جۋىردا پرەزيدەنت الماتى قالاسىنا بارعان جۇمىس ساپارىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيەتەتىندە عىلىمي قوعامداستىقپەن كەزدەستى. عىلىمي قاۋىم الدىندا سويلەگەن سوزىندە قازىر ءتۇرلى مەملەكەتتەر اراسىندا تەحنولوگياسى وزىق ەل بولۋ ماقساتىندا قارقىندى كۇرەس ءجۇرىپ جاتقانىن, ەلىمىزدە عىلىم قالاشىقتارى مەن قارقىندى داميتىن قالالاردى جاڭا تەحنولوگيا-لار ورتالىعىنا اينالدىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان ەدى.
– وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى تۇجىرىمداما قابىلداندى. بۇل كونتسەپتسياعا سايكەس مىقتى عىلىمي-تەحنولوگيالىق پاركتەر قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا كۋرچاتوۆ قالاسىنا عىلىم قالاشىعى مارتەبەسىن بەرۋ جۇمىسى باستالىپ كەتتى. پارلامەنت وسىنداي قالاشىقتاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن جانە قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ايقىندايتىن زاڭ جوباسىن قاراپ جاتىر. عىلىمدى ارقاۋ ەتكەن اۋماقتار قۇرۋ – ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىققا يە ماقساتىمىز. جاڭا كونستيتۋتسيادا قارقىندى داميتىن قالالار ءۇشىن ارنايى قۇقىقتىق رەجىم بەكىتىلدى. سوندىقتان Alatau City جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى جوباعا اينالادى دەپ سەنەمىز. جالپى, مەملەكەت وڭىرلەردە عىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. سوعان سايكەس اكىمدەرگە عىلىمي-تەحنولوگيالىق ساياساتتى جۇرگىزۋ قۇزىرەتى بەرىلدى, – دەدى پرەزيدەنت.
عىلىمي قاۋىمداستىققا جاسالعان ۇندەۋدەن سوڭ, كۋرچاتوۆ قالاسى اكىمدىگىنىڭ ازىرلىگىن سۇراپ كورگەن ەدىك. ولاردىڭ ايتۋىنشا, كۋرچاتوۆ قالاسىنا عىلىم قالاشىعى مارتەبەسىن بەرۋ ماسەلەسى قولعا الىنعان. قالادا قاجەتتى الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم قالىپتاسقان, سونداي-اق اۋماقتىق كەڭەيۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بوس جەر تەلىمدەرى ساقتالعان. ەلىمىزدىڭ اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىگى 2026–2035 جىلدارعا ارنالعان كۋرچاتوۆ قالاسىندا عىلىم قالاشىعىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن ازىرلەگەن.
– عىلىم قالاشىعى مارتەبەسىن بەرۋ راسىمدەرىن 2026 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. اتالعان مارتەبە بەرىلگەن جاعدايدا قالا الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە دەموگرافيالىق دامۋ تۇرعىسىنان جاڭا سەرپىن الىپ, حالىقارالىق عىلىمي جوبالار مەن ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن تارتىمدى ورتالىققا اينالادى, – دەدى قالا اكىمى بولات ابدىراليەۆ.
اكىمنىڭ سوزىنشە, جوبا اياسىندا جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى قولداۋ, باسىم عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق باعىتتاردى دامىتۋ, يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى ىلگەرىلەتۋ, عىلىمي جانە ءبىلىم ينفراقۇرىلىمىن نىعايتۋ, سونداي-اق عىلىمي ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋ مەن ينۆەستيتسيالار تارتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ كوزدەلگەن.
راسىندا, كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋ الەۋەتى قالىپتاسقان. ونداعى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ قىزمەتى ەل ءۇشىن ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ورتالىقتا جوعارى دەڭگەيدەگى عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەر جۇرگىزىلىپ, ونىڭ ناتيجەلەرى ەلىمىزدە عانا ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە كەڭىنەن تانىلىپ وتىر. اسىرەسە قالانىڭ وندىرىستىك بازالارى عالىمدارعا تاجىريبە الماسۋ مەن عىلىمي ناتيجەلەردى تاجىريبەدە سىناقتان وتكىزۋگە قولايلى ورىن ەكەنى ءسوزسىز. تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور سانا قابدراحمانوۆانىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىزدەگى تەحنيكالىق باعىتتاعى عىلىمي الەۋەتتى ودان ءارى دامىتۋعا عالىمداردى وسى سالاعا تارتۋ اسا ماڭىزدى.
– نەگىزى, بۇل وتە دۇرىس شەشىم دەپ ەسەپتەيمىن. قازىر ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق ينستيتۋتى قىزمەتىن جەتكىلىكتى اتقارىپ, عىلىمي زەرتتەۋ الەۋەتىن تولىق قالىپتاستىردى. ەلىمىزدە تەحنيكالىق باعىتتاعى مامانداردى دامىتۋ قارقىندى ۇلەس الىپ وتىر. وسى سالاعا تەحنيكالىق باعىتتاعى عالىمداردى كوبىرەك تارتۋ كەرەك, – دەدى عالىم.
قالالىق اكىمدىكتىڭ دەرەگىنشە, كۋرچاتوۆتا قۋاتتىلىعى 700 مۆت بولاتىن كوندەنساتسيالىق ەلەكتر ستانساسىن, كومىردى تەرەڭ وڭدەيتىن كومىر-حيميا كەشەنىن سالۋ سىندى ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. بۇعان قوسا جىلىنا 150 مىڭ توننا موليبدەن كەنىن وڭدەيتىن بايىتۋ فابريكاسىن سالۋ دا كوزدەلىپ وتىر.
توقسانىنشى جىلدارى سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلعان سوڭ, ميسسياسى اياقتالعانداي كورىنىپ, ەل نازارىنان تىس قالعان كۋرچاتوۆ قالاسى بۇگىندە قايتا جاندانا باستادى. وعان سەبەپ – پرەزيدەنتتىڭ كۋرچاتوۆ شاھارىنا عىلىمي قالاشىق مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى باستاماسى دەيدى قالا تۇرعىندارى. بۇگىندە قالانىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمى جاڭارىپ, تۇرعىن ۇيلەر قايتا قالپىنا كەلتىرىلىپ, ءىرى وندىرىستىك جوبالار جوسپارلانىپ وتىر.
P.S. الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, عىلىمي قالاشىقتار قالىپتاستىرعان ەلدەر جاڭا تەحنولوگيانى سىرتتان كۇتپەيدى, وزدەرى وندىرەدى. مىسالى, اقش-تاعى كرەمني القابى ستارتاپتار مەن ءىرى تەحنولوگيالىق بيزنەستىڭ توعىسقان الاڭىنا اينالىپ, يدەيانى بىردەن نارىققا شىعارادى, جاپونياداعى تسۋكۋبا عىلىم قالاسى روبوتتەحنيكا مەن عارىش زەرتتەۋلەرىن جۇيەلەپ, عىلىمدى مەملەكەتتىك ستراتەگياعا اينالدىردى, وڭتۇستىك كورەياداعى دەدوك عىلىم قالاشىعى ينجەنەريا مەن جوعارى تەحنولوگيا ءوندىرىسىن قاتار دامىتىپ, ەكسپورتپەن اينالىسىپ وتىر, ال قىتايداعى چجۋنگۋانتسۋن قالاسى ەلەكترونيكانى ۇلتتىق باسەكەنىڭ تىرەگىنە اينالدىردى. رەسەيدەگى سكولكوۆو – ستارتاپتار مەن قولدانبالى تەحنولوگيالاردى قولداۋعا باعىتتالعان قالاشىق. وسىعان قاراپ عىلىم زەرتحاناداعى تاجىريبە عانا ەمەس, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ تەتىگى ىسپەتتى. سوندىقتان عىلىمدى دامىتۋ – تاڭداۋ ەمەس, ۋاقىت تالابى ەكەنى تۇسىنىكتى. سوناۋ XIX عاسىردا قاراۋىلدا وتىرىپ ايتقان قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا شالى اباي حاكىمنىڭ: «دۇنيە دە ءوزى, مال دا ءوزى – عىلىمعا كوڭىل بولسەڭىز», دەگەن ءسوزى دە وسى عوي. ەندىگى ەل دامۋىنىڭ ايقىن جولى وسى بولۋعا ءتيىس.
اباي وبلىسى
