جاھاننىڭ جاسىل بولاشاعى

يندەكستىڭ كوشباسىندا ادەتتەگىدەي, يسلانديا, فين­ليان­ديا, نورۆەگيا, دانيا, شۆە­تسيا سەكىلدى ەۋروپا مەم­لەكەتتەرى ورنالاسقان. زەرت­تەۋگە ءار دۇنيە قۇرلىعىنان دامى­عان مەملەكەتتەر ەنگىزىل­گەن. ولاردىڭ اراسىندا قازاق­ستان 54-ورىندا تۇر.

زەرتتەۋ 5 باعىت – كومىر­قىشقىل گازىن شىعارۋ, جاسىل ەنەرگەتيكا, جاسىل قوعام, ين­نو­ۆاتسيا, كليمات ساياساتى بو­يىنشا جۇرگىزىلەدى جانە وسى­مەن ءۇشىنشى رەت (2021, 2022, 2023 جىلدارى) وتكىزىلىپ وتىر. يندەكستە جىل سايىن ەلىمىزدىڭ كورسەتكىشى تومەندەپ كەلەدى, بىراق مۇنداي ءۇردىس بارلىق ەلگە ءتان. جالپى الەم ەلدەرى جاسىل ەكونوميكانى دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتقانىمەن وسۋدەن گورى توقىراۋ كوبىرەك بايقالادى.

زەرتتەۋدى سارالاي كەلە اۋقات­تى ەلدەردىڭ جاسىل ەكو­نو­ميكاعا جىلدامىراق كوشە­تىنى, ال ءال-اۋقاتى ورتاشا مەم­لە­كەتتەردىڭ بۇل كوشتە ارتتا قالاتىنىن بايقاۋعا بولا­دى. ساراپشىلار مۇنداي ەل­دەر­گە ورنىقتى ەكونوميكاعا جەتۋ ءۇشىن تۇتاس قوعام بولىپ كۇش سالۋدى ۇسىنىپ وتىر. دەگەن­مەن بۇل ۇكىمەتتەردى جا­سىل ەكونوميكانى جاساۋ جا­ۋاپكەرشىلىگىنەن بوساتپايدى.

يندەكس ناتيجەسىنە سۇ­يەنسەك, مەملەكەتتەردىڭ جا­سىل ەكونوميكاعا كوشۋىن­دەگى نەگىزگى ماسەلە – كومىر­تەگى. ەلدەردىڭ قازبا بايلىق­تار­دى وندىرۋگە شامادان تىس تاۋەل­دىلىگى تا­بيعاتقا ۇلكەن زيانىن تي­گىزىپ, ورنىقتى ەكونوميكا­عا وتۋگە كەدەرگى بولىپ وتىر. وسى رەتتە اۋست­راليانىڭ جەتىستىگىن اتاپ وتۋگە بولادى. ءبىر ماتە­ريك­تى ءوزى الىپ جاتقان مەملەكەت كەيىنگى جىلدارى ەكونوميكاسىن كومىرتەگىدەن «تاۋەلسىزدەندىرە» باستادى, سايكەسىنشە رەيتينگتە 10 پوزيتسياعا كوتەرىلدى.

جالپى, زەرتتەۋدە كلي­ماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەسۋگە كومەكتەسەتىن جانە جاقىن ۋا­قىتتا پروبلەمانى شەشۋ­گە ىق­پال ەتەتىن 4 شەشىم ۇسى­نىلعان. ولار:

- كۇن مەن جەل ەنەرگياسىن قولدانۋ. 2017 جىلى ەكسپو-نى وتكىزگەن ەل رەتىندە بۇل بىزگە تاڭسىق ەمەس جانە وسى با­عىتتا جۇمىس ىستەلىپ تە جاتىر.

- قازبا بايلىقتى وندىرۋ­دەگى مەتان شىعىندارىن جانە تاماق قالدىقتارىن ازاي­تۋ. ءبىرىنشى ماسەلەنى ۇكىمەت­تىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دەسەك, ەكىن­شىسى تۇرعىن رەتىندە ءار ازاماتتىڭ بورىشى.

- تابيعي ەكوجۇيەنى ساق­تاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ كلي­ماتتىڭ وزگەرۋىن باياۋلاتادى. سونداي-اق جاھانداعى قال­دىقتاردىڭ 20 پايىزى اۋىل شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى ەكە­نىن دە ايتا كەتەيىك.

- ترانسپورت, قۇرىلىس جانە وندىرىستەگى ەنەرگيانى ءتيىمدى قول­دانۋ. قوعامدىق كولىك, ۆە­لو­سيپەدپەن ءجۇرۋ نە­مەسە تۇر­م­ىستىق تەح­ني­كانى سانالى قولدانۋ بولا­شاقتا ءوزىن-ءوزى اقتاپ, تابي­عات­تىڭ قورعالۋىن قام­تا­ماسىز ەتەدى.

ەسەپ ەكولوگيالىق مادە­نيەتتى قالىپتاستىرۋ مەن قور­شاعان ورتانى قورعاۋ باعى­تىندا ۇكىمەت پەن زەرتتەۋ­شىلەرگە, جالپى قىزىعۋشى قاۋىمعا كومەكشى قۇرال بولا الادى.

سۇيىندىك قابىل,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى