رۋحانيات • 07 قاڭتار، 2021

تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگى

86 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى «ەگە­مەن­دە» جارىق كورگەن «تاۋەلسىزدىك بارى­نەن قىمبات» اتتى ماقالاسىن: «تاۋەل­سىز ەل بولۋ ونى جاريالاۋمەن نەمەسە مەم­لەكەتتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋمەن شەك­تەل­مەيدى. تاۋەلسىزدىك ءۇشىن ناعىز كۇرەس كۇندە­لىكتى ەڭبەكپەن، ۇزدىكسىز ءارى دايەكتى ەلدىك ساياساتپەن ماڭگى جالعاسادى. ءبىز قۋاتتى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزبەن عانا ۇلت رەتىندە جەر بەتىندە ساقتالامىز. وسى اينىماس اقيقاتتى بەرىك ۇستانۋىمىز قاجەت. «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات!» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز ماڭگى ۇرانىمىز بولۋعا ءتيىس» دەپ اياق­تاپتى.

جوعارىدا پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي، ادام بالاسى ءۇشىن اسا قىمبات دۇنيە – تاۋەلسىزدىك. وسى ءبىر ساياسي ۇعىمنىڭ شارتتارىن الەم سوتسيولوگتەرى ساياسي ءھام الەۋمەتتىك تۇرعىدان بەس تىرەككە جىكتەپتى. اتاپ ايتساق:

  1. اكىمشىلىك-باسقارۋ تاۋەلسىزدىگى;
  2. اتامەكەن – تەرريتوريالىق تاۋەلسىزدىك;
  3. اتا-بابا قانىمەن جالعاسقان گەندىك تاۋەلسىزدىك;
  4. تۇرمىستىق (ەكونوميكالىق) تاۋەل­سىز­دىك;
  5. رۋحاني تاۋەلسىزدىك.

اكىمشىلىك-باسقارۋ تاۋەلسىزدىگىنىڭ ۇستى­نى: ارميا، كۇشتىك قۇرىلىمدار. بۇلار مەملەكەتتى سىرتقى جانە ىشكى جاۋدان قور­عاي­دى. سونىمەن قاتار ەلدىڭ ىشكى شارۋا­سىن رەتتەۋشى مەملەكەتتىك قىزمەت­كەر­لەر­دى دە وسى توپقا جاتقىزىپتى. اعىلشىن الەۋمەتتانۋشىسى ەنتوني گيددەنستىڭ تۇجى­رى­­مىنا جۇگىنسەك، شەنەۋنىكتەردىڭ ادال­دىعى مەن كاسىبيلىگى ۇلىس تۇراق­تى­لى­عى­نىڭ كەپىلى.

ەكىنشى – اتامەكەن تاۋەلسىزدىگىنىڭ تىرەگى – ۇلاعاتتى ۇرپاق. «قارا قازان، سارى بالانىڭ قامى ءۇشىن قىلىش سەرمەدىك...» دەپ ماحامبەت بابامىز ايتقانداي، اتالارىمىز ۇلى دالانى ۇرپاعى ءۇشىن قورعاپ، ولارعا امانات ەتكەن. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى جوعارىداعى ماقالاسىندا: ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – كەلەر ۇرپاققا قازاقستاندى تۇعىرى مىعىم، ەكونوميكاسى قۋاتتى، رۋحى اسقاق مەملەكەت رەتىندە تابىستاۋ جانە ەلدىك ىستەردى شاشاۋ شىعارماي لايىقتى جالعاستىراتىن جاسامپاز ۇرپاق تاربيەلەۋ» دەگەنى بابالار ارمانىمەن ۇندەسىپ جاتىر.

تاۋەلسىزدىكتىڭ ءۇشىنشى تىرەگى – اتا-بابا قانىمەن جالعاسقان گەندىك تاۋەلسىزدىك. ونىڭ ۇستىنى – ايەل-انانىڭ تازا قۇرساعى. ۇلى ويشىل-قالامگەر مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەل بولام دەسەڭ بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەنى وسى.

ءتورتىنشى تىرەك – تۇرمىستىق (ەكونو­مي­كا­لىق) تاۋەلسىزدىك. ونىڭ ۇستىنى – ەڭبەكشىل بۇقارا. بەسىنشى رۋحاني تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇس­تى­نى – وقىمىستى-اعارتۋشى عالىمدار ءھام ءتىل مەن ءدىن بىرلىگى. وسى بەس ۇستىن قولدىڭ بەس سالاسىنداي جەتىلگەن جاعدايدا سول قاۋىم قۋاتتى ۇلىسقا اينالادى.

ال قاۋىم قۋاتىنىڭ ولشەمى – اسكەري-كۇشتىك قۇرىلىم، ديپلوماتيالىق مامىلە، ەكونوميكالىق الەۋەت، اقپاراتتىق باسىمدىق. سول سياقتى جوعارىدا ايتقانىمىزداي، تەرريتورياسى (اتامەكەنى)، حالقى (جەر يەسى)، بيلىگى (اكىمشىلىك باسقارۋ جۇيەسى) بولمايىن­شا ول ەل جەكە ۇلىس بولىپ ەسەپتەلمەيدى.

ۇلىس دەگەنىمىز – كوشپەندىلەر ۇعىمىندا – ۇلت. ياعني ۇلت رەتىندە تولىق قالىپتاسقان قاۋىم عانا ۇلىسقا اينالادى. وسىنى ساياسي تىلىمەن تاپسىرلەسەك، ۇلىس دەپ – تاۋەلسىزدىگى بار، ياعني جەكە مەملەكەت رەتىندە الەم قا­ۋىم­داستىعى مويىنداعان، ودان كەيىن – توق­تامدى تەرريتوريا قالىپتاسقان، شەكارا سىزىعى حالىقارالىق زاڭمەن بەكىتىلگەن، ەكونوميكاسى، مادەنيەتى، سالت-ءداستۇرى، ءتىلى تاعى باسقا قاجەتتىلىكتەر جيىنتىعى ءبىر ماقساتقا تۇتاسقان قاۋىمدى ايتادى.

قازىرگى تاڭدا دۇنيە جۇزىندە 230-گە جۋىق ۇلىس نەمەسە مەملەكەت بار. الەم سوتسيو­لوگتەرىنىڭ پايىمداۋىنشا ولار: سۋپەر دەرجاۆالار (اقش، رف، قىتاي)، مادەني-ەكونوميكالىق تۇرعىدان كەمەل ەلدەر، وركەنيەتكە ۇمتىلۋشى مەملەكەتتەر، دامۋدىڭ تۇراقتى ساتىسىنا قول جەتكىزگەن رەسپۋبليكالار، ەكونوميكالىق تۇرعىدان وتار ەلدەر، بولاشاعى ب ۇلىڭعىر قاۋىم تاعى باسقا قارالۋدا. مىسالى، اقش اكىمشىلىك، تۇرمىستىق تۇرعىدان تولىق تاۋەلسىز ەل ەسەبىندە بولسا، قىتاي الەمدەگى گەندىك تۇتاستىعى بەرىك بىردەن ءبىر ۇلىس.

ال ءبىز شە؟ اقىن قادىر مىرزاليەۆ ايتقانداي:

ۇل بولىپ، سودان قۇل بولىپ،

ءبىراز جىل ەستەن تانىپپىز،

قۇل بولىپ، ودان گۇل بولىپ،

قايتادان ونگەن حالىقپىز.

ءسوز ءتۇيىنى رەتىندە ايتارىمىز: «الاش تۋى استىندا، كۇن سونگەنشە سونبەيمىز. ەندى الاشتى ەشكىمنىڭ، قورلىعىنا بەرمەيمىز!» دەپ وتكەن عاسىر باسىندا قايراتكەر اقىن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ جىرلاعانداي، بۇگىنگى قول جەتكىزگەن تاۋەلسىزدىگىمىز بايان­­دى بولىپ، «ازاتتىق پەن تىنىشتىق، كوك­سە­گەنىم» دەپ اباي اتامىز ايتقانداي، اللا الاشتى ازاتتىعىنان ايىرماسىن!

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس قازاقستان «جاسىل» ايماقتا

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

دوللار ارزانداپ، مۇناي قىمباتتادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:36

قىركۇيەكتە حالىق ساناعى باستالادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:47

بۇگىن ەلىمىزدە قاتتى ىستىق بولادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:05

بەكىرەگە قويىلعان بەلگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:45

«COVID-19» سپەكتاكلى قويىلدى

ونەر • بۇگىن، 07:43

ەركىن جۇرگىڭ كەلسە، ەكپە سالدىر

مەديتسينا • بۇگىن، 07:22

شابان قيمىل شاڭ قاپتىرماسىن

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:20

نە ەكسەڭ، سونى ورارسىڭ

قازاقستان • بۇگىن، 07:17

«استانا» ۇزاپ بارادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:07

كوك تۇركىنىڭ كوزى

تاريح • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار