سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ناعىز قازاق ەرىنىڭ مىنەزى قانداي ەدى؟ ەڭ ءبىرىنشى, ءبىز – تۇركى حالقىمىز. «باتىر تۇرىك» اتانعان ەلدىڭ مودە, اتتيلا, شىڭعىس حان, ءامىر تەمىر سىندى داڭقتى پەرزەنتتەرى الەمگە ايان. ماحمۇد قاشقاريدىڭ «تۇرىك تىلدەرىنىڭ لۇعاتىندا» ءبۇي دەيدى: « ۇلى ءتاڭىر ايتادى, مەنىڭ ءبىر تايپا قوسىنىم بار. ولاردى تۇرىك دەپ اتاپ, كۇنشىعىسقا قونىستاندىردىم. كەيبىر تايپالارعا رەنجىسەم, تۇرىكتەرىمدى قارسى اتتاندىرامىن!» ەر تۇرىكتىڭ قارا شاڭىراعىنا قونىس تەپكەن قازاق جۇرتى – اراب-پارسىلانۋدان الىس, ناعىز تۇرىككە ءتان بولمىسىن ساقتاعان بىرەگەي جۇرت.
مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك – كەبەك» پەساسىندا قازاق ەرىنىڭ ءپروتوتيپى كەبەك پەن ەسەن باتىر ارقىلى ناقىشتى كورىنىس تابادى. ەڭلىك الدىندا ەرەگىسە تىزە قوسقان قوس باتىر تاسىسا دا, اقىلدان اتتامايدى.
«شىن باتىر ۋادەسىندە ۇداي تۇرار!
كەزدەسىپ قيرار كەزىڭ تۇرعان شىعار.
بوي بەرىپ سابىرى مەن اقىلىنا,
كەلەر دەپ كەزىن توسىپ ءارى شىدار», –
دەيدى ءارى سۇلۋ, ءارى ەستى ەڭلىك. قىز توقتامىنان سوڭ, قوس باتىر وڭاشا قالسا دا شەكىسپەيدى. سەرتتەن اتتاماي, ارعا تۇرادى. ەسەن باتىر: «جوق, مەن قىزدىڭ ءسوزىن ماقۇل كوردىم. ەگەسىپ ارۋاعىمدى كىشىرەيتپەيمىن», دەپ جونىنە كەتەدى. قوس باتىردىڭ ديالوگىنەن بولمىسى بۇزىلماعان قازاق جىگىتىنىڭ ءاپايتوس ىرىلىگى, «ۇساقتىق باتىرلىقپەن ەگىز ەمەس» دەيتىن الىپتىعى انىق سۋرەتتەلەدى.
ال «قاراش-قاراش» وقيعاسىنداعى باقتىعۇل بولمىسى – كەسكەكتى ەردىڭ سويى, ۇلتتىق ۇلاننىڭ بىرەگەي ءپروتوتيپى. كەسەك بالۋان دەنەلى, يىقتى, كەۋدەلى كەلگەن, سوزگە جوق, ءتوزىمدى, قىراعى مەرگەن, ادال, ەڭبەكقور, رۋحى تازا ول اۋلەت كەگى ءۇشىن شامىرقانىپ اتقا قونادى. «ەر ازىعى مەن ءبورى ازىعى جولدا» دەپ ارىعىن بىلدىرمەي تىڭ جورتىپ, ازبان بايدىڭ اياق الىسىن اڭدىپ, اقىرى قاپىسىن تاۋىپ كوزدەگەنىنە جەتەدى. ادىلەتسىزدىككە جانى قاس, قامقور اكە, ادال جار باقتىعۇل بەينەسىن تانىعان سايىن, ناعىز قازاقتى كورگەندەي مەيىرىڭ قانىپ, بوي شىمىرلايدى.
كەيىنگى ۋاقىتتا ء«سۇيدىم, كۇيدىم» دەپ كوزگە جاس الار جاسىق مىنەز نەمەسە جاناشىرلىق پەن جۇقا مەيىرباندىق ءجىبىن ۇعىنا الماس دوكىرلىك ءورشىپ تۇرعانداي. ءسوزىنىڭ قۇيرىعى جوق جالاڭدىق, ءاپ دەگەنگە اشۋلانشاقتىق سىندى تومەنشىك مىنەز ەرگە ءتان ەمەس. جاندى تاربيەلەۋ قاجەت دەسەك, سول جاندى تاربيەلەپ, تانىم قالىپتاستىرار بىرەگەي جول – رۋحى بيىك كىتاپتار, ۇلتتىق قاينارعا تولى جيناقتار دەر ەدىك.
