1988–1994 جىلدار ارالىعىندا بەلگىلى ارحەولوگ جۇمان سمايلوۆ جەتەكشىلىگىمەن جەزقازعان تاريحي-ارحەولوگيالىق مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى باسقامىر كونە قالاشىعىنا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسىن جۇرگىزىپ, ناتيجەسىندە, قالاشىقتان كەراميكادان جاسالعان ىدىس-اياقتار, جانۋار سۇيەكتەرى, اشەكەي بۇيىمدار, تەمىر كەنىمەن قاتار, ەڭ ەرەكشە زات – قۇلاقتازالاعىش تابىلعان. مۋزەي قورى ەكسپەديتسيا بارىسىندا 741 جادىگەرگە تولىقتى.
«قۇلاقتازالاعىش 6-تۇرعىن ۇيدەن كەيىن, تسيتادەلدىڭ وڭتۇستىك-باتىس قابىرعاسىندا ورنالاسقان 7-تۇرعىن ۇيدەن تابىلعان. بالقىتىلعان مىستان ارنايى قالىپقا قۇيىلىپ جاسالعان. ونى قۇلاقتازالاعىشتىڭ بورىنەن (زاۋسەنيتسا) بايقاۋعا بولادى. قۇلاقتازالاعىش قايىقتىڭ ەسكەگىنە ۇقسايدى, تۇتقاسىنىڭ جوعارعى جاعىندا ىلگەگى بار. جوعارعى بولىگىندەگى دوڭگەلەنگەن تۇتقاسى ساباعىنا اۋىسادى. ۇزىندىعى 10 سم, تۇتقاسىنىڭ ەنى 4,5 سم. تۇتقاسىندا جاعالاي اشىق ايقىن جيەكتەرى جانە ورتالىق بولىگىندە كەستەلى ورنەگى بار. بۇل ورنەكتى ءبىر جاعىنان استىڭعى بولىكتە جايقالعان جاپىراعى بار تريليستيك وسىمدىگىنە ۇقساتسا, ەكىنشى جاعىنان زوومورفتى, ياعني قاناتى جايىلعان قۇسقا دا ۇقساتادى. قۇلاقتازالاعىش ساباعىنىڭ كەلەسى جاعى تەرەڭدەتىلىپ جاسالعان», دەيدى ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ تاريحي-ارحەولوگيالىق مۋزەيىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى ايدانا جانبوسىنوۆا.
قۇلاقتازالاعىشتىڭ وعىز-قىپشاق توبىنا تيەسىلى ح عاسىرداعى ۆولگا-ۋرال جاعالاۋىنداعى سەركەلدە (قالاشىق), دوننىڭ تومەنگى جاعىنداعى تاريحي-ارحەولوگيالىق جادىگەرلەرمەن ۇقساستىعى بار. سروستين مادەنيەتىنە تيەسىلى ۋر-بەداري جەرىندە تابىلعان ح عاسىر مولاسىنداعى قۇلاقشۇقىعىش عالىم ل.م.گاۆريشيننىڭ پىكىرى بويىنشا «وعىز-قىپشاق قۇلاقشۇقىعىشتارىنا ۇقساس. مۇنىڭ ساكرالدى ماڭىزى بار بولۋى مۇمكىن» دەگەن پىكىر بىلدىرەدى.
قۇلاقتازالاعىش ەڭ ءبىرىنشى – جەكە باس گيگيەناسى رەتىندە, ەكىنشىسى – بالە-جالادان, جاماندىقتان ساقتايتىن تۇمار رەتىندە, ءۇشىنشىسى اشەكەي بۇيىم رەتىندە دە قولدانىلعان. ايەلدەر ونى بۇرىمىنا اشەكەي رەتىندە تاقسا, ال كەيبىرەۋلەرى بەلدىكتىڭ اشەكەيى رەتىندە پايدالانعان.
ۇلىتاۋ وبلىسى
