المايدى. ادامنىڭ تۇلعالىق قاسيەتىنىڭ جاقسى نەمەسە جامان بولىپ قالىپتاسۋىنا اسەر ەتۋشى فاكتور – وتباسى.
06 مامىر, 2020
ىندەتتەن قورعانۋدى شىعىستان ۇيرەنسىن
ءدال قازىر الەم ەلدەرى كوروناۆيرۋستان قورعانۋ ءۇشىن جانتالاسىپ جاتىر. ارينە ونىڭ ىشىندە ءبىز دە بارمىز. الەم حالىقتارى بۇل دەرتتەن قورعانۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋدا. سونىڭ ىشىندە ددۇ تاراپىنان شىعىس ەلدەرىنىڭ قورعانۋ تاسىلىنە وڭ باعا بەرىلۋدە.
10 ءساۋىر, 2020
جۋىقتا قىتايلىق كينەماتوگرافيستەر جاساعان ورتاعاسىرلىق تاريحتان سىر شەرتەتىن سەريالدى تاماشالاپ وتىرىپ, مىنا ءبىر ەپيزودتى اڭدادىق. باس كەيىپكەر پاتشا ۋازىرلەرىن شاقىرىپ: ء«ۇش ۇلىمنىڭ قايسىسى مۇراگەرلىككە لايىق ەكەنىن ايتىڭدار» دەيدى. كوپشىلىك كوركەم مىنەزدى ۇلكەن ۇلدى قۇپ كورەدى. پاتشا: «ول جارامايدى, ويتكەنى ونىڭ بويىندا ۇلى ارمان جوق, ياعني ارمانداي المايدى», – دەدى. وسى ءسوزدى ەستىگەندە ويىما بىردەن اتاقتى شىڭعىس قاعاننىڭ «ارمانىڭ قانشا اسقاق بولسا, ارعىماعىڭ سونشا شابىستى بولادى» دەگەن ۇلاعاتى ورالا كەتتى.
03 ءساۋىر, 2020
ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ رۋحاني ماڭىزىن زورايتاتىن تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – تاتۋلىق مەيرامى ەكەندىگى. ياعني ناۋرىز كۇنى ارازداسقان ادامدار كەشىرىسىپ, تاتۋلاسادى. ويتكەنى تاتۋلىق – بەرەكەنىڭ باسى. «تورتەۋ تۇگەل بولسا – توبەدەگى كەلەدى, التاۋ الا بولسا – اۋىزداعى كەتەدى» دەگەندەي تاتۋلىقتىڭ تۋى جەلبىرەگەن جەردە ەلدىڭ ىرىسى وسەدى, باعى ارتادى, بولاشاعى باياندى بولادى.
21 ناۋرىز, 2020
لينگيۆيست عالىم مارقۇم راحمانقۇل بەردىباەۆ «كەڭەس داۋىرىندە قازاق ءتىلىنىڭ 18 مىڭ ءسوزى بۇرمالانعان, ياعني ءمان-ماعىناسى وزگەرگەن» دەپتى. وسىنداعى ءمانى وزگەرىپ, ماعىناسى اۋىسقان اتاۋدىڭ ءبىرى – قاتىن ءسوزى. بۇل تەرمين ەرتەدەگى تۇركى قاعاناتى كەزىندە بيلەۋشىدەن كەيىنگى ەكىنشى تۇلعا – ونىڭ سۇيىكتى جارىنا بەرىلەتىن قۇرمەتتى اتاق ەكەن.
06 ناۋرىز, 2020
بيىل تۋعانىنا 175 جىل تولىپ وتىرعان جارىقتىق اباي اتامىزدىڭ كەيىسكە تولى: «كوزىنەن باسقا ويى جوق, ادامنىڭ نادان اۋرەسى. سوندا دا كوڭىلى تىم-اق توق, جايقاڭ-قايقاڭ ءار نەسى», دەپ باستالاتىن التى شۋماق جىرى بار. وسىندا ايتىلعانداي, رۋحاني ءىلىم-بىلىمنەن, قاراپايىم ومىردە شاھادات پەن عيبراتتان حابارى جوق پەندەلەر جايلى ۇلكەن عالىم ماعاز ار-رازي: «كىمنىڭ ۋايىمى جوق, توقشىلىعى كوپ بولسا, دەنەسى مايلى بولادى. دەنەسىنىڭ مايى كوپ ادامدا جەلىك پايدا بولادى. جەلىگى بار ادام جاماندىققا ۇرىنعىش كەلەدى. جاماندىققا بويى ۇيرەنگەن ادامنىڭ جۇرەگى قاتىگەزدەنەدى. جۇرەگى قاتىگەزدەنىپ ءولى كۇيگە تۇسكەن پەندە ءپانيدىڭ قىزىقتارىنا باتىپ كەتەدى» دەپتى.
03 ناۋرىز, 2020
امانات – ادامنىڭ بويىنداعى ەڭ اسىل قاسيەتى. اتامىز قازاق «امانات– مولشىلىق اكەلەدى, قيانات– كەدەيلىك اكەلەدى» دەگەن. ياعني, امانات بۇزىلعان جەردە قيانات قانات جايادى. ونداي ورتادا ىنتىماقتىڭ ىرگەسى سوگىلەدى, بەرەكەنىڭ قامالى بۇزىلادى. اماناتتىڭ ءتۇرى كوپ. ەڭ ۇلكەن امانات ادامنىڭ – جانى. بۇرىنعى ابىز-جىراۋ اتالارىمىز: «اللانىڭ اماناتقا بەرگەن جانىن, كەزەگى كەلگەن كەزدە قايتارامىن» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.
20 اقپان, 2020
ءدال قازىر سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە بولات تۇياعىن تىرەپ توقتاعان, ۇلتشىل جازۋشى مۇحتار ماعاۋين ەرتەرەكتەگى ءبىر سۇحباتىندا: «كوشەدە كەلە جاتىپ قارسى ۇشىراسقان قازاقتاردىڭ جۇزىنە قاراپ-اق ولاردىڭ تۇلا بويىنداعى ۇلتتىق بوياۋى مەن انا ءتىلىن قانشالىقتى بىلەتىنىن بىردەن بايقايمىن» دەگەن ەكەن. بۇل رۋحاني وي-ءورىسى كەمەلدەگەن تۇلعانىڭ بارىنە ءتان قۇبىلىس. مۇنى قازاقشا – سۇڭعىلالىق دەسە, عىلىم تىلىندە – ەنتەلەحيا دەپ اتايدى.
07 اقپان, 2020
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋىقتا جاريالانعان «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا ۇلى تۇلعانىڭ رۋحاني مۇراسىن پاراسات بيىگىنەن باعامداي وتىرىپ, اقىن بارلىق باستاماشىلدىقتا ادالدىقتى جوعارى قويادى دەگەن تۇجىرىم جاساپتى.
04 اقپان, 2020
2011 جىلى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇيالى تەلەفونىن پايدالانۋ ادام دەنساۋلىعىنا زيانسىز دەگەن ءپاتۋا ايتقان ەدى. قازىر بۇل ۇيىم جوعارىداعى ايتقان سوزىنەن اينۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. ويتكەنى, سوڭعى كەزدە قوعام ومىرىنە دەندەپ ەنگەن «اقىلدى» تەلەفونداردىڭ ادام دەنساۋلىعىنا, سونىڭ ىشىندە بالالارعا زيانى تۋرالى پەدياتر-دارىگەرلەر دابىل قاعۋدا.
30 قاڭتار, 2020
