پىكىرلەر .
«بەشبارماق» – بۇرمالانعان اتاۋ
قازىرگى تاڭدا ۇلكەن قالالاردا, ودان قالدى حالىق جيىرەك قونىستانعان كەنتتەردە «بەشبارماق» نەمەسە «بەسبارماق» دەيتىن اتاۋعا يە اسحانا, ءدامحانا, مەيرامحانالار بارشىلىق. ءتىپتى دۇكەن سورەلەرىندە سامساپ تۇرعان «بەسمارماچنايا» اتتى كەسپەلەر مەن ۇن جايمالارىنا كوزىمىز ۇيرەنگەلى قاشان. قىزىق بولعاندا بۇل تەرميندى شەتەلدىكتەر, ودان قالدى تاريحي ساناسى ب ۇلىڭعىرلانعان ءوز اعايىندارىمىز ۇلتتىق قۇندىلىق رەتىندە قابىلدايدى. بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا تاشكەنت شاھارىنا جولىمىز ءتۇستى. قالا ورتالىعىنداعى ۇلكەن اسحانادان اس ىشۋگە باردىق. ءمازىردىڭ ءدال باسىندا «قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامى» دەگەن تيتۋل تاعىنىپ باياعى «بەشبارماق» بەدىرەيىپ تۇر.
11 قازان, 2021
بيىل تۋعانىنا 90 جىل تولعان اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «نەنى اڭسايمىن» اتتى جىرىندا «سەنى اڭسايمىن, قايناعان اق باس تاۋلار, اق باس تاۋلار – سامايىن اق باسقاندار. سەنى اڭسايمىن, قازىرگى اق باس شالدار, بۇرىنعى ورەدەن قۇرت اپ قاشقاندار» دەيتىن ءبىر شۋماق تىركەسى بار. وسىندا ايتالعان «ورە» اتاۋى جايلى تاپسىرلەسەك...
06 قازان, 2021
الەمدە اعايىنگەرشىلىكتى, تۋىستىقتى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ, ۇلت تۇتاستىعى مەن قوعام بىرلىگىن رەتتەپ كەلگەن جۇرتتىڭ ءبىرى − قازاق حالقى. مىسالى, بابالارىمىزدان جەتكەن «ابىسىن تاتۋ بولسا اس كوپ...» نەمەسە «اعايىننىڭ ازارى بولسا دا, بەزەرى جوق» دەيتىن قۇندى تامسىلدەر ۇلتىمىزدىڭ اعايىنگەرشىلىك بولمىسىنان حابار بەرسە, مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ پايعامبارى مۇحاممەد: «كىم ريزىق-نەسىبەسى كوبەيىپ جانە عۇمىرىنىڭ ۇزاق بولۋىن قالاسا, اعايىنگەرشىلىك قارىم-قاتىناسىن كۇشەيتىپ, تۋعان-تۋىسىنا قارايلاسسىن» دەيتىن اسا قۇندى وسيەت قالدىرعانى بەكەر ەمەس.
29 قىركۇيەك, 2021
شامامەن جيىرما شاقتى جىلدىڭ الدىندا تەلەديداردى قوسىپ قالسام, مارقۇم شەراعا, قازاق رۋحىنىڭ قانجارى شەرحان مۇرتازا سويلەپ جاتىر ەكەن. جارىقتىق مۇرتىن كوككە شانشىپ الىپ, قىنابىنان سۋىرىلعان جالاڭ قىلىشتاي ىزعارلى جۇزبەن: – «بايقايمىن, قازىرگى جاستار شيرىعۋدى بىلمەيدى, شيرىعا المايدى, ونداي قابىلەتتەن ايىرىلعان, بۇل قاسىرەت», دەدى مارقۇم. قايسار قالامگەردىڭ وسى ءسوزى كوكەيىمدە جاتتالىپ قالىپتى. اسىرەسە, «شيرىعۋ» جايلى ايتقانى.
08 قىركۇيەك, 2021
كۇللى جاراتىلىس ۋاقىتقا تاۋەلدى. سول سياقتى اقىل-پاراساتى كەمەل ادام بالاسى ءۇشىن ەڭ قىمبات, ەڭ قۇندى دۇنيە – ۋاقىت. مىسالى, ءسىز 63 جىل ءومىر ءسۇرىپ, كۇنىنە سەگىز ساعات جۇمىس ىستەسەڭىز, بارلىق عۇمىرىڭىزدىڭ 21 جىلى جۇمىس ىستەۋگە كەتەدى ەكەن. تاۋلىگىنە سەگىز ساعات ۇيىقتاساڭىز, تاعى ءبىر 21 جىل ۇيقىعا كەتەدى. ونىڭ سىرتىندا التى جىل تاماق ىشۋگە, بەس جىل ءارتۇرلى ساپارلارعا, ءبىر جىل تەلەفونمەن سويلەسۋگە, سونداي-اق قازىرگى الەۋمەتتىك جەلى دامىعان زاماندا ەڭ از دەگەندە كۇنىنە ءۇش ساعات سمارتفونعا ۇڭىلەر بولساڭىز, 63 جىل عۇمىرىڭىزدىڭ سەگىز جىلى تەك تەلەفون شۇقىلاۋمەن وتەدى دەگەن ءسوز.
13 تامىز, 2021
تويدى توقتاتپاي ءتونىپ تۇرعان تاجالدان قۇتىلا المايمىز
رەسمي مالىمەتكە جۇگىنسەك, كوروناۆيرۋس العاش تىركەلگەن ساتتەن باستاپ ىندەتتىڭ covid-19 (پتسر+) ءتۇرىن 572 576 ادام جۇقتىرىپ, ودان 473 344 ادام جازىلىپ شىقسا, قايتىس بولعاندار سانى 5 866-عا جەتىپتى. سونداي-اق وسى كەزدە ىندەتتىڭ covid-19 (پتسر-) بويىنشا 60 893 ادام سىرقاتتانىپ, ونىڭ 54 550-ى ساۋىقسا, 3 711 ادام باقيعا اتتانىپتى.
02 تامىز, 2021
ادامزات تانىمىندا قىزعانۋ نەمەسە قىزعانىش دەگەن بار. قىزعانىش ول – ۇلكەن ابىروي. بۇل جەردە, باسىن اشىپ ايتقان ءجون سياقتى: ابىرويلى قىزعانىش پەن كۇندەلىكتى ادامدار اراسىندا بولىپ جاتاتىن پەنداۋي قىزعانىش ەكەۋى ەكى باسقا.
29 ماۋسىم, 2021
قازاق قوعامىندا اكەنىڭ ورنىن «اسقار تاۋعا» بالاپ جاتامىز. راسىندا سولاي. ءتىپتى كونەدەن كەلە جاتقان «اكە كورگەن – وق جونار» دەيتىن ءتامسىلىمىز دە بار. وسى ءتامسىل-ۇعىمدى تارقاتار بولساق, ونىڭ تاربيەلىك مازمۇنى تىم تەرەڭدە. ايتالىق, ەجەلگى داۋىردە «وق جونۋ» ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋا ەمەس. ويتكەنى قيسىق وق جاۋعا دارىمايدى. ياعني «توبىرشىقتى بيىك جاي سالىپ, دۇشپان اتتىم وكىنبەن» دەپ, اتاقتى دوسپانبەت جىراۋ ايتقانداي, جونعان وعىڭ ءتۇزۋ بولماسا دۇشپانىڭدى جايراتا المايسىڭ. سول سەبەپتى, باعزى زاماندا اكە ەڭ اۋەلى بالاسىنا وق جونۋدى ۇيرەتەتىن بولعان.
22 ماۋسىم, 2021
يسلام شاريعاتىندا «رۋحاني قىلمىس» دەگەن تۇسىنىك بار. بۇل ۇعىمدى تەك مۇسىلماندار عانا ەمەس, بارلىق كىتاپ يەلەرى اسا قاۋىپتى قۇبىلىس دەپ سانايدى.
02 ماۋسىم, 2021
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2014 جىلدىڭ 17 قاڭتار كۇنگى حالىققا جولداۋىندا: «مەن ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ جاڭا ساياسي باعدارىن جاريا ەتتىم. باستى ماقسات – قازاقستاننىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋى. ول – «ماڭگىلىك قازاقستان» جوباسى, ەل تاريحىنداعى ءبىز اياق باساتىن جاڭا ءداۋىردىڭ كەمەل كەلبەتى» دەۋى, ءسوز جوق بولاشاقتاعى مەملەكەتتىك رەسمي يدەولوگيا, ياعني «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ جاريالانۋى بولاتىن.
18 مامىر, 2021
ورتا عاسىردا ءومىر سۇرگەن اتاقتى وقىمىستى ءابۋ لايس سامارحاندي يسلام ادەپتەرى جايىندا جازعان ەڭبەگىندە: ء«بىر قاۋىمنىڭ (حالىقتىڭ) جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتۋىنە سەبەپ بولاتىن دۇنيەنىڭ ءبىرى – اراق. ويتكەنى ول ساۋ ادامدى جىندىعا اينالدىرادى», دەگەن ەكەن. سول سياقتى مۇسىلمان عۇلامالارىنىڭ «اراق ىشكەن ادامنىڭ بويىندا 40 كۇنگە دەيىن يمان بولمايدى» دەيتىن زاڭدى ءپاتۋاسى بار. بۇل دۇنيە قازىرگى تاڭدا مەديتسينا تاراپىنان دا دالەلدەنىپ وتىر. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ىشىمدىك قولدانعان ادامنىڭ قانىندا الكوگولدىك زات 40 كۇنگە دەيىن ساقتالاتىنى انىق.
11 مامىر, 2021
تۇرىك عۇلاماسى ءجالالاددين رۋمي: «جاقسى ادامنىڭ قابىرىن جەردىڭ بەتىنەن ىزدەمەڭدەر, ول ءوزىنىڭ تۋعان حالقىنىڭ جۇرەگىنە جەرلەنەدى», دەگەن ەكەن. ال اتام قازاق بولسا, «جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەپتى. وسىنداي اتى دا ولمەگەن, حاتى دا وشپەگەن جاقسىلاردىڭ ءبىرى مارقۇم اقسەلەۋ سەيدىمبەك ەدى. جارىقتىق ۇلت رۋحانياتى مەن مادەنيەتىنە ۇلكەن ۇلەس قوستى. نەبىر كەلەلى كەزدەسۋلەردە ماڭدايى جارقىراپ, سالالى ساۋساقتارى كۇمىس تۇتقالى اق تاياعىن قىسىپ ۇستاپ, كەڭ زالعا سەلكەۋسىز كوز تاستاپ وتىرار ەدى. قازىر بۇل كۇندەر كەلمەسكە كەتتى. بىراق ەلدىڭ جۇرەگىندە احاڭنىڭ ەلەسى قالدى.
21 ءساۋىر, 2021
«زور ءسۇيىنشى ايتايىن, مۇسىلمان بولىپ تۋعانعا. يسلام ءدىنىن قۋعانعا...» دەپ مايلىقوجا بابامىز جىرلاعانداي, يسلامدى ءدىنىم, مۇحاممەدتى پايعامبارىم دەپ تانىعان مۇمىندەر ءۇشىن قاسيەتتى رامازان ايى تۋدى. اللاعا بويۇسىنۋشى قاۋىم بۇل ايدى «ايلاردىڭ سۇلتانى» دەپ ەرەكشە اسپەتتەسە, ۇلكەن ساحابا ابدۋللا ابباس «كۇندەردىڭ قايىرلىسى – جۇما, ايلاردىڭ قايىرلىسى – رامازان» دەگەن ەكەن.
13 ءساۋىر, 2021
رۋحى بيىك ەل ەشقاشان جەڭىلمەيدى
جالپى, مەملەكەت قۇرۋدىڭ نەگىزى – ەكونوميكا ەمەس, رۋحانيات. رۋحانياتى باي, رۋحى بيىك ەل ەشقاشان جەڭىلمەيدى. ياعني ول ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن ساقتايدى. وتكەنىنەن بەيحابار حالىقتىڭ رۋحاني كەمەلدىگىن بىلاي قويعاندا, ماتەريالدىق تۇرعىدان دا جارىمايدى. سوندىقتان بولاشاعىنىڭ بەرىك بولۋىن ويلاعان جۇرت ۇرپاعىن وتكەن تاريحتىڭ كەمەل ۇلگىسىمەن سۋارۋى ءتيىس. وسى ورايدا, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالالارى – قازاق قوعامىنا سانانى جاڭعىرۋدىڭ جولىن نۇسقاعان باعدارشام ىسپەتتەس قۇندى دۇنيەلەر.
12 ءساۋىر, 2021
وتكەن عاسىر باسىندا قازاق وقىعاندارى, ياعني الاش قايراتكەرلەرى ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ «تۇقىمىن ادامدىقتىڭ شاشتىم, ەكتىم, كوڭىلىن كوگەرتۋگە قۇل حالىقتىڭ» دەگەنىندەي, ءبارى دەرلىك قازاقتىڭ جوقشىسى بولدى. ء«ار حالىقتىڭ ءداستۇر-سالتى مەن ادەت-عۇرپى ۇكىمەت زاڭىنان بيىك تۇرۋى ءتيىس» دەپ قىتاي ويشىلدارى ايتقانى سياقتى, وتكەن عاسىر باسىندا ۇلتتى ساقتاپ قالۋدىڭ ەڭ نازىك يىرىمدەرى ونىڭ ءداستۇرى ەكەنىن قازاق وقىعاندارى ەرتە اڭعاردى. ءسويتىپ ولار جۇرتتى بىرلىككە, تاتۋلىققا, بەرەكەگە ۇندەيتىن, ەكىنشى جاقتان جەر ەمشەگىن ەمگەن ديحان قاۋىمىن ەڭبەككە ىنتالاندىراتىن «ناۋرىز مەيرامىن» تىرىلتۋگە اتسالىستى.
29 ناۋرىز, 2021
«جەتى اتا» ءداستۇرى – قوعام ساۋلىعى
ەرتەدە قازاق حانى ءاز جانىبەك ەلگە اتى شىققان ەمشى وتەيبويداق تىلەۋقابىل ۇلىن شاقىرىپ: «قانداي دەرتكە داۋا جوق؟» دەپ سۇراعان ەكەن. سوندا ەمشى: «تۇقىم قۋالاعان اۋرۋعا داۋا جوق» دەپتى. «ونىڭ الدىن الۋعا بولا ما؟» دەگەندە, ەمشى: «جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسپاۋ», دەپتى. بۇل پىكىرىن ايگىلى شيپاگەر كەيىنگى ۇرپاق ءبىلسىن دەپ حاتتاپ-شوتتاپ جازىپ كەتكەن ەكەن. «جەتى اتادان اسقاننان كەيىنگى اتالاردان قىز الىسپاق كەرەك. جيەنىن الماق – جيەنىنە بەرمەك, ەمشەك ءسۇتى ارالاسپاسا بولدى دەيتىندەرگە: قاندىق, اڭعاقتىق, ۋىلىمدىق بەيىم كوپ بولماق. الالىق, شالاجارالىمدىق, تۋىلىمدىق, جارالىستىق ءبىتىس, ميلاۋلىق تۋىلعىلار كوز كورگىلىگى بۇتان دالەلىمدىك سانالىعى تاپپاق» دەيدى ايگىلى دۋاگەر.
17 ناۋرىز, 2021
قوعامدىق پالساپالىق ءھام تانىمدىق تۇرعىدان قاراعاندا «ادام» ۇعىمى اسا كۇردەلى. ءحى عاسىردا ءومىر سۇرگەن تۇرىك عۇلاماسى ءماۋلانا رۋمي: «ادامنىڭ بولمىسى – ىشىندە ءارتۇرلى اڭدار مەكەندەيتىن ورمانعا ۇقساس. ءبىزدىڭ بويىمىزدا تازا-لاس, جامان-جاقسى, يماني-حايۋاني سياقتى مىڭداعان قاسيەت بار. ەگەر ىشكى جان شاھارىڭدا قاسقىر ۇستەمدىك ەتە باستاسا, ادامنىڭ قاسقىرعا اينالعانى. جاقسىلىقتار مەن جاماندىقتار دا جاسىرىن جولدارمەن جۇرەككە قۇيىلىپ تۇرادى. ءسات سايىن ادامنىڭ جۇرەگىندە ءبىر نارسە باس كوتەرەدى. سول سەبەپتى ادام كەيدە پەرىشتە, كەيدە شايتاني سيپاتقا اينالىپ وتىرادى» دەگەن ەكەن.
03 ناۋرىز, 2021
دانا حالقىمىز «كوپ قورقىتادى, تەرەڭ باتىرادى» دەپ تەگىن ايتقان جوق. مۇنداعى «كوپ» ءسوزىن بۇگىنگى كۇن تۇرعىسىنان تاپسىرلەسەك – دەموگرافيا, ياعني قوعامداعى بۇقارانىڭ سالماعى. اسىرەسە, ۇلان-بايتاق ولكەنى مەنشىكتەپ وتىرعان قازاق سياقتى ەتنوس ءوز تەرريتورياسىنا تولىق يەلىك ەتۋ ءۇشىن سانى كوپ, سالماعى مىعىم بولماق كەرەك. اتاقتى بۇقار جىراۋ بابامىزدىڭ «جەلكىلدەگەن تۋ كەلىپ, جەر قايىسقان قول كەلىپ, سونان ساسىپ تۇرماسقا...» دەپ بولاشاق ۇرپاعىنا بەكەر ەسكەرتكەن جوق. بابا سوزىنەن ءبىز «كوپ بولساڭ جاۋ شاپپايدى, تۋىڭ جىعىلىپ, ءتۇتىنىڭ وشپەيدى» دەگەن وزەگى ءنارلى, ولشەمى كەڭ, ولمەس وسيەتتى اڭعارامىز.
11 اقپان, 2021
قازاقتا «سۇڭعىلا» دەگەن ءسوز بار. بۇل اتاۋ نەنى بىلدىرەدى دەگەنگە توقتالساق, 2013 جىلى جارىق كورگەن قازاق ءتىلىنىڭ ۇلكەن تۇسىندىرمە سوزدىگىندە: سۇڭعىلا دەپ – زەرەك, زەردەلى, تەز بايقاعىش, اڭعارىمپاز ادامدى ايتادى دەپتى. بۇل پايىم دۇرىس ارينە. ويتكەنى قازاق بالاسى باسقا جۇرتتان وسى سۇڭعىلالىق قاسيەتىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇرادى. وزبەك حالقىنىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتى مارقۇم يسلام كاريموۆ «قازاقتان جولداسىڭ بولسا, جولدان اداسپايسىڭ» دەگەندى كوپ ايتاتىنى سياقتى, كۇللى الەم قاۋىمداستىعى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن ءبىر اۋىزدان «سۇڭعىلا ساياساتكەر» دەپ مويىنداعانى تەگىن ەمەس.
19 قاڭتار, 2021
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى «ەگەمەندە» جارىق كورگەن «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى ماقالاسىن: «تاۋەلسىز ەل بولۋ ونى جاريالاۋمەن نەمەسە مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋمەن شەكتەلمەيدى. تاۋەلسىزدىك ءۇشىن ناعىز كۇرەس كۇندەلىكتى ەڭبەكپەن, ۇزدىكسىز ءارى دايەكتى ەلدىك ساياساتپەن ماڭگى جالعاسادى. ءبىز قۋاتتى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزبەن عانا ۇلت رەتىندە جەر بەتىندە ساقتالامىز. وسى اينىماس اقيقاتتى بەرىك ۇستانۋىمىز قاجەت. «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات!» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز ماڭگى ۇرانىمىز بولۋعا ءتيىس» دەپ اياقتاپتى.
07 قاڭتار, 2021
