بالا كىشكەنتاي كەزىندە كورگەن-تۇيگەن دۇنيەلەرىن كەيىن ءوزى بولەك وتاۋ قۇرعاندا جاڭا وتانىنا الىپ بارادى. ءوزى كورگەن-ۇققان دۇنيەلەرىن بالا-شاعاسىنا بەرەدى. سول سەبەپتى وتباسىلىق تاربيە بىلاي قاراعاندا مانسىزدەۋ دۇنيە كورىنگەنىمەن, ونىڭ اۋلەت, ۇرپاق, اعايىن, مەملەكەت, وتان الدىنداعى ماڭىزى وتە تەرەڭ.
جاعىمسىز قىلىقتارعا بوي ۇرعان ءبىر وتباسىنىڭ ءتالىم-تاربيەسى جۇقپالى اۋرۋ سياقتى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسا وتىرىپ, كۇندەردىڭ كۇنىندە سول اۋلەتتى جوق ەتىپ تىنادى. ونىمەن قويماي, جاعىمسىز قىلىقتارى كورشى-قولاڭعا جۇعىسادى. ءسويتىپ ءبىر تاربيەسىز وتباسىنىڭ قىلىعى, كۇللى اۋىلدى نەمەسە اۋلەتتى بۇزۋى مۇمكىن. اتام قازاق وسىندايدا: « ۇلىڭ وسسە ۇلى جاقسىمەن, قىزىڭ وسسە قىزى جاقسىمەن كورشى بول», دەدى ەمەس پە؟!
ارينە شاڭىراقتاعى باستى تۇلعا – اتا-انا. ءوزارا تاتۋ اكە-شەشە بالالارىن تاربيەلەۋ بارىسىندا قينالمايدى. بالالارى ولارعا باعىنىشتى تۇردە ايتقانىن تىڭدايدى, بۇيىرعانىن ورىندايدى. يسلام ۇكىمى بويىنشا, اتا-اناسىن سىيلاماعان بالا – زور كۇناھار. ۇيدەگى ءتارتىپتىڭ ب ۇلىنۋىنە نەگىزى سەبەپ بولاتىن دۇنيە – وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ءار قايسىسى وزىنە جۇكتەگەن مىندەت-بورىشىن دۇرىس اتقارماۋىنان.
ايتالىق, اكە ماسكۇنەم بولسا, ءارى وتباسىنا حالالدان تاعام تاۋىپ بەرىپ, اسىراي الماسا, ونداي اكە – بالالارىنان ادامگەرشىلىك قاعيداتىن قالاي تالاپ ەتپەك! انا ءوز مىندەتىن (شاريعات بويىنشا بالاعا تاربيە بەرۋ نەگىزىنەن اناسىنىڭ بورىشى) اتقارماسا, ونداي بالالارى جۇگەنسىز كەتپەي قايتەدى. وتباسى – ادامنىڭ ون ەكى مۇشەسى سياقتى. باس – ويلايدى, قول – ىستەيدى, اياق – جۇرەدى, كوز – كورەدى, قۇلاق – ەستيدى, اۋىز – سويلەيدى ت.ب. ەندى وسى مۇشەلەر ءبىر-بىرىنە باعىنباسا نە بولماق. باستىڭ ويلاعانىن – قول ىستەمەي قويسا, اياق تەرىس جۇرسە, اۋىز ءوزىم بىلەم دەپ الباتى سويلەسە… اقىرى نە بولماق, ونداي ادام ءومىر سۇرە المايدى, مۇمكىن جىندانىپ كەتەتىن شىعار (اللا ساقتاسىن!). ءاربىر وتباسى مۇشەسى ءبىر-بىرىنە باعىنباسا, اكەنى بالا تىڭداماسا, اكە ءجونى ءتۇزۋ تاربيە بەرە الماسا, ول وتباسى كۇيرەيدى.
دەمەك, جانۇيا ءھام وتباسى ءبىر-بىرىنە باعىنىشتى جانە ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرۋ شارتىمەن ءومىر سۇرەدى. ەگەر دە وسىنداعى وتباسىلىق ءومىر ءسۇرۋ ادەبى دۇرىس قۇرىلماسا, ول دا قاتەلىككە ۇرىندىرادى. مىسالى, وتباسىلىق ءتارتىپ قاساڭ قاعيدالارعا نەگىزدەلگەن بولسا, سول قاعيدالاردى اقيقاتقا بالاپ, شىرماۋىنان شىعا الماسا, ونداي وتباسى ءومىر ءسۇرۋ ايدىنىن تارتىلتىپ, قابىلەتىن تۇنشىقتىرىپ تاستايدى. كۇندەردىڭ كۇنىندە ول وتباسى مۇشەلەرى امالسىز تىزە بۇگۋىنە تۋرا كەلەدى.
سول سەبەپتى اۋەلى وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسى ءوزىن دارا تۇلعا رەتىندە سەزىنۋى كەرەك. وتباسىندا ەلەۋسىز قالعان تۇلعا قاۋىپتى. ول ءوز ورنىن تابا المايدى. ىنجىق, كەرى تارتپا كەپكە تۇسەدى نەمەسە «اتىڭ شىقپاسا جەر ورتە» دەيتىندەي اۋلەتكە بالە بولىپ جابىسادى. اركىم «مەنىڭ ءرولىم بار» دەپ ايتا الۋى كەرەك. ولاي بولماعان جاعدايدا, شەت قاقپايلانعان وتباسى مۇشەسى باسقا ورتادان سەنىمدى وداق ىزدەي باستايدى. ءتۇبى اۋلەتتەن ءبولىنىپ دارا كەتەدى. ءسويتىپ, اۋلەت بىرلىگى السىرەيدى.
جانۇيا ومىرىندە ءبىر-بىرىنە كومەكتەسۋ, ىسىنە ورتاقتاسۋ سەزىمى قالىپتاسقان جاعدايدا ءومىر ءسۇرۋ داعدىسى جەڭىلدەيدى. ىنتىماق-بىرلىگى نىعايادى. ورتاق بىرلىكتى سەزىنگەن, ونىڭ ءدامىن تاتقان ادام ونى ساقتاۋعا كۇشىن سالادى. ەڭ ماڭىزدىسى وتباسىلىق بىرلىكتى ۇرپاققا جالعاستىرۋدى ۇيرەتەدى.
ءاربىر اۋلەتتە باسقالارعا جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن ۇيرەتەتىن ادام ول – اكە. اكە الدىمەن جۇبايىنا ۇلگى بولۋى كەرەك. اتا-انانىڭ اراسىنداعى تاتۋلىق-سىيلاستىق بايلانىس بالاعا وتەدى. ال, بالا تاربيەسى ول دۇنيەگە كەلگەن كۇنەن باستالادى. وتباسىلىق ءتارتىپ يماندىلىققا قۇرىلعان جانۇيا جوقشىلىق, تاپشىلىقتىڭ ءوزىن نىعمەتكە اينالدىرا الادى. سول سەبەپتى بالاعا اۋەلى, جوقشىلىق ارقىلى ءومىر قيىنشىلىعىن جەڭۋدىڭ امالىن ۇيرەتۋ كەرەك. بالالارىنا ەشقانداي اۋىرپالىق ۇيرەتپەۋ ول قاتەلىك. اۋىرتپالىق كورمەگەن بالا, وزگەنىڭ كومەگىنە سەنىم ارتاتىن, ءوز مۇمكىندىگىن پايدالانا المايتىن كۇيگە تۇسەدى.
جاقسى وتباسى – باقىتتىڭ وتانى. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ جاراستىعى باقىت اعاشى بولسا, بالالارى ونىڭ جەمىسى. مۇنداي جانۇياعا تاپ كەلگەن قيىندىقتىڭ ءوزى جاقسىلىققا اينالىپ كەتەدى. ءومىردىڭ ءمان-ماعىناسىن تەرەڭ تۇسىنبەگەن ادام جانۇياسىن دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزە المايدى. ءومىردىڭ تەرەڭ ءمانى دەگەنىمىز – يمان, اللانى بىرلەۋ, ەكى دۇنيە ىسىنە امال ەتۋ.
