ددس ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, جىلىنا 5 ميلليون بالا تەلەفونعا تەلمىرىپ, سەزىمى سەمىپ, اقىلى ميلىعىپ قالۋدىڭ سالدارىنان كوز جۇمادى دەيدى. اتالمىش ۇيىمنىڭ دەرەگى بويىنشا قازىر ۇلكەندەردىڭ – 23, جەتكىنشەكتەردىڭ 80 پايىزى ءوز ءومىرىن سمارتفونسىز ەلەستەتە المايدى.
اتا-انا بالانىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن قولىنا تەلەفون ۇستاتا سالادى. تەلەفونعا تاۋەلدىلىك ەسىرتكى سياقتى ءتۇرلى پسيحوتروپتىق زاتتارعا تاۋەلدىلىكتەن دە قاۋىپتى دەيدى پسيحولوگ ماماندار. ولاردىڭ توپشىلاۋىنشا سمارتفون بالانىڭ كوز جانارىن السىرەتەدى, جۇرەك جانە ميدىڭ قالىپتى قىزمەتىن بۇزادى. ياعني تەلەفون زارارى ەرەسەك ادامدارعا قاراعاندا بالالارعا 10 ەسە قاۋىپتى. سەبەبى جاس ورگانيزمنىڭ سىرتقى اسەردەن قورعانۋ قۋات-قاباتى ءالسىز.
حيرۋرگ-وفتالمولوگ سنەجانا پانچەنكو, سمارتفوندى كوپ پايدالانعان جاعدايدا ميدىڭ سىرتىن قاپتاپ تۇرعان سۇيەك قىزمەتى بۇزىلادى دەسە, اۋستريالىق عالىمدار گادجەتتەردىڭ كەسىرىنەن ادامنىڭ باسىنا ءۇش سانتيمەتر تاعى ءبىر قوسىمشا سۇيەك ءوسىپ شىعاتىنىن انىقتاعان.
ونىڭ سىرتىندا, تەلەفون قولدانۋ بارىسىندا بولىنەتىن ەلەكترلى ماگنيتتى ساۋلە جيىلىگى ادامنىڭ جۇيكە جۇيەسىنە سالماق ءتۇسىرىپ, اسىرەسە مي قىزمەتىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەپ سوقتىرادى ەكەن. مۇنداي پروتسەستىڭ ورىن الۋىن شۆەدتىك عالىم لەننارت حاردەللدىڭ (Lennart Hardell) باستاماسىمەن جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەسى دالەلدەپ وتىر.
– بۇل ءۇردىس بالالار ءۇشىن تىم قاۋىپتى, – دەيدى شۆەد عالىمى: «ويتكەنى, ءوسىپ كەلە جاتقان ءسابي ورگانيزمىندە زات الماسۋ پروتسەسى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلەتىندىكتەن ماگنيتتىك ساۋلەنىڭ كەسىرى ميدىڭ قىزمەتىن توقىراتىپ, دەنە قوزعالىسىنىڭ شامادان تىس شەكتەلۋىنە جانە كوز جانارىنىڭ السىرەۋىنە اكەلۋى انىق» دەپتى.
انگليانىڭ وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى 10 جىلدان ارتىق ۋاقىت تەلەفون قولدانىپ جۇرگەن 50 جاستاعى ايەلدەر اراسىندا زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ەكەن, تەلەفون قولدانبايتىن قاتارلاستارىنا قاراعاندا بۇلاردىڭ ەستۋ قابىلەتى 2,5 ەسە تومەندەگەنى بايقالعان. سونىمەن قاتار ماگنيتتىك ساۋلە اياعى اۋىر ايەل ءۇشىن اسا زياندى ەكەنى ايتىلۋدا.
تۋىنداپ وتىرعان كەلەسى ماسەلە سمارتفوننىڭ سالدارىنان مەكتەپ جاسىنداعى بالالار مەن ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ ۇلگەرىمى تومەندەۋدە. وسىدان ساقتاۋ ءۇشىن جاپونيانىڭ ايچي (Aichi) پروۆينتسياسىنىڭ ورتالىعى – كاريا (Kariya) قالاسىندا كەشكى ساعات 21.00-دەن كەيىن وقۋشىلارعا سمارتفون پايدالانۋعا تىيىم سالىنسا, اقش-تىڭ نيۋ-يورك مەرى كوپشىلىك قالاۋىمەن مەكتەپ اۋلاسىندا سمارتفون قولدانۋعا تىيىم سالۋ جايلى شەشىم قابىلدادى. بۇل ءۇردىستى ۆيردجينيا, مەريلەند سياقتى ەلدەگى ۇلكەن قالالار دا قولداپ وتىر.
ءبىر قىزىعى, ايفوننىڭ اتاسى ستيۆ دجوبس ءوزىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە ءۇي ىشىندە سمارتفون قولدانۋعا تىيىم سالىپ, بوس ۋاقىتتارىن كىتاپ وقۋعا جۇمسايتىن قاتاڭ ءۇردىس قالىپتاستىرسا, دۇنيەجۇزىلىك تەحنولوگيا ماگناتى بيلل گەيتس اعىلشىننىڭ «THE MIRROR» باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا, بالالارىنا 14 جاسقا جەتكەنگە دەيىن تەلەفون ۇستاتپايتىنىن ايتقان. ونىڭ سىرتىندا, تەلەفون پايدالانۋ ۋاقىتىن شەكتەن اسىرماۋدى قاتاڭ قاداعالايدى ەكەن.
«فلۋرري» زەرتتەۋ ورتالىعى انىقتاعان مالىمەتكە سەنسەك, ءاربىر امەريكالىق كۇنىنە 5 ساعاتىن تەلەفون شۇقىلاۋمەن وتكىزەدى ەكەن. ءبىزدىڭ دە بۇدان اسىپ كەتپەسەك, قالىساتىن ءتۇرىمىز بايقالمايدى.
ايگىلى بريتاندىق الەۋمەتتانۋشى ەنتوني گيددەنس: ء«بىزدىڭ قوعام ناشاقورلار مەن ماسكۇنەمدەردەن قاشاتىن. ولاردى ۇناتپايتىن. بولاشاقتا سمارتفوننىڭ زيانى بۇل ەكەۋىنەن دە اسىپ تۇسەرىن ادامزات ءالى سەزىنە العان جوق», دەپتى. دەمەك, بولاشاقتا ادام بالاسى «سمارتفونمەن كۇرەستە» جەڭە مە, جەڭىلە مە دەگەن سۇراق تۇر.
