بۇرىنعىلار دۇنيەنىڭ قىزىل-جاسىلىمەن الىسىپ, سوڭىندا بىلىمگە ۇمتىلىپ, وسى جولدى ەڭ تاۋىرىنە بالاپتى. مايلىقوجا اقىن «ىلىمگە تولسا كوكىرەك, اشىلار كوزى سانانىڭ» دەسە, ءدۇر ءامىر تەمىر ءبىر وسيەتىندە: «كىتاپ – بارلىق جاراتىلىستىڭ, اقىل-ويدىڭ, دانىشپاندىقتىڭ نەگىزى, ءومىر زاڭىن ۇيرەتەتىن تاربيەشى», دەگەن.
حاكىم اباي ءبىر شۋماعىندا «بي بولعان, بولىس بولعان ونەر ەمەس» دەپ ناعىز جول باسقا ەكەنىن جىرلايدى.
«تۇبىندە باياندى ەڭبەك ەگىن سالعان,
جاسىنان وقۋ وقىپ, ءبىلىم العان.
بي بولعان, بولىس بولعان ونەر ەمەس,
ەڭبەكتىڭ بۇدان وزگە ءبارى جالعان».
ءيا, ء«بىلىم – جەتەكشى, ارەكەت – شاباندوز, جان دۇنيە – جىلقى» دەگەن عۇلامالار. ال اقىل-ويدىڭ كەنى اتالعان ازىرەتى ءالي ءبىلىمنىڭ كوپ ارتىقشىلىعىن تىزەدى. «بايلىق دەگەن حارۋن, پەرعاۋىن, حامانداردىڭ مۇراسى بولسا, ءبىلىم پايعامبارلاردىڭ مۇراسى» دەيدى. سونىمەن قاتار «حاكىم ولسە دە ءتىرى, نادان ءتىرى جۇرسە دە ءولى», ء«تىپتى ولىمگە اپارار قاۋىپتى بولسا دا, اقيقات جولىن ىزدەۋدەن تانبا» دەپ زور ءبىلىم جولىن مۇرا ەتىپتى.
«تۇك قالمادى ءامىر مەن بەك, قازىڭنان,
بىرگە كەتتى قازىناعا جيعانى.
نەشە عاسىر بىزدەن بۇرىن جازىلعان,
سول كۇيىندە الىشەردىڭ جيناعى».
جۇماتاي جاقىپباەۆتىڭ شۋماعى سۋ كەتىپ تاس قالاتىنىن, شىنايى ەڭبەك پەن اسقاق شىعارما توزباي ساقتالارىن مەڭزەيدى.
ء«ىلىم – ولگەن جۇرەكتەردى تىرىلتەدى» دەيدى شىعىستا. راسىندا, ءبىلىمنىڭ قادىرى مەن ءلاززاتىن تانىسا, عازالي ايتقانداي, «پاتشا تاعىنان باس تارتار ەدى».
