قوعام • 25 جەلتوقسان، 2020

بەيبىت كۇننىڭ قادىرى

123 رەت كورسەتىلدى

ايگىلى فرانتسۋز ويشىلى جان-جاك رۋسسو «مىقتى مەملەكەتتىڭ كەپىلى – ءوز ازامات­تارى­نىڭ تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتە الۋىن­دا» دەگەن ەكەن. وسىعان ۇندەس ءسوزدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا «مەملە­كەت­تە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق ساقتالعان جاع­دايدا عانا دامۋدىڭ داڭ­عىل جولى اشى­لادى» دەپ ۇنەمى ايتۋمەن كەلەدى. سول سياق­تى قازاقتىڭ ۇلكەن اقى­نى مۇقاعالي ماقاتاەۆ «ۇقسايدى بار تىنىشتىق جەر بەتىندە، ۇيقىداعى ءسابي­دىڭ كەلبەتىنە...» دەسە، تاۋەلسىزدىك ءتولى، جاس جىرشى ميراس قادىرمۇرات باۋىرىمىز: «اللاعا ءمالىم، ريزىقتان بۇرىن تىنىش­تىق، ريزىقتان بۇرىن تىنىش تاڭداردىڭ مۇڭى ىستىق، اتادان قالعان ات باستى الىپ التىن­نان، باعالى ەلگە تىنىشتىق دەگەن كۇمىس قۇت» دەپ جىرلاپتى.

وسى ورايدا ايتپاعىمىز بۇگىنگىدەي اۋمالى-توكپەلى زاماندا «ازاتتىق پەن تىنىش­تىق، كوكسەگەنىم» دەپ اباي اتامىز جىر­لاعانداي، قازىرگى قازاق قوعامىنا ەڭ قاجەت دۇنيە – بەيبىت ءومىر، تىنىش تىرلىك. سوندىقتان ءاربىر قازاق بالاسى، ءاربىر قازاقستاندىق تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ قادىرىن ءبىلىپ، سونىڭ قامىن جەمەك كەرەك...

قازىرگى تاڭدا «دەموكراتيا» دەگەندى جەلەۋ ەتىپ جەلپىنىپ جۇرگەن ازاماتتار جاقسى مەن جاماندى ايىرا بىلگەنى ءجون. بۇلار ايتىپ جۇرگەن: ادام قۇقىعى، اشىق قوعام قۇرۋ… ت.ب. ادەمى ۇراندار قاراپايىم حالىقتىڭ سەزىمىن تەربەپ، ويىن ارباپ، اسىرەسە پاراسات-پايىمى تۇراقسىز، ومىرگە نارازى پەندەلەردى ەلىكتىرىپ اكەتۋ قاۋپى وتە باسىم. مۇنداي كۇمان­دى دۇرمەككە اسىرە ۇلتشىل نەمەسە سەزىمگە بەرىل­گىش تۇلعالار تەز ۇرىنادى. دەمەك تىنىش­تىق­تى شايقاپ، بەيبىتشىلىكتى بۇزاتىن دۇنيە ەشقاشان دەموكراتيا بولمايدى.

سول سياقتى، ءدال قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى اركىم اۋزىنا كەلگەنىن ايتۋ نەمەسە جازۋ، بىرەۋدى ورىنسىز ماسقارالاۋ ت.ب. كەلەڭ­سىز ءۇردىس ەتەك الىپ بارادى. اقىلى بار ادامعا بۇل دا دەموكراتيا ەمەس. ويتكەنى، جال­عان ءسوز، جوسىقسىز اقپار ادامداردىڭ اق پەن قارانى اجىراتىپ پايىمداۋىنا كەدەرگى. ونىڭ سىرتىندا مۇنداي الەم-جالەم قىزىل ءسوز – بۇقارانى وسەككە ءۇيىر قىلۋمەن بىرگە، وتىرىككە ۇيرەتەدى، ۇرەي تۋدىرادى، سول ارقىلى قارا حالىقتى اقپاراتتىڭ قايسىسى شىن، قايسىسى وتىرىك ەكەنىن اجىراتا المايتىن كۇيگە تۇسىرەدى.

وسىنداي جالعان اقپارمەن سۋسىنداعان بۇقارا بيلىككە سەنبەيتىن بولادى. ءسويتىپ، بيلىك پەن بۇقارا اراسىندا جالعان پەردە ورنايدى دا، كۇندەردىڭ كۇنىندە بۇل پەردەنى بۇزۋ ءۇشىن جانجال تۋادى. وسىنداي حاوس تۋدىرۋدىڭ نەگىزگى بەلگىسى – حالىققا جالعان اقپارات تاراتۋ.

ەكىنشىدەن، جالعان ءھام جاساندى دەموكراتيا حالىقتى تابيعي بولمىسىنان اجىراتادى دا، ەل ىشىندە ءبىر-بىرىنە ەشقاشان ۇيلەسپەيتىن ءناپسى قالاۋى پايدا بولادى. ءسويتىپ، كورەر كوزگە ءبۇتىن قوعامنىڭ بىرلىگى ىدىرايدى. ءناپسى قالاۋىنا ەرگەن ادام جامان مەن جاقسىنى، زياندى مەن زيانسىزدى اجىراتا المايدى. وسىنداي الماعايىپ كەزەڭدە، ەل بولىپ اق پەن قارانى اجىراتا الساق: پايداسى وزىمىزگە، ەگەر دە اجىراتا الماساق، پايداسى جاۋىمىزعا. دەمەك جالعان اقپار جاۋدان دا قاتەرلى.

راسىن ايتساق، ەلبۇزار دەموكراتياعا ىلەسىپ، جالعان اقيقات ىزدەپ دۇرلىگۋشىلەر – نادان ادامدار. بۇعان اسىرە ۇلتشىلدىق قوسىلسا ءتىپتى قيىن. وندا وتقا ماي قۇيعانداي بولادى. ەڭ قيىنى بۇل توپ وزدەرىنىڭ ءىسىن حالىققا پايدالى دەپ ويلايدى. جۇيە وزگەرسە باقىتقا كەنەلەمىز دەپ ارماندايدى. تۇك تە ولاي ەمەس.

قىسقاسىن ايتقاندا، بولمىسىمىزعا جات باتىس دەموكراتياسى بىزگە ۇلگى ەمەس. قايتا حالىقتى قاراڭعىلىققا يتەرمەلەيتىن، اداستىرۋشى قۇرال. مۇنىڭ ءتۇپ ماقساتى – تۇراقتىلىقتى شايقاۋ. مىسالى، ۇيىپ بارا جاتقان ايراندى ءسات سايىن كەلىپ شايقاپ تۇرسا، قايتەدى. ۇيىمايدى. ءىرىپ، سارىسۋعا اينالىپ كەتەدى. بۇل ارەكەتتىڭ بارلىعى «دەموكراتيا» دەيتىن ۇعىمنىڭ استارىندا ىسكە اسادى. ءبىز وسى اتاۋدىڭ مازمۇنىنا الدانىپ ءجۇرمىز. تۇپكى ماقساتىن تۇسىنبەيمىز.

الەمدىك دەموكراتيانىڭ اۆتورلارى – امەريكاندىق ءھام باتىستىڭ وزبىر ساياسات­كەر­لەرى. بۇلار تاۋەلسىز مەملەكەتتەردى تاۋەلدى جاعدايدا ۇستاۋ ءۇشىن: عالامدىق دەموك­را­تيانى دامىتۋ، پىكىرالۋاندىعىن جاساۋ، سوتسيولوگيالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جۇ­مى­سىن جۇيەلەۋ، ادام ەركىندىگىن قورعاۋ… ت.ب. دەگەن سياقتى دۇنيەلەردى ويلاپ تاپقان. بىلاي قاراساڭىز، جاپ-جاقسى سياقتى، بىراق ءتۇپ ماقساتى باسقا.

جالپى الەم ەلدەرىنىڭ تىنىشتىعىن بۇزىپ، ب ۇلىك سالۋ قالاي ۇيىمداستىرىلاتىنى جايىندا اشىق پىكىر ايتىپ جۇرگەن امەريكاندىق ساياساتكەر ۋيليام ەنگدالدىڭ سوزىنە جۇگىنسەك، ەڭ اۋەلى تىنىشتىقتى بۇزۋ ءۇشىن جاۋلار سول ەلدىڭ ىشىنەن بيلىككە نارازى ادامداردى، سونىڭ ىشىندە جاس بۋىندى تاڭداپ الادى. ولاردى ارنايى ۇيرەتەدى. بۇل ادامدار اباي اتامىز ايتقانداي، ەلدى قۋارتپاي، سۋالتپاي تىنىشتىق كورمەيدى (22-ءشى قاراسوزى).

ءسوزدىڭ ءتۇيىنى: قازاق بالاسى، ءوز تاعدىرىڭا بىرەۋلەردىڭ ارالاسۋىنان ساقتان! ارانداتۋدان ساق بول! بەيبىت كۇننىڭ قادىرىن ءبىل!

سوڭعى جاڭالىقتار

ەسىل وزەنىنە جاڭا كوپىر سالىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 15:16

شىعىس قازاقستان «جاسىل» ايماقتا

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

دوللار ارزانداپ، مۇناي قىمباتتادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:36

قىركۇيەكتە حالىق ساناعى باستالادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:47

بۇگىن ەلىمىزدە قاتتى ىستىق بولادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:05

بەكىرەگە قويىلعان بەلگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:45

«COVID-19» سپەكتاكلى قويىلدى

ونەر • بۇگىن، 07:43

ەركىن جۇرگىڭ كەلسە، ەكپە سالدىر

مەديتسينا • بۇگىن، 07:22

شابان قيمىل شاڭ قاپتىرماسىن

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:20

نە ەكسەڭ، سونى ورارسىڭ

قازاقستان • بۇگىن، 07:17

«استانا» ۇزاپ بارادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:07

ۇقساس جاڭالىقتار