قازاق ەكەنىمىزدى كورسەتۋ ماقساتىندا ءفارابيدى, ءدۋلاتيدى, شوقاندى, ابايدى, ءاليحاندى, ا.بايتۇرسىن ۇلىن, ق.ساتباەۆتى, م.اۋەزوۆتى, ب.مومىش ۇلىن, د.قوناەۆتى, ۇلتىمىزدىڭ تاعى باسقا ۇلىلارىن ەسكە الىپ, ارقا سۇيەيمىز. ولاردىڭ وركەنيەتكە سىڭىرگەن ەڭبەگىنە جۇگىنەمىز.
قاي زاماندا دا, قانداي قايشىلىقتى قۇبىلىستار تۇسىندا دا سىن-تاۋەكەل كەزەڭدەرىندە مايدان تورىنە ەلدىڭ ءسوزىن سويلەپ, تۋىن كوتەرىپ باستاماشى ادامدار شىعاتىنى ادامزات پەن مەملەكەتتەر تاريحىنان بەلگىلى. سونداي تۇلعالار ءوز ۇلتىنا قىزمەت ەتۋ ارقىلى ەلىن دە, جەرىن دە ايگىلەپ كوتەرە الادى.
باقىتىمىزعا وراي, ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدە دە سونداي اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن ۇلتتىق تۇلعالارىمىز بارشىلىق. ەل سەنىمى مەن ۇمىتىنە يە بولعان كورنەكتى زامانداستارىمىزدىڭ بىرەگەيى – ۇلى اقىن, جازۋشى, پۋبليتسيست, ءتىل الەمىنىڭ بىلگىرى, تەرەڭ زەرتتەۋشى, بەساسپاپ تاريحشى, دارىندى ءسوز زەرگەرى, شەشەندىكتىڭ ۇلگىسى, شەبەر ديپلومات, باتىل ساياساتكەر, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ولجاس ومار ۇلى سۇلەيمەنوۆ.
ءبىر ادامنىڭ باسىنا جاراتۋشىنىڭ امىرىمەن قونعان وسىنشاما قابىلەت-قارىمنىڭ ءار قىرى مەن سىرىنىڭ ايگىلەنۋى سان الۋان.
وتكەن عاسىردىڭ, ناقتىراق ايتساق, 1961 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا كەڭەس وداعى كەڭىستىگىندە ادامزات تاريحىن ءدۇر سىلكىندىرگەن وقيعا – يۋري گاگاريننىڭ قازاق جەرىنەن تۇڭعىش رەت عارىشقا ۇشۋى بولدى. جەر شارى حالقى عىلىم مەن تەحنيكا جەتىستىكتەرىنىڭ مۇنداي توسىن جاڭالىعىنا بۇگىنگىدەي «ەتى ۇيرەنە قويماعان» ءارى ءار قۇبىلىسقا تاڭدانىسپەن قاراعان زاماندا بۇل, ءسوز جوق, وركەنيەتتىڭ جاڭا ساتىسى ەدى.
ءدال وسى كۇندەرى جانارتاۋداي جالىنداپ تۇرعان 25 جاستاعى اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ عالامدىق وقيعانى جۇرەگىمەن سەزىنىپ, وسى قۇبىلىس اسەرىمەن ءبىر اپتادا جازعان «ادامعا تابىن, جەر, ەندى!» پوەماسىنان ۇزىندىلەر وقىپ, الماتىلىقتاردى تاڭعالدىرىپ, ول حابار بۇگىنگىدەي ينتەرنەتى جوق شاقتا ەل اۋزىنان وتانىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە, ەڭ الىس, شالعاي اۋداندارعا, اۋىلدارعا جەتكەن-ءدى. ارتىنشا رەسمي قۇزىرلى ورىنداردىڭ ۇيعارىمىمەن رەسپۋبليكا استاناسىنىڭ الاڭدارىندا, وقۋ ورىندارىندا وتكىزىلگەن جيىن, ميتينگىلەرگە قاتىناسۋشىلار ءۇشىن اقىننىڭ سول پوەماسىنان سان مىڭ دانا كوشىرمە-پاراقشا جاسالىپ, شاعىن ۇشاقتان شاشۋ شاشىلعانداي تاراتىلعانى ەستە. بۇل سالتانات الماتىدان جىراق اۋداندارعا, اۋىلدارعا تاراپ, ەل-جۇرت تاڭدانىسىن, قۋانىشىن جاسىرا المادى. قازاقستان حالقى بۇرىن-سوڭدى سول ءساۋىر كۇنىندەي اسپاننان ولەڭ جاۋعانىن كورمەگەنى دە راس. مۇنداي قۇرمەت ىلگەرى-كەيىنگى ەشبىر اقىنعا كورسەتىلمەگەنى دە بەلگىلى. ويتكەنى ول شىعارما بۇرىن ايتىلماعان ءسوزدى ايتتى, ادامزاتتىڭ رۋحاني سىلكىنىسىن ايعاقتادى.
ولجاس سۇلەيمەنوۆ جاھاندىق پوەزيانىڭ عاجايىپ الەمىنە وسىلايشا ەشكىمگە ۇقسامايتىن پارمەنىمەن, ءداستۇرلى ولەڭ قۇرىلىسىن وزگەرتكەن ىرعاقپەن, تاسقىندى قۋاتپەن, ايقىن, اشىق كوككە ورلەگەن زور داۋىسپەن, كوكجيەگى كورىنبەيتىن شەكسىز كەڭىستىككە سامعاعان, ءتۇپسىز تەرەڭدىككە بويلاعان ۇشقىر ويىمەن كەلدى.
سول زاماندا قانشاما تالانتتى اقىن-جازۋشىلارىمىز تۋىندىلارىن وداق كولەمىندە تانىستىرۋ ماقساتىندا ماسكەۋدەگى ورتالىق باسىلىمدار مەن باسپالاردىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ, جەر ورتاسىنا كەلگەندە زورعا جەتەتىن باسپالداقتاردى جاس اقىن ءبىر كۇندە ەڭسەردى. تالانتتى قازاق اقىنى ولەڭىن وداقتىق راديو, تەلەارنالاردان وقىدى. ونىڭ پوەزياسىن ماسكەۋدە شىعاتىن گازەت-جۋرنالدار جارىسا جاريالاپ, كەڭىنەن تانىمالداندىرۋى – بۇرىن-سوڭدى بولماعان قۇبىلىس ەدى. بۇل ۇلتىمىزدىڭ ابىرويىن, مارتەبەسىن اسقاقتاتىپ, قازاق داۋىسىن, تانىمىن, پاراساتىن ميلليوندارعا ايگىلەدى.
ادەتتە اقىن-جازۋشىلارىمىز شىعارمالارىن ماسكەۋ باسپالارىندا شىعارۋ ءۇشىن سول قالادا اپتالاپ, ايلاپ ايالداپ, كىرىپتار بولىپ, بيلىك ورىندارىنان, جازۋشىلار وداعىنان قولداۋ سۇراپ, زورعا وتكىزۋى «قالىپتى جاعدايداي» كورىنەتىن. بۇل جولى ماسكەۋ باسپالارى, وداقتىق گازەت-جۋرنالدار قازاقتىڭ وسى جاس اقىنىنىڭ شىعارمالارىن وزدەرى سۇراپ, باسىپ شىعارۋعا شىنايى ىقىلاس تانىتىپ, ءسات سايىن شاقىرۋ جولدادى.
قىسقا مەرزىمدە وداقتىڭ ورتالىق باسىلىمدارى عانا ەمەس, تەرەزەسى تەڭ رەسپۋبليكالار دا قازاق اقىنى ولجاس سۇلەيمەنوۆ ولەڭىن وزدەرىندە باسىپ شىعارۋعا مۇددەلى بولىپ, ونى ۇنەمى ءوز جاستارىمەن كەزدەسۋگە شاقىردى. ءسويتىپ, ۇلى دالانىڭ جاڭعىرعان رۋحتى پوەزياسىنا قۇرمەت كورسەتتى.
كەڭەس وداعى داۋىرىندە امەريكا, ەۋروپا كاپيتاليستىك ەلدەرىنە ىسساپارعا شىعۋعا الدىمەن ماسكەۋلىك اقىن-جازۋشىلارعا باسىمدىق بەرىلەتىن. اقىن ولجاس وسى سەڭدى دە بۇزدى.
كەزىندە شەتەلگە قازاق عۇلامالارىنان مۇحتار اۋەزوۆ پەن قانىش ساتباەۆ قانا ساپارلاعان. ونەر قايراتكەرلەرىنەن روزا باعلانوۆا, ەرمەك سەركەباەۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, شاكەن ايمانوۆ سياقتى ساناۋلىلار شىققان.
اقىن, ازامات ولجاس سۇلەيمەنوۆ تۋرالى جۇزدەگەن جازۋشىلار, ادەبيەت زەرتتەۋشىلەرى, ءتىل عالىمدار, بىلىكتى وقىرماندار وي تولعاپ, پىكىرلەرىن جاريالاۋى دا – ادەبي, قوعامدىق كەڭىستىكتىڭ تىڭ تاقىرىبىنا, بيىك كوركەمدىك تالعامىنا اينالدى.
كورنەكتى ادەبيەتتانۋشى-عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ «ەلىنىڭ ەلشىسى, ۇلتىنىڭ ۇياتى» اتتى ماقالاسىندا بىلاي دەپ جازادى: «ولجاس – ۇلتىمىزدىڭ ار-ۇياتى ءھام نامىسى. اقىن ءشۇۋ دەگەننەن لاۋلاپ جاندى, دەل-سال جاتقان ۇلى دالانىڭ بويىنا قان جۇگىرتىپ, جاسىن ويناتىپ, دۇركىرەپ شىقتى; زاتى پوەزيانىڭ رۋحىن كوككە كوتەردى. ولجاس دەسە كوز الدىما بۇگىن بولماسا ەرتەڭ وت شاشقالى تۇرعان جانارتاۋ, ياكي ىتىرىلىپ اتىلعالى تۇرعان بارىس ەلەستەيدى. الەمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن «ادامعا تابىن, جەر, ەندى!» داستانىن كرەملدىڭ سەزدەر سارايىندا, نيۋ-يوركتىڭ كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان ساتتەرىنىڭ, بۇكىل الەمنىڭ جارىسا, قىزىعا وقىعانىنىڭ كۋاسىمىز. جاھانعا ءدال وسىلاي جار سالىپ كەلگەن اقىن ولجاسقا دەيىن تاريحتا از بولعان شىعار» (جولداسبەكوۆ م. اسىلدارىم. استانا: «كۇلتەگىن» باسپاسى, 2012.- 286-بەت).
عاجابى سول – ءبىرتۋار اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ ءبىر جارق ەتىپ, جۇرتتى تامساندىرىپ, تاڭداندىرىپ, سودان ىركىلىپ, توقتاپ قالعان جوق. تۇڭعىش پوەماسى دارىننىڭ داريا تالانتىن الەمگە تانىلۋىنا ەلەۋلى جول اشتى. ودان بۇرىن شىققان «ارعىماقتارى» دا ۇلت ءومىرىن, ەرلىگىن جىلقى, تۇلپارمەن بايلانىستىرعان قازاقتىڭ رۋحىنا جاڭا تىنىس بىتىرگەندەي ەدى. قالىڭ وقىرمان اقىننان ۇنەمى ءور رۋحتى شىعارما كۇتتى. ول حالىق ءۇمىتىن اقتادى.
كوزى اشىق قوعامدى بەيجاي قالدىرمايتىن اقىن تۋىندىلارى, عىلىمي-پۋبليتسيستيكالىق ماقالالارى مەرزىمدى باسپاسوزدە ۇزبەي جاريالانىپ, وقۋشىسىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتتى. ونىڭ ءاربىر جاريالانىمى ۇنەمى وي ۇستىندە, ىزدەنىستە جۇرگەنىن اڭعارتاتىن.
ولجەكەڭ ولەڭى تەك سەزىممەن شەكتەلمەي, ۇلتتىڭ تەرەڭ تامىرىن, رۋح بوستاندىعى جولىنداعى قايسار مىنەزىن قايراپ, تالعام دەڭگەيىن كوتەردى. ءسوز شەبەرىنىڭ جارىققا شىققان ءاربىر كىتابى ەلەۋلى وقيعا بولدى. «قىش كىتابى», ايگىلى «از ي يا», «جازۋ ءتىلى» («يازىك پيسما»), «1001 ءسوز» ەڭبەكتەرى – وركەنيەت باستاۋى مەن تاريحىن, تانىمى مەن ءبىلىمىن زەردەلەۋدەگى جاڭا كوزقاراس, تىڭ ىزدەنىس. ونى سلاۆيان-تۇرىك سوزدەرىن زەرتتەۋشىلەردىڭ ەلەۋلى بولىگى قۇپتاپ وتىرعانى دا ءمالىم. تاريح تەرەڭىندەگى تىلدىك بىرلىك پەن رۋحاني ىقپالداستىقتى, اقىل قازىناسىن دالەلمەن, وزىندىك پايىممەن كورسەتۋى شىنايىلىققا بەتبۇرىس جاسادى.
ولجاس شىعارمالارىنىڭ شوقتىعى بيىك شىڭى – 1975 جىلى, ءالى قىرىق جاسقا تولماعان شاعىنداعى ۇزاق تا تاباندى زەرتتەۋىنىڭ سەنىمدى قورىتىندىسىنداي بولعان «از ي يا» عىلىمي-تانىمدىق ەڭبەگى دەر ەدىم. شىن مانىندە بۇل جۇمىس مازمۇنى, زەرتتەۋ كولەمى, عاسىرلار تەرەڭى, سالىستىرمالى تەڭەۋلەرى مەن دالەلدەرى, ويلارى مەن ۇسىنىستارى, بۇلتارتپاس پىكىرلەرى جاعىنان ءبىر ەمەس, بىرنەشە دوكتورلىق ديسسەرتاتسياعا تاتيتىن اۋقىمدى دا سالماقتى عىلىمي مونوگرافيامەن تەڭەسەدى. سولاي بولعانىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر. كىتاپ جارىققا شىققان كۇننەن باستاپ بۇگىنگە دەيىن وندا كوتەرىلگەن ويلار مەن ۇسىنىلعان تۇجىرىمدامالار, وسىعان بايلانىستى پىكىرلەر مەن تالاستار ءبىر تولاستاعان ەمەس. قايتا جاڭا مىڭجىلدىڭ باسىندا وسى تاقىرىپ قايتا كوتەرىلىپ, وزەكتىلىگى ارتىپ كەلەدى. ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ ءىزاشار زەرتتەۋلەرى كوپتەگەن تىڭ كوزقاراسقا جول اشتى.
ال كىتاپ شىققان 50 جىل بۇرىنعى جاعداي قانداي ەدى؟ ءبىز ول كەزدە ماسكەۋدەگى ورتالىق بيلىككە باعىنىشتى وداق قۇرامىندا ەدىك. ونىڭ ۇستانىمى – يمپەريالىق ساياسات. تسەنزۋرا. ساياسي باقىلاۋ. كومپارتيا ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى, يدەولوگيا حاتشىسى م.سۋسلوۆ باستاعان ازۋىن ايعا بىلەگەن بەلسەندىلەر مەن وقىمىستىلار تاراپىنان بىردەن «بۇل كىتاپ ۇلتشىلدىقتى ۋاعىزداپ, حالىقتار دوستىعىنا زيان كەلتىرەدى» دەگەن كىنا تاعىلدى. ەگەر دەر كەزىندە دىنمۇحامەد قوناەۆ كوكپ-نىڭ باس حاتشىسى لەونيد برەجنەۆكە «كىتاپتىڭ ەشقانداي دا اسىرەۇلتشىلدىعى, زيانى جوق ەكەنىن» ايتىپ, ارالاسپاسا جاعدايدىڭ قانداي بولارى بەلگىسىز ەدى. تەك وسىدان كەيىن عانا سۋسلوۆ كىتاپ تالقىلاۋىن ورتالىق كوميتەتكە ەمەس, كەڭەس وداعى عىلىم اكادەمياسىنا تاپسىرعان. ارينە, تالقىلاۋ بۇرىننان قالىپتاسىپ قالعان تاسىلمەن, جاڭا ەڭبەكتى سىنعا الۋ باعىتىندا ۇيىمداستىرىلىپ, قازاق زەرتتەۋشىسىن «ورنىنا قويۋ» ماقساتىندا جۇرگىزىلدى. بىراق ولار وزدەرى كۇتپەگەن ءبىلىم يەسىمەن كەزدەسەدى. ولجاستىڭ دالەلى, تاپقىرلىعى, شەشەندىگى ءوزىن سىناۋشىلاردان الدەقايدا بيىك دەڭگەيدە ەدى. ناتيجەسىندە, شاقىرىلعان وقىمىستى عالىمدار سىرت كوزگە قانشا ءوز ۇلتىنىڭ پاتريوتى بولىپ تۇرسا دا, جاس زەرتتەۋشىنىڭ تەرەڭ ءبىلىمىن, پىكىرتالاستاعى دايەگىن, ءسوز تانۋ مەن قولدانۋ شەبەرلىگىن باعالاماسقا امالى قالمادى. بۇل تالقىلاۋدىڭ ءوزى – جەكە اڭگىمە. مۇنىڭ ءمان-جايى ولجەكەڭ ەستەلىگىندە ايتىلادى.
اقىننىڭ قايراتكەرلىگى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتى جاريالاۋ قارساڭىندا, ءالى وداقتىڭ قۇرامىندا بولعان كەزدەگى كسرو جوعارعى كەڭەسى دەپۋتاتى دەڭگەيىندە دە ايرىقشا كورىندى. ول ساياساتقا دا بەلسەنە ارالاسىپ باستادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن سەمەي جەرىندەگى يادرولىق پوليگوننىڭ جۇمىسىن توقتاتۋعا باعىتتالعان «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىن باستاپ, ونى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەردى.
وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا بۇرىنعى كەڭەس وداعىن, ونى باسقارۋشى كومپارتيانى رەفورمالاۋ, جاڭا زامان وزگەرىستەرىنە بەتبۇرىس جاساۋ كوتەرىلگەندە دە ولجاس ومار ۇلىنىڭ داۋىسى قوعامدا ەرەكشە ەستىلىپ تۇردى. ول قوعامدى جاڭا زامان تالابىنا ساي دامىتۋعا قاتىستى ومىرشەڭ ۇسىنىستار جاساپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋدا كورەگەندىك تە, قايراتكەرلىك تە كورسەتە ءبىلدى.
ولجاس ومار ۇلى اقىن جۇرەگىمەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى, مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا كوميتەتىنىڭ باسشىسى, رەسپۋبليكا كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ مۇشەسىنە كانديدات لاۋازىمدارىندا دا ۇلت مۇددەسىن قورعاپ, وسى سالالاردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ايرىقشا اتسالىستى.
ۇلتىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىپ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولۋىندا دا ولجەكەڭنىڭ بەلسەندىلىگى مەن ماقساتكەرلىك ەڭبەگى زور. تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولعان كەزدە العاشقى ەلدىك زاڭداردىڭ قابىلدانۋىنا ءبىلىمى مەن ەڭبەگىن بارىنشا جۇمسادى. وتانىمىزدا دەموكراتيانىڭ, كوپپارتيالىلىق ساياسي جۇيەنىڭ قالىپتاسۋىنا قاتىناسىپ, يادرولىق قارۋعا قارسى «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ نەگىزىندە «حالىق كونگرەسى» پارتياسىن ۇيىمداستىرىپ, ونىڭ جەتەكشىسى بولىپ سايلاندى.
قايراتكەر, ديپلومات, مادەنيەت تۇلعاسى رەتىندە ولجاس سۇلەيمەنوۆ تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق كەڭىستىكتە تانىلىپ, مويىندالۋىنا, الەم ەلدەرىمەن ەكىجاقتى, كوپجاقتى قارىم-قاتىناستاردى قالىپتاستىرىپ, ورنىقتىرۋعا, قازاقستاننىڭ كوك تۋىنىڭ بيىككە كوتەرىلۋىنە ايرىقشا ەڭبەك ءسىڭىردى. ول قازاقستاننىڭ يتالياداعى, ودان كەيىن ۇزاق جىل يۋنەسكو-داعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى.
اقىننىڭ قازاق تىلىندە قادىر مىرزا ءالى سويلەتكەن «مەن تاڭسىقپىن» اتتى ولەڭىندەگى مىنا جولدار ارقاشان ۇستانىمىن ايقىنداپ وتىرعانداي:
كۇن بە؟ ءتۇن بە؟
سەن ولارعا باس ۇرما!
ءوز باسىڭنان زامان ءسوزىن اسىرما.
جۇلدىزى ويناپ شىعا كەلسە كوكتەمنىڭ,
قاس-قاعىم ءسات تاتيدى ەكەن عاسىرعا...
ولجاس ومار ۇلى وسى ارقىلى حالقىنىڭ سان عاسىرلىق ارمان-اڭسارىن جەتكىزدى, ۇلت قاسيەتى مەن ساپاسىنىڭ الەمدىك دارەجەدە تانىلىپ, مويىندالۋىنا قالامىمەن, قايراتكەرلىگىمەن ەڭبەك ءسىڭىردى. وتانعا, ەلگە, ادامعا دەگەن ەرەكشە باۋىرمالدىعىن دا كورسەتتى. قانشاما جانعا تىكەلەي كومەك قولىن سوزعانى, قامقورلىق جاساعانى تۋرالى دەرەك تە كوپ. اسىرەسە سەمەي اتوم پوليگونىنان زارداپ شەككەن ادامداردىڭ ەمدەلۋىندە, تۇرمىس مۇقتاجدىعىن شەشۋدە ەڭبەگى زور. سونداي-اق ونەر, ادەبيەت, ءبىلىم سالاسىندا دارىندى جاستاردى قولداپ, ولاردىڭ ومىرگە, قوعامعا سەنىمىن ارتتىرۋدا دا ولجەكەڭ – قامقور ەل اعاسى.
ارينە, ولجاس ومار ۇلىنداي ءبىرتۋار زيالى, وتانشىل تۇلعا قاي ەلگە بارسا دا, قانداي قىزمەت اتقارسا دا الدىمەن قازاق مەملەكەتىنىڭ, ۇلتىنىڭ دەڭگەيىن, بەدەلىن كوتەرەتىنى حاق. «ەرىنە قاراپ ەلىن ءبىل» دەپ حالىق ناقىلىندا ايتىلعانداي, ولجەكەڭنىڭ ءتۇر-تۇرپاتى, كەسكىن-كەلبەتى, ءسوزى مەن ويى, ءبىلىم-بىلىگى – زاڭعار زيالىلىقتىڭ, ساليقالى زياتكەرلىكتىڭ تولقۇجاتىنداي.
توقساننىڭ تورىنە شىعاتىن ابىز اعامىزدىڭ ءومىرى دە, زەينەتى دە ۇزاق بولعاي.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
