رۋحانيات • 03 ءساۋىر، 2020

ارمان الاسارماسىن

102 رەتكورسەتىلدى

جۋىقتا قىتايلىق كينەماتوگرافيس­تەر جاساعان ورتاعاسىرلىق تاريحتان سىر شەرتەتىن سەريالدى تاماشالاپ وتىرىپ، مىنا ءبىر ەپيزودتى اڭدادىق. باس كەيىپكەر پاتشا ۋازىرلەرىن شاقىرىپ: ء«ۇش ۇلىمنىڭ قايسىسى مۇراگەرلىككە لايىق ەكەنىن ايتىڭدار» دەيدى. كوپشىلىك كوركەم مىنەزدى ۇلكەن ۇلدى قۇپ كورەدى. پاتشا: «ول جارامايدى، ويتكەنى ونىڭ بويىندا ۇلى ارمان جوق، ياعني ارمانداي المايدى»، – دەدى. وسى ءسوزدى ەستىگەندە ويىما بىردەن اتاقتى شىڭعىس قاعاننىڭ «ارمانىڭ قانشا اسقاق بولسا، ارعىماعىڭ سونشا شابىستى بولادى» دەگەن ۇلاعاتى ورالا كەتتى.

راسىندا، ارمانداي المايتىن ادام قا­لاي ۇلى ءىس اتقارادى. اتام قازاقتىڭ «ارمانىمەن ەر سۇلۋ، ورمانىمەن جەر سۇلۋ» نەمەسە «ارمانسىز ادام – تامىرسىز اعاش» دەگەن ماقالىندا وتە تەرەڭ ءمان بار ەمەس پە؟! وتارلاۋشىلار وتارلانعان حالىقتىڭ ەڭ اۋەلى ارمانىن الجاستىراتىنى تەگىن ەمەس. ويتكەنى ارمانداي الماعان قاۋىم – وركەندەي دە المايدى.

مىسالى، قازاقتىڭ قايراتكەر حاندارىنىڭ ءبىرى ابىلاي ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرى قاتتى ناۋقاستانىپ جاتىپ قالادى. زامانداسى ءھام اقىلشىسى، اتاقتى بۇقار جىراۋ ونىڭ كوڭىلىن سۇراي كەلىپ: «قايعىسىز ۇيقى ۇيىق­تاتقان حانىم-اي، قايىرۋسىز جىلقى باقتىرعان حانىم-اي، قالىڭسىز قاتىن قۇشتىرعان حانىم-اي...» – دەپ، تولعاي جونەلەدى. ابىلاي حان باسىن كوتەرىپ: «توقتا، جىراۋ، سەن مەنىڭ ءومىر بويى ويلاعان ارمانىمدى ايتتىڭ. ەگەر وسى ءۇش قىزمەتتى جۇرتىما جاساعان بولسام، ارمانىمنىڭ ورىندالعانى ەمەس پە!» دەگەن ەكەن.

سول سياقتى بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا اتاقتى فۋتبولشى كۇللى الەم «رونالدو» دەگەن اتپەن تانيتىن برازيليالىق سپورتشى رونالدو لۋيز نازاريو دە ليما فيفا سايتىنا بەرگەن سۇحباتىندا: «بالا كۇنىمدە اتاقتى فۋتبولشى بولۋدى ارماندادىم. وعان جەتۋ ءۇشىن ەڭبەكتەندىم. مەنىڭ جەتىستىگىمنىڭ قۇپياسى وسى» دەپتى.

ياعني ارمان دەگەنىمىز – ادامنىڭ جۇرەك مۇراتى ءھام سوعان جەتۋ ءۇشىن جاساعان جان­كەشتى ەڭبەگى دەسەك دۇرىس بولار. قارا­پا­يىم ءومىردىڭ وزىندە بىرەۋگە العىس ايتساق، جاق­سىلىق تىلەسەك «ارمانىڭا جەت» دەيمىز، سول سياقتى سپورتتا، عىلىمدا بيىك مەجەنى باعىندىرعان تۇلعالار «ارمانىما جەتتىم» دەپ ءسوزىن تۇيىندەپ جاتادى.

وسى ورايدا ءوزىم كۋا بولعان مىنا ءبىر وقيعانى قوزعاي كەتەيىن. ۇمىتپاسام، 1995 جىلدىڭ قىسى. اۋداندىق گازەتتىڭ ءتىل­شىسىمىن. رەداكتور: «زايسان بالىق زاۋىتى جايلى ماقالا جاز» دەپ مەنى بالىقشىلار كەنتىنە جىبەردى. مەكەمە باستىعىن بۇرىننان ءبىلۋشى ەدىم. كوزىقاراقتى، وتە سۇڭعىلا كىسى. باردىم. جولاي ۇشىراسقان ول «تۇستەن كەيىن زاۋىت باسشىلارىنىڭ القا ءماجىلىسى بولادى. سوعان قاتىسىڭىز!» دەدى.

باسەكەڭ ايتقان جيىن باستالدى. ءبىر شەتتە قولدا قالام-قاعاز، مىقشيىپ وتىرمىن. بۇل جىلدارى جوقشىلىق ەل ومىرىنە دەندەپ ەنگەن، جانار-جاعارماي، ازىق-ت ۇلىك تاپشى وتە قيىن ۋاقىت ەدى. زاۋىت جۇمىسشىلارى جىلداپ ايلىق الماعان تۇس. – سىزدەرگە ءبىر جاقسى جاڭالىق ايتايىن، – دەپ باستادى ءسوزىن زاۋىت باسشىسى. – زايسان وزەن تەكتەس كول. ياعني سۋى اعىندى بولعاندىقتان وسى­لاي اتالادى. ونىڭ سىرتىندا كولگە جان-جاقتان قارا ەرتىس، كوكپەكتى، كەندىرلىك، ۇيدەنە، جارما سياقتى وزەندەر قۇيادى. بۇلار كوكتەمدە قارعىن ارقىلى اعىپ كەلگەن تاۋدىڭ شيپالى وسىمدىك-ءشوبىن ايداپ اكەلىپ، كولگە توعىتادى. ول شوپتەرمەن بالىق قورەكتەنەدى. مۇنداي ەكولوگيالىق تازا تابيعي مينەرالدى سۋدا ءومىر سۇرگەن بالىق الەم نارىعىندا اسا جوعارى باعالانادى. مىسالى، بىزدەگى كوكسەركەنىڭ ءبىر كيلوسى تۇركيادا 40، ەۋروپا ەلدەرىندە 60 دوللارعا دەيىن قۇن سۇيەدى، – دەپ باستاپ، ءسوزىنىڭ اياعىن كولدىڭ بالىعىن الەمدىك ساۋداعا شىعارۋىمىز كەرەك دەپ اياقتادى.

بۇل ءسوزدى ەستىگەن مەكەمەنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى، ۆيتسە-پرەزيدەنتتەرى، ورىنباسارلارى بار، بارلىعى «كولگە سالعان اۋدى تارتاتىن تراكتورعا سولياركا تاپپاي وتىرىپ، قايداعى شەتەلگە بالىق ساتقان...» دەپ شۋلاپ كەتتى. ءتىپتى كەيبىرەۋى «مىنا كىسىنىڭ ەسى دۇرىس پا؟» دەگەن ءسوزدى ىشىنەن بىرنەشە قايتالاعان دا شىعار.

وسىمەن جيىن تارادى. كابينەتتە ۇلكەن باستىق ەكەۋمىز عانا قالدىق. ول كىسى باسىن شايقاپ ۇزاق ءۇنسىز وتىردى دا، ماعان بۇرىلىپ: «كوردىڭ عوي ءىنىم، ءبىزدىڭ ادامداردا ارماندايتىن دا قۋات قالماعان» دەدى. ول كەزدە بۇل سوزگە اسا ءمان بەرمەگەن ەدىم. ادامعا ارمانداۋ ءۇشىن دە قۋات كەرەك ەكەنىن كەيىن ءتۇسىندىم. ەرتە زاماندا سيىر باعىپ جۇرگەن قۇلدان «ەگەر سەن پاتشا بولساڭ، نە ىستەر ەدىڭ؟» دەپ سۇراعاندا، ول بەيباق: «وندا سيىردى ات ءمىنىپ جايار ەدىم» دەپتى. قۇلدىڭ ارمانى وسى. ازات ادام بۇلاي ارماندامايدى. «الەم سوتسيولوگتارى قايسىبىر ەتنوستىڭ بولاشاعىن ونىڭ ارمانىنا قاراپ بىلەدى» دەگەندى وقىپ ەدىم. راس سياقتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار