جۇبان اۋلەتىنىڭ جادىگەرلەرى

سول جىلدارى قازاق رۋحا­نيا­تى­نىڭ ارداقتى­لا­رى جۇبا­نوۆ­تار تۋعان توپىراقتا مۋزەي ۇيىم­داس­تىرۋعا مۇعالجار اۋداندىق كوم­سومول كومي­تەتىنىڭ حاتشىسى قۋاندىق الىشەۆ كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ۋاقىت وتە كەلە جينالعان جادىگەرلەر تار بولمەلەرگە سىيمادى. مەكە­مە­نىڭ اتاۋى 1999 جىلى قۇداي­بەرگەن جۇبانوۆتىڭ 100 جىلدىعى قار­ساڭىندا اعايىندى جۇبانوۆ­تار مەمو­ريالدىق مۋزەيى دەپ وزگەرتىلىپ, احمەت جۇ­با­نوۆ­تىڭ 100 جىلدىق تو­­­يىندا ار­نايى سالىنعان جاڭا عيمارات­قا كوشتى.

وسى جەردەگى ەڭ قۇندى دۇنيە­لەردىڭ ءبىرى – 1944 جىلى قاراقالپاق ەلىنەن مۋزىكالىق مۇرا جيناۋعا بارعان ساپارىندا كومپوزيتورعا سىيعا بەرىلگەن جاسىل شاپان. شەبەردىڭ قولىنان شىققان, ءالى كۇنگە دەيىن ءوڭىن بەرمەگەن بارقىت شاپاننىڭ ءوڭىرى مەن ەكى جەڭى اق-قىزىل جىپتەرمەن ورنەكتەلگەن. تاعى ءبىر نازار اۋدارارلىق دۇنيە – احمەت جۇبانوۆ قولتاڭباسىن قويىپ, سىيعا تارتقان كىتاپتارى. 1960 جىلى «قازاقتىڭ مەملەكەت­تىك كوركەم ادەبيەت باسپاسىنان» جارىق كورگەن «قۇرمانعازى ساعىرباەۆ ءومىرى مەن تۆورچەستۆو­­­­­­سى» كىتابىنىڭ العاشقى بەتى­نە «الۋاش پەن جيەنبايعا – اعا­سى­نان, ەسكەرتكىش. يۋن, 1962. الماتى» دەپ قولىن قويسا, «زامانا بۇلبۇلدارى» كىتابى­نا «حاديشا مەن بەردىعاليعا – اعاسىنان» دەپ جازىپ, 1964 جىلى قاڭتاردا سىيعا تارتقان. «سترۋنى ستولەتي» كىتابىن 1961 جىلدىڭ قاراشاسىندا قاليقان مەن قانيفاعا سىيلاعان. وسىدان كورىنىپ تۇرعانداي, الماتىداعى جۇبان اۋلەتى ەلدەگى تۋىستارىمەن بايلانىس ۇزبەگەن.

قۇدايبەرگەن مەن احمەتتىڭ اتاقونىسى – ەمبىدەن 90 شاقىرىم جەردەگى جاڭاتۇرمىس دەگەن اۋىل. «جاڭاقونىس – تاريحى تەرەڭ, بۇگىن­دە جۇرتى تۇراقتانعان, بەرەكەلى قونىس. جاڭا مەكتەبى, مادەنيەت ءۇيى سالىنعان. ەسكى اۋىلدىڭ شەتىندەگى اۋلەت قورىمىندا ولاردىڭ اكەسى قۋان, اناسى ءبيبىشىنار مەن قۋاننىڭ ءىنىسى تاپەن جەرلەنگەن. جاڭاتۇرمىستا قۋان اتانىڭ قازعان قۇدىعى دا بار. سۋى مول, تۇششى, قارا جولمەن ءارلى-بەرلى وتكەن جولاۋشىلار وسى جەرگە ايالداپ وتەدى. اۋىل جۇرتى قۇدىقتىڭ اينالاسىن قورشاپ قويعان. قۋان اتامىز زامان اعىمىن ەرتە سەزىنگەن, كوزىقاراقتى ادام بولعان. 1910–1913 جىلدارى قازاق اۋىلدارىندا ءبىر كلاستىق مەكتەپتەر اشۋعا رۇقسات بەرىلەدى. تەمىر – ورقاش بولىسىندا دا ەكى ورىس-قازاق ۋچيليششەسىن اشۋ جوسپارلانعانىن ەستىگەن قۋان اتا ءبىر مەكتەپتى ءوز اۋىلىنان سالۋعا ورىنبوردان رۇقسات الىپ كەلەدى. ول كىسىنىڭ مەكتەپ اشۋ جونىندە جازعان ارىزى ورىن­بور مۇراعاتىندا ساقتالعان. سول كەزەڭدە ءبىر كلاستىق دەپ اتالعان مەكتەپتەردە وقۋ مەرزىمى ءۇش جىلعا سوزىلعان. اۋىل ادامدارى لاي مەن ساز قوسىپ, بالشىق يلەپ, كەسەك باسىپ, توبەسىن قامىسپەن جاۋىپ مەكتەپ تۇرعىزدى. وتكەن عاسىر باسىندا تالاي جاستىڭ كوكى­رەگىنە ءبىلىم نۇرىن ۇيالاتقان قۋان مەكتەبى جونىندە قارتتاردان سۇراپ, نوبايىن جاساۋعا كىرىستىك, ناتيجەسىندە, ىرگەتاسى كىشكەنتاي قالاق تاستارمەن ءورىلىپ, قابىر­عاسى ساز كىرپىشتەردەن قالانعان, توبەسى تال بۇتاقتارىمەن جابىل­عان قۋان مەكتەبىنىڭ نوبايى ەكس­پوزيتسيامىزعا قويىلدى. كەلۋ­شىلەر ودان حح عاسىردىڭ باسىن­داعى اۋىل مەكتەبىن كورەدى», دەيدى مۇعالجار اۋداندىق اعايىن­دى جۇبانوۆتار مەموريالدىق مۋزە­­يىنىڭ ديرەكتورى انارحان ساميعوللاقىزى.

اقتوبە وبلىسى