ءبىر قىزىعى تاي تۋمايدى, تايلاق بوتالاۋعا ءتيىس ەمەس. ياعني تاي دا, تايلاق تا بيولوگيالىق تۇرعىدان ىشتەنۋگە ءالى ەرتە. دەسە دە, اتاقتى جىراۋ قازتۋعان «جاتىپ قالعان ءبىر توقتى, جايىلىپ مىڭ قوي بولعان جەر» دەگەنىندەي, زامان تولىسىپ, قوعام كەمەلدەنىپ, قايمانا جۇرتتىڭ بەرەكە-بىرلىگى تاسىپ, جاۋ-جار جوق بەيبىتشىلىك بەلەڭ العان تۇستا, ياعني قازاقتىڭ ەجەلگى تانىمىمەن ايتقاندا, «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» زاماندى بابالارىمىز تىنىشتىقتىڭ كەپىلىندەي: تاي تۋىپ, تايلاق بوتالاعانعا بالاپ كەلگەن.
«بەرەكە-بىرلىگى نىعىزدالىپ, سالت-ساناسى كەمەلدەنىپ, ىنتىماعى جاراسقان, ءبىرىن-ءبىرى جات جانىنان تۇڭىلەردەي سىيلايتىن, اۋىزىنداعى ءتۇيىر اسىن اعايىنىنا جىرىپ بەرەتىن, جاقسىلىعى جاراسقان قاۋىمعا ءتاڭىردىڭ ءوزى نازارىن سالىپ, نەسىبەسىن تاسىتادى» دەپ ۇلكەن قالامگەر ءابىش كەكىلباەۆ مارقۇم ايتقانداي, راسىندا ءبىزدىڭ تىرشىلىك تىنىسىمىز بەيبىتشىلىككە بايلانىستى.
قوعام قانشالىقتى بەرەكە مەن بىرلىكتى, ادىلدىك پەن ادىلەتتىلىكتى ساقتاي الادى, سونشالىقتى كەمەلدەنەدى. جوعارىدا جازۋشى اعامىز پايىمداعانداي, ونداي قاۋىمعا ءتاڭىردىڭ نازارى تۇسەدى. ءسويتىپ قوعامدا اينىماستاي تىنىشىقتىق ورناعان شاقتا ول ەلدىڭ «تايى تۋىپ, تايلاعى بوتالايدى».
بۇل ۇعىمدى ارى قاراي تاپسىرلەيتىن بولساق, كەمەل تىنىشتىق ورناعان بەيبىت قوعامدى جانۋار ەكەش مالدىڭ ءوزى سەزىنەدى. ءسويتىپ, حايۋان مالدىڭ دا ۇرپاق ءوربىتۋ تۇيسىگى ويانىپ, بيولوگيالىق تۇرعىدان ەرتە جەتىلەدى. ناتيجەسىندە, تاي تۋادى, تايلاق بوتالايدى.
وسى ورايدا ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز, ەل كەمەلدەنۋى ءۇشىن ەڭ باستى قاجەتتىلىك – بەيبىت ءومىر مەن تىنىش ىنتىماعى بەرىك قوعام. سونىڭ ىشىندە, ءبىز سياقتى ۇزاق جىل وتارلىق ءداۋىردى باستان كەشىرگەن, ادىلەتسىزدىكتى كوپ كورگەن, سان قىرعىندى باستان كەشىرگەن حالىق ءۇشىن قازىرگى تاڭدا تىنىشتىقتان اسقان باقىت جوق.
ويتكەنى بەيبىتشىلىك, تىنىشتىق بولماعان جەردە ءبارى دە بەكەر. جاۋ جاعادان الىپ, ءبورى ەتەكتەن تارتىپ تۇرسا, كوسەگەڭ دە كوگەرمەيدى, ۇرپاعىڭ دا وسپەيدى. مىسالى, جاۋ-جاردىڭ سالدارىنان دۇنيەنى شىر اينالا كوشىپ, اقىرى تۇركيادان تۇراق تاپقان حاليفا التاي اتامىز, ءوزىنىڭ 2000 جىلى الماتىدا جارىق كورگەن «التايدان اۋعان ەل» اتتى ەستەلىگىندە: «1941 جىلدىڭ كۇزىندە بوسىپ ءجۇرىپ ءۇندىستاننىڭ مۇزاپار-ابات قالاسىنا زورعا جەتتىك. قالانىڭ اينالاسىن قالىڭ قاراعايلى تاۋ قورشاعان. ءبىز وزەننىڭ بەرگى شەتىنە شاتىر تىگىپ ورنالاستىق. كۇندە جاڭبىر. سۋ تامشىلارى باسپانامىزدان ءوتىپ, كورپە-جاستىق, كيىم-كەشەك تۇگەل كوگەرىپ كەتتى. الدى يىستەنىپ ءشىري باستادى. «جۇت جەتى اعايىندى» دەگەندەي, ۇزاق جاۋعان جاڭبىردىڭ سالدارى ما, جاپپاي اۋرۋ-دەرتكە ۇشىرادىق. اۋرۋدىڭ سىرىن ەشكىم بىلمەيدى. كوپ ادامدار ەسى اۋىسىپ جىندانىپ كەتتى. بىرەۋلەردىڭ بەت-اۋزى ءىسىپ, تۇلابويىنا جارا قاپتاپ, ءتىپتى تىرىدەي تىستەرى ءشىرىپ كەتكەندەر قانشاما. كۇن سايىن ونشاقتى ادام اجال قۇشادى. ولگەن ادامدارىمىزدى قالالىق زيراتقا نەمەسە قونىس سىرتىنا جەرلەتپەيدى, رۇقسات جوق. شاتىردىڭ سىرتىندا قارۋلى اسكەري كۇزەت. امالسىز ولگەن ادامداردى شاتىرلار اراسىنداعى بوس جەرلەرگە كومىپ, ءوزىمىز ولاردىڭ زيراتىن جاستانىپ, ولگەندەرمەن بىرگە ءومىر سۇردىك. بىتىرەتىن جۇمىسىمىز كۇنى بويى تەك زيرات قازۋ. مۇلدە ءتۇتىنى ءوشىپ قالعان وتباسىلار دا بولدى... وسىلاي ءۇندىستان مەن پاكىستاندا 12 جىل تۇردىق. ەشكىم ءبىزدى ازاماتتىققا قابىلدامادى. جانىمىزدى جالداپ كۇن كوردىك. ەل بوتەن, جەر بوتەن, سالت بوتەن ەلدە ءومىر ءسۇرۋدىڭ قيىنىن باستان وتكەردىك. العاش بارعان جىلدارى ايەل زاتىنىڭ جاتىرى شوشىنىپ, بىردە-ءبىر نارەستە دۇنيەگە كەلمەدى. ەگەر ءبىر جاققا كوشپەگەندە سول كۇيى تۇقىم-تۇياعىمىز قۇرىپ جوعالار ەدى...» دەسە, قوعام قايراتكەرى بەلگىلى عالىم مىرزاتاي جولداسبەك اعامىز ءبىر سۇحباتىندا, 1993 جىلى قاراشا ايىندا يرانعا ەلشى بولىپ باردىم, – دەيدى. ورنىققان سوڭ يراندىق قازاقتاردى شاقىرىپ ءماجىلىس قۇرعان ەكەن. سول تۇستا جاسى توقساننان اسقان نۇريشات دەگەن قاريا: «بالا كەزىمدە شەكارا اسىپ وسى قىزىلباس ەلىنە كەلدىك. جولاي ۇشىراعان قىرعىننان شوشىنعان ايەلدەردىڭ بىردە-ءبىرى بالا كوتەرمەدى. وسىلاي تۇقىمىمىز تۇزداي قۇريتىن بولدى-اۋ دەپ ۋايىمداپ جۇرگەندە, تىنىشتىق ورناپ, قاتىندارىمىز بالا تاپتى. وسىنداي دا سۇمدىقتى دا كوردىك» دەگەنىن ايتىپتى.
بۇلاردى نەگە ايتىپ وتىرمىز. وزدەرىڭىز ەستىگەندەي, تىنىشتىعىن جوعالتقان قاۋىمنىڭ جاتىرى شوشيدى دا, ۇرپاعى قۇريدى. ەشقاشان تايى تۋىپ, تايلاعى بوتالامايدى. بۇگىنگى قازاق قوعامى ءۇشىن تىنىشتىقتان قىمبات ەشتەڭە جوق.
