ەكولوگيالىق كودەكستىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مەن جاڭاشىلدىقتارىمەن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى م. مىرزاعاليەۆ تانىستىردى. «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى ا. ەسىموۆ تۇسىنىكتەمە بەرىپ ءوتتى, حالىقارالىق ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ پوزيتسياسىن قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇراقتى وكىلى يا. بەريش, ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ پوزيتسياسىن «قازمىرىش» جشس باس ديرەكتورى ا. حمەلەۆ, ەكولوگيالىق قوعامدىق ۇيىمداردىڭ پوزيتسياسىن «ەكOM» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, پاۆلودار ورحۋس ورتالىعىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى س. موگيليۋك جەتكىزدى.
ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جاڭا رەداكتسياسىنىڭ جوباسى ەىدۇ ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىن, سونداي-اق قازاقستاندىق جۇرتشىلىق پەن بيزنەستىڭ پىكىرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەندى. ونىڭ نەگىزگى قاعيداسى — «لاستاۋشى ءوزى تولەيدى جانە تۇزەتەدى».
وزگەرىستەر قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ ءتارتىبىن (قواب) بارلىق تابيعات پايدالانۋشىلارعا ەمەس, ء«بىرىنشى ساناتتاعى» ءىرى كاسىپورىندارعا عانا قولدانۋدى قاراستىرادى. سونىمەن بىرگە, جۇرتشىلىق ەكولوگيالىق ساراپتاما كەزەڭىندە ءبىر رەت قانا ەمەس, قواب-نىڭ بارلىق ساتىسىنا قاتىسادى.
2025 جىلدان باستاپ ء«بىرىنشى ساناتتاعى» ءىرى نىساندارعا كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتار (كەر) قولدانىلادى جانە قورشاعان ورتاعا شىعارىندىلاردى ازايتۋعا باعىتتالعان ەڭ جاقسى قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردىڭ (ەقت) تەتىگى ەنگىزىلەتىن بولادى. ەقت-عا وتكەن كومپانيالار ەميسسيالار ءۇشىن تولەمنەن بوساتىلادى, ال قالعاندارىنا شىعارىندىلار ءۇشىن تولەم مولشەرلەمەلەرى 2028 جىلدان باستاپ ءار ءۇش جىل سايىن 2, 4, 8 ەسە بىرتىندەپ وسەدى (2025 جىلدان باستاپ توپ-50 ءىرى كاسىپورىن ءۇشىن). جاڭادان قوسىلعان كاسىپورىندار ءۇشىن كەر الۋ مىندەتتى بولىپ سانالادى. سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قورشاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىن 100% كولەمىندە تۇسەتىن ەكولوگيالىق تولەمدەر ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋعا مىندەتتى.
كودەكس جوباسىندا ءىرى لاستاۋشى كاسىپورىنداردىڭ قورشاعان ورتاعا زياندى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ كولەمىنە مونيتورينگ جاساۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن قۇرۋ قاراستىرىلعان.
كودەكستە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ەكولوگيالىق ءتارتىپ بۇزۋشىلىق جانە شاعىمدار فاكتىسى بويىنشا كاسىپورىندى تەكسەرۋ تۋرالى الدىن الا حابارلاندىرۋ ەرەجەسى الىپ تاستالعان, بۇل ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا قورشاعان ورتاعا زالالدى توقتاتۋعا جانە شۇعىل ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە, ەكولوگيالىق قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن سالىناتىن اكىمشىلىك ايىپپۇلدار 10 ەسەگە ارتتىرىلادى.
ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جاڭا رەداكتسياسىنىڭ جوباسىندا قالدىقتاردىڭ 5 ساتىلى يەرارحياسى جانە ولاردى وڭدەۋدەگى مىندەتتى «كەزەڭدىك» ەنگىزىلگەن, ياعني بۇل: پايدا بولۋدىڭ الدىن الۋ/ازايتۋ – قايتا پايدالانۋ, وڭدەۋ, كادەگە جاراتۋ – جەرگە كومۋ. قالدىقتاردى جىكتەۋ قاۋىپتى ەمەس جانە قاۋىپتى قالدىقتاردى قامتي وتىرىپ, ەۋروپالىق قالدىقتار كاتالوگىنا سايكەس جاسالادى.
سونىمەن قاتار, «Waste to Energy» تەتىگى ەنگىزىلۋدە, ياعني جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە ۇقساس ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋمەن قالدىقتاردى جاعۋ. بۇل 2025 جىلعا قاراي قالدىقتاردىڭ كولەمىن 30%-عا دەيىن ازايتۋعا جانە 180 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جول اشادى.
«ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ – تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ پەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ الدىمىزعا قويعان باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. جىل سايىن ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى وزەكتى بولا تۇسۋدە», — دەدى ا. مامين.
ۇكىمەت باسشىسى كودەكس كاسىپورىندارعا قورشاعان ورتانى لاستاعانى ءۇشىن ايىپپۇل تولەۋدەن گورى, ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ, جاڭا تەحنولوگيالار ءۇشىن قاراجات جۇمساعان تيىمدىرەك بولاتىنداي جاعداي تۋعىزاتىنىن اتاپ ءوتتى.
كاسىپورىنداردىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن ازايتۋ ءۇشىن ەڭ جاقسى قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پرەمەر-مينيستر حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعىنىڭ بازاسىندا ەقت بيۋروسىن قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
«بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ پوليگوندارىندا 120 ملن توننادان استام قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار جينالعان. وسى كولەمدى ازايتۋ ءۇشىن وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ جانە ەنەرگەتيكالىق كادەگە جاراتۋ نىساندارىن سالۋعا جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن», — دەدى ا. مامين.
ۇكىمەت باسشىسى پاريج كەلىسىمى اياسىندا قازاقستان مىندەتتەمەلەرىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا تومەن كومىرتەكتى دامۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ كەزىندە جوسپارلى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋدىڭ بىرىڭعاي تاسىلدەرى مەن تەتىكتەرىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
