ەسكە الۋ كەشىنىڭ كىرىسپە سوزىندە كىتاپحانانىڭ دەرەكقورىندا جازۋشىنىڭ 300-دەن استام كىتاپتارى ساقتالعاندىعىن ءارى وقىرمانداردىڭ دەنى جاستار تاراپىنان «كەك», «بەساتار», «اداسقاق», ت.ب. شىعارمالارى كوپ وقىلاتىندىعى جايىندا ايتىپ وتكەن ۇلتتىق كىتاپحانا ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى باقىتجامال وسپانوۆا ەسكە الۋدىڭ رەتىن جازۋشى بەيبىت قويشىباەۆقا ۇسىندى.
«ادەبيەتكە سوناۋ الپىسىنشى جىلدارى كەلگەن اسقار سۇلەيمەنوۆ ءوزىنىڭ ايشىقتى ويلارى, پىكىرلەرىمەن زيالى قاۋىمدى ەلەڭ ەتكىزگەن-ءدى. سىندى وتكىر جازاتىندىعىمەن كوزگە ءتۇستى. بۇل ەركىندىك اڭساعان, جاڭالىققا قۇمار جاستاردىڭ ادەبيەتكە جاڭاشا قاراۋعا كىرىسكەن كەزى بولاتىن. ول ادەبيەتكە جاڭاشىلدىعىمەن كەلدى. عابيت مۇسىرەپوۆ كەزىندە اسقاردى ءتۇسىنىپ, ءتۇيسىنىپ وقۋ كەرەكتىگىنە اسا ءمان بەرگەن بولاتىن. اسقار سۇلەيمەنوۆ شىعارمالارى سول كەزدەگى جازالاۋشىلاردىڭ, كوتەرىلىسشىلەردىڭ ارەكەتتەرى ارقىلى ۇلتتىق سانانى وياتۋعا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «قاھارى», ءانۋار ءالىمجانوۆتىڭ «ماحامبەتتىڭ جەبەسى», ت.ب. تۋىندىلاردىڭ ۇلتتىق سانانى سەرپىلتۋگە اسەرى مىقتى بولدى. بۇل شىعارمالار جاستار قوزعالىسىن رۋحاني تۇرعىدان دايىندادى. اسقار سۇلەيمەنوۆ شىعارماشىلىعى ءالى دە زەرتتەپ, زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى, دەپ اتاپ ءوتتى جازۋشى.
ال اكادەميك ومىرزاق ايتباي ۇلى بولسا, الىستا قالعان ساعىنىشتى جىلدارعا شەگىنىس جاسادى. اسىرەسە, قازاقتىڭ قارا دومبىراسىمەن تاڭدى-تاڭعا ۇرىپ ءان ايتىپ, كۇي شەرتەتىن كەزدەر-اي... «كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي تەلەفون سوعىپ, «ساعىندىم, «قوسباسار» مەن «تەمىرتاستى» تىڭداعىم كەلەدى دەپ, تاڭ بوزىنا دەيىن جالىقپاي تىڭداۋشى ەدى عوي... اسقار سۇلەيمەنوۆ قازاقتىڭ عانا ەمەس, جالپى مۋزىكا الەمىنە تەرەڭدەگەن جان ەدى. ەۋروپانىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالارىن تالداي بىلەتىن ەرەكشە دارىنى بولاتىن. كەز كەلگەن كۇيشىنىڭ تاعدىرى, بولمىسى تۇرعىسىندا تەرەڭنەن شەرتەتىن شەشەندىگى دە, كوسەمدىگى دە وزىنە ءتان قاسيەتى ەدى. مەن قازاقتىڭ دومبىراسىنا, كۇيىنە وسىنشاما عاشىق جاندى العاش كەزدەستىرۋىم. ول قازاقتىڭ ءان-كۇيىن ءتىلى جەتكەنشە سايراپ كەتتى. قازاقتىڭ قاسيەتىن, بولمىسىن ءوزىنىڭ مۋزىكاسى, ونەرى, دومبىراسى ارقىلى تەرەڭدەپ زەرتتەي ءبىلدى», دەپ اسقارداي دارا تۇلعامەن دوستاستىق قاتىناستارىنىڭ ەرەكشە كەزەڭدەرىن ەسىنە الدى.
«ماسكەۋدەن ورالعان ارقايسىمىزدا دومبىرا بولعانىن قالادى» دەپ جالعادى اڭگىمەسىن مادەنيەتتانۋشى عالىم مۇرات اۋەزوۆ. - ال ماسكەۋدە جۇرگەن كەزىمىزدە «جاس تۇلپارلىقتارعا» ىقپالى زور بولدى. سول كەزەڭدە ءابىش كەكىلباەۆ, زەينولا سەرىكقاليەۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆ سىندى قالامگەرلەر ادەبي ۇردىسكە تىڭ ويلار اكەلدى. سول ءبىر كەزەڭدە ادەبيەتتىڭ ءوزى وزگەرىستەرگە ۇلگەرە الماي جاتتى. اسقارداي تۇلعا شىعارماشىلىق دارىنى, اعارتۋشىلىق كوزقاراستارىمەن ەرەكشەلەندى. قازاقشاعا شورقاقتاۋ ازاماتتار ءبىر ورتاعا توعىسقاندا ۇلكەن دەمەۋ بولىپ, رۋحاني كوسەمىمىزگە اينالدى. ەلگە ورالعاندا كەۋدەمىزدەن يتەرمەي, قازاقىلاندىرۋ ءۇردىسىن سانالى تۇردە جۇرگىزە ءبىلدى. اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ العاشقى جازعاندارىنا عابەڭنىڭ قانداي پىكىرلەر بىلدىرگەنى كوپشىلىككە ءمالىم. بىردە وسىنداي تالانتتى ىنىسىنە ءپىلدىڭ سۇيەگىنەن جاسالعان قىلىشىن سىيلاعانىنىڭ كۋاسى بولدىق. بۇل ارەكەتى اسقاردىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىن باعالاپ, ءىش تارتقانىنىڭ بەلگىسى دەپ قابىلدادىق...ول ءبىر كەرەمەت كەزەڭدەر ەدى,- دەيدى مۇرات مۇحتار ۇلى.
جازۋشى سماعۇل ەلۋباەۆ «قىزىل يمپەريانىڭ قازاقتى ورىستاندىرۋ كەزەڭىندە ءبىر جىلىمىق كەزەڭ بەلەڭ الدى. مىنە, وسى ساتتە قازاقتىڭ ويىنان قۇرساۋ شەشىلە باستادى... الايدا شىعارماشىلىعى 60-جىلدارمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن ينتەلليگەنتسيادا ۇرەي باسىم بولدى. قازاقتىڭ قارسىلىق قوزعالىسىنىڭ اسقار سۇلەيمەنوۆ سياقتى وكىلدەرى ءوز ۇندەرىن قاعاز ارقىلى بىلدىرۋگە ءماجبۇرلى ەدى. ول «بەساتاردا» كورىنىس بەردى. «بەساتار» يمپەرياعا قارسى اتىلعان وق بولاتىن. اسقار بويىنا دانالىقتى دا, باتىرلىقتى دا, ابايدىڭ ابىزدىعى مەن ماحامبەتتىڭ مىنەزىن دارىتقان ۇلتشىل ازامات بولدى», دەپ ەسكە السا, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مامبەت قويگەلدى «بەساتار» ۇلت ادەبيەتىندە ايماۋىتوۆتىڭ «اقبىلەگىنىڭ», جۇماباەۆتىڭ ء«جۇسىپ حانىنىڭ», اۋەزوۆتىڭ «قورعانسىزدىڭ كۇنىنىڭ» جالعاسى. وسى ءۇش ارىس سالعان تۇجىرىمدامانى اياعىنان تۇرعىزعان «بەساتار» بولدى. اسقار سۇلەيمەنوۆ ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ تابى ەل جادىنان كومەسكىلەنە قويماعان كەزدە ومىرگە كەلدى دە وسى رۋحاني كەڭىستىكتەن تاربيە الىپ, قالىپتاستى. سوزاقتاعى كوتەرىلىستە جاسالعان قيانات ەلدىڭ اۋزىنداعى اڭگىمە ارقىلى بالاڭ شاعىندا ساناسىنا ەنىپ, كەيىنگى ومىرىندە ىقپالدى بولىپ, شىعارماشىلىعىندا زور سىلكىنىس تۋدىردى, دەپ اتاپ ءوتتى.
ال ەلىمىزگە بەلگىلى رەجيسسەر ساتىبالدى نارىمبەتوۆ, جازۋشى زاكىر اساباەۆ, ادەبيەتتانۋشى عالىم تەمىرحان تەبەگەن, ونەرتانۋشى ءاسيا مۇحامبەتوۆا, قىزى قاراگوز اسقارقىزى, جازۋشى ديدار امانتاي, ت.ب. اسقار سۇلەيمەنوۆتاي تۇلعانى ۇلتتىق مۇراتىنان اداسپاعان, قازاقتىڭ دومبىراسىنا, ءانى مەن كۇيىنە, تىپتەن الەمدىك مۋزىكاعا جوعارىدان قاراعان ەرەكشە تالانتى مەن ىنتاسىنا, قازاق دالاسىنىڭ كوركى جىلقى مالىنا قاتىستى ەرەكشە ىقىلاسى حاقىندا فيلوسوفيالىق ويلارمەن, ەرەكشە سارىنداعى ساعىنىش سازىمەن ورىلگەن ەستەلىكتەرىن, جۇرەكجاردى ىقىلاستارىن ءبىلدىردى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
