اباي • 05 تامىز، 2022

ءبىر عىلىمنان باسقانىڭ...

93 رەت كورسەتىلدى

جەر جارالعالى ومارتاداي ازىناعان الۋان پىكىرلەر شوعىرى قوسا جارالدى. پىكىرلەردىڭ دەنى ادامنىڭ ءوزىن ىزدەۋگە جولعا شىعۋعا ۇندەيدى. «فيلوسوفيانى كوكتەن جەرگە تۇسىرگەن» سوكرات ء«وزىڭدى تانى» دەدى. ابۋ-ل-فارادج: «دانا­لىقتان ادا جۇرەك – ولىك جۇرەك. ال ونى عىلىممەن بايىتساڭىز، ول سەمگەن باققا جاۋىن جاۋعانداي قايتا تىرىلەدى» دەدى. ءال-فارابي: «باقىت – كەمەلدىككە ۇمتىلۋ» ەكەنىن ايتتى. بورحەس: ء«ار ادام جۇماقتى ءارتۇرلى بەينەدە قيالدايدى، ال مەن ونى بالا كۇننەن كىتاپحانا كەيپىندە ەلەستەتەمىن» دەدى.

ەرتە كەزدەن قولعا العان، قولعا الىپ تولعانعان كىتابىمىزدىڭ بىرەگەيى – اباي اتانىڭ قوس تومدىق قارا كىتابى-تىن. شىم-شىتىرىق، كەيدە تىم تۇسىنىكتى، كەيدە تىم رابايسىز، اقىلعا اۋىر، ويعا سالماق بولعان تىڭسۇرەڭ شىعارمالار قوراز كامپيتتەي ءۇيىرىپ، تاڭعاجايىپ «مىڭ ءبىر ءتۇن» ورماندارىن اشتى. مۇمكىن جاتتادىق، مۇمكىن كەيبىرىن وعاش كوردىك، بىراق سول سىرتى تەرەڭىنە تارتار قارا قۇردىمداي ابزال كىتاپ بىزگە عىلىمعا قۇشتارلىق سىيلاپتى.

حاكىم عىلىمسىز ادامدى توزگىسىز سىن­عا الادى، اجۋاعا اينالدىرادى. عىلىمسىز عيباداتقا بارماق بولىپ، ق ۇلىنداي قۇلدىراڭداعان ابىرالىعا «پاشول دەرەۋ كۇناكار!» دەپ دۇرسە قويادى. ەندى بىردە «ساياز جۇزەر سايقالدار عاپىل قالار» دەپ تاعى ءبىر بىلىمگە ۇمتىلماس جولاۋشىنىڭ جونىنان تاسپا ءتىلىپ وتەدى. «قاشان بالا عىلىم-ءبىلىمدى ماحابباتپەن كوكسەرلىك بولسا، سوندا عانا ونىڭ اتى ادام بولادى» دەيدى بىردە. بۇدان سوڭ وقىرمان جاسقا ءبىلىم-عىلىمنان قادىرلى نە بولماق؟

دۇنيە دە ءوزى، مال دا ءوزى،

عىلىمعا كوڭىل بەرسەڭىز.

بىلگەندەردىڭ سوزىنە،

ماحابباتپەن ەرسەڭىز.

اقىل سەنبەي سەنبەڭىز،

ءبىر ىسكە كەز كەلسەڭىز.

عىلىمعا باس ۇرۋ كەزىندە اقىلدىڭ ورنى وراسان. كونفۋتسي: «ويسىز وقۋ بەكەر» دەگەن-ءتىن. ياعني وقىعان دۇنيەنى اقىلمەن تارازىلاپ، قورىتىپ، جۇرەككە ەنگىزۋ شارت. شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى:

عىلىمسىز ادام ايۋان،

نە قىلساڭ دا عىلىم ءبىل.

عىلىمعا دا كەرەك جان،

اقىلسىز بولسا عىلىم تۇل، –

دەيدى. ءيا، باسقارۋشى، بارلاۋشى اقىلسىز عىلىم جيۋ – سۋعا جازعان سەرتپەن تەڭ.

عىلىم-بىلىمگە جولعا شىق­قان تالاپتى ەر ءۇشىن اباي ءسوزى تاپتىرماس گيد، قۇنى جوق ۇستاز. ۇستازى جوقتىڭ ۇستانىمى جوق دەگەندەي، ءبىلىم جولىندا اقىل-ءبىلىمى اسقان تۇلعانىڭ جولبەلگى كورسەتۋى ماڭىزدى. حاكىم وتىز ەكىنشى سوزىندە ء«بىلىم عىلىم ۇيرەنبەككە تالاپ قىلۋشىلارعا» كەڭەسىن ايتادى. «اۋەلى – ءبىلىم-عىلىم تابىلسا، ونداي-مۇنداي ىسكە جاراتار ەدىم دەپ، دۇنيەنىڭ ءبىر قىزىقتى نارسەسىنە كەرەك بولار ەدى دەپ ىزدەمەككە كەرەك. ونىڭ ءۇشىن ءبىلىم-عىلىمنىڭ وزىنە عانا قۇمار، ىنتىق بولىپ، ءبىر عانا بىلمەكتىكتىڭ ءوزىن داۋلەت بىلسەڭ جانە ءار بىلمەگەنىڭدى بىلگەن ۋاقىتتا كوڭىلدە ءبىر راحات حۇزۋر حاسيل بولادى». شىنىندا ء«بىلىمنىڭ ءلاززاتىن بىلسە پاتشا تاعىنان باس تارتار ەدى». ەگەر ءبىلىم ىزدەۋدە ويعا بوتەن ماقساتتار كىرىكسە، وندا ءبىلىم ادامعا ارايىن اشىپ، ۇلبىرەك ماقتاداي كوڭىلگە ەنبەيدى. «اسىراپ العان شەشەنىڭ مەيىرىمى» سەكىلدى بولادى.

جوعارى ساناتتى تۇلعالارعا ءتان ورتاق قۇن­دىلىقتىڭ بىرەگەيى – عىلىم. عۇمىر بويى شارق ۇرىپ ءبىلىم ىزدەپ، قونىسى رۋحاني وشاققا اينالعان لەۆ تولستوي «ارىلۋىندا»: ء«بىلىمنىڭ وسىناۋ ورمانىنان ءومىر سۇراقتارىنا جا­ۋاپ ىزدەي ءجۇرىپ، ورماندا اداسىپ كەتكەن ادامنىڭ باسىنان كەشەتىندەي سەزىمدى مەن دە باستان وتكەردىم. ورمان ىشىندە تۇتاسا وسكەن اعاشتاردىڭ كوزگە تۇرتسە كورگىسىز قاراڭعىلىق جايلاپ تۇراتىن تۇستارى دا، الاڭقايلار مەن القاپتاردان تۇراتىن ساۋلەلى تۇستارى دا بولادى» دەيدى. راسىندا، وي ەڭبەگى – ەڭ اۋىر ەڭبەك، ازاپتى ەڭبەك. قيىس كەتسەڭ جارعا قۇلاتار تۇنەگى، تۋرالىقپەن جورتساڭ كەيدە سۇيەك جۇتقان سيىرداي سىندارلى الدىڭنان شىعاتىن ءتۇيىنى بار. ءبىر قىزىعى، ءبىلىم جولىندا ارتقا قايتار كوپىر بولمايدى. ول كوپىر الدەقاشان ورتەلگەن. نەگە دەگەندە، ءبىلىم دەگەنىمىز ۇزدىكسىز جاڭا قۇرلىق اشۋدان، تىنىمسىز تاسقىندارمەن جاعالاسۋدان تۇرادى. سودان دا بلەز پاسكال: ء«بىز مۇن­دا قانداي بيىكتىكتەن قۇلاعانىمىزدى ءبىلۋ ءۇشىن كەلدىك»، دەدى. بورحەستىڭ «جۇم­باق عاجايىپ» اتتى شىعارماسىندا كىتاپحا­نادا اداسقان كەيىپكەردىڭ باستان وتكەر­گەن وقيعاسى باياندالادى. «تاڭ الدىن­دا ءتۇس كورىپتى، تۇسىندە كلەمەنتكۋم كىتاپحا­ناسىنىڭ دالىزىندە اداسىپ ءجۇر ەكەن. قارا كوزىلدىرىكتى كىتاپحاناشى «نە ىزدەپ ءجۇرسىز؟» دەپ سۇرادى. «قۇدايدى» دەدى حلاديك. كىتاپحاناشى: «قۇداي كىتاپحا­ناداعى ءتورت ءجۇز مىڭ كىتاپتىڭ ءبىر پارا­عىنداعى الدەبىر ءارىپتىڭ ىشىندە» دەيدى». جازۋشى قىزىقتى سيۋجەت ارقىلى قۇ­دايعا بارار جولدىڭ سونشالىق ۇزاق­تىعىن، ول جول تەك كول-كوسىر، الىپ شىر­شا­­داي ارسا-ارسا ەڭبەكپەن ۇشتاسارىن ءسوز ەتەدى.

اباي اتانىڭ ءبىر ارتىقشى­لىعى ۇعىمى جانارتاۋ ۇڭعى­سىنا بارابار كەسەك ويلاردى قىسقا سوزگە نە شۋماققا سىيدىرا ­الۋىندا. ماسەلەن، مىنا ەكى تارماق ءتۇپسىز ساناڭىزعا بورەنە لاقتىرىپ، دانىش­پاندىقتىڭ التىن ارقانىنا اسىلىپ تۇر­عانداي.

ءبىر عىلىمنان باسقانىڭ،

ءبارى دە كەسەل اسقانعا.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاننىڭ ەكسپورت كولەمى ارتتى

ەكونوميكا • بۇگىن، 09:52

پلەي-وففتان تىس قالدى

فۋتبول • بۇگىن، 08:43

ءۇشىنشى ورىنعا كوتەرىلدى

سپورت • بۇگىن، 08:40

ۇزدىك تورتتىكتىڭ قاتارىندا

تەننيس • بۇگىن، 08:39

مىڭعا جۋىق بالانى كەنە شاقتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:34

اۋرۋحانانىڭ جاڭا كورپۋسى اشىلادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:30

قاڭعىباس مىسىقتان قاۋىپ كوپ

قوعام • بۇگىن، 08:25

تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىمەن تانىستى

ايماقتار • بۇگىن، 08:15

ۇلىلار ۇندەستىگى

قازاقستان • كەشە

باعا باقىلانادى

قارجى • كەشە

مەيىرىم شۇعىلاسى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار