09 قاڭتار، 2017

اس اتاسىنىڭ سۇراۋى قيىن بولادى...

352 رەت كورسەتىلدى

suleymen-aga-2

تاۋ مەن دالادا تامىرداعى قان بۇلكىلىندەي بولىپ تولاسسىز اققان سۋدىڭ مول شاعىندا اتام قازاق «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەپتى. ول كەز­دە ول سوزگە كىم كوپ ءمان بەرە قوي­دى دەيسىڭ؟ تاۋ مەن تاستى قاق جارعان وزەن مەن بۇلاق ازايماستاي كورىنگەن. قازىر عوي سول تارتىلعان بۇلاقتى، ازايعان وزەندى، كەنەرەسى كە­مى­گەن كولدى كورگەندە، «ە، سۇراۋسىز ەشتەڭە جوق ەكەن عوي، قۇيساڭ اعا بەرەدى دەيتىن، سۇزىلمەيتىن سۋ دا تاپشى بولا باستادى»، دەپ جۇرگەنىمىز. ەندى عانا قادىرىن ءبىلىپ، قايتپەك كەرەك دەپ ءبىز عانا ەمەس، تورتكۇل دۇنيە سۋ ماسەلەسىن جاپپاي قوزعاپ جاتىر. بۇل سۋسىز ءومىردىڭ بولمايتىنىن دايەكتەيدى.

ادامزات قورەكسىز ءومىر سۇرە المايدى. ودان وزگەنىڭ ءبارى الدامشى، ءبىر جالت ەتكەندە ول كوزدىڭ قۇرتى بول­عانمەن، كەيىن جۇرتقا قالدىرىپ كەتەدى. سول قورەكتى زاتتاردىڭ ىشىن­دەگى ۇلىسى اس اتاسى نان بولىپ ەسەپ­تەلەدى. ونىڭ قاسيەتى دە، قادىرى دە بولەك. وزگە تاعام بىر­دە جاعىپ، بىردە جاق­پاسا، بابالارى­مىز «نان ادامدى بۇز­بايدى» دەگەن ەكەن. بۇل دا ايداي اقيقات. ناننىڭ قۇدىرەتى تۋرالى ايتىلاتىن قاعيدالى اڭگىمەلەردىڭ استارىندا ۇلكەن ءمان-ماعىنا، ويىڭا ءتۇيىپ، ساناڭدا ۇستايتىن تاعىلىم-تانىم وتە مول. ءبىر اڭىزدا ەگىس باسىندا جۇرگەن ديقاننىڭ توبەسىنە وق جىلان قادالا بەرگەن كورىنەدى. جالپاق كەتپەنىن توبەسىنە قويسا، ونى دا تەسىپ ءوتىپ كەتىپتى. ەس تاپپاعان جۇرت جەتى شەلپەك ءپىسىرىپ، ونى ديقاننىڭ توبەسىنە قويعاندا وق جىلان تايقىپ كەتىپتى. بۇل دا اس اتاسى ناننىڭ قاسي­ەتىن ۇقتىرسا كەرەك. وسى اس اتاسىنىڭ قادىرىنە، اسىرەسە، قالا­دا تۇراتىن ساۋلەتتى ۇيلەردىڭ تۇر­عىندارى جەتىپ ءجۇرمىز بە؟ بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن ىزدەۋ بارىسىندا الگى ءزاۋلىم ۇيلەردىڭ اۋلاسىنداعى قوقىس توگەتىن جاشىكتەردى توڭىرەك­تە­گەنىمىزدە اس اتاسىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كوردىك. تۋرالعان ناندى بىلاي قويىپ، «ناننىڭ قوقىمىن باسۋعا بولمايدى!» دەپ وتىرا قالىپ قوقىمدى تەرەتىن قايران اجەلەرىمىزدىڭ وبال-ساۋاپتى العا وزدىرعان كىسىلىگى بىزگە جۇ­عىستى بولماعانى ما؟ الدە بۇل سون­داي اتا مەن اجەنىڭ زامانعا قا­راي «جاڭارىپ» كەتۋىنەن بە ەكەن؟ تۇر­عىن­دارمەن تىلدەسسەڭ، «بەرەتىن مال جوق، قاڭعىباستار الار، يت پەن مىسىق جەيتىن شىعار»، دەپ الاقاندارىن جايا­دى. ۇنەمدەپ الىپ، ىسىراپشىلىققا جول بەرمەۋ تۋرالى وي ايتساڭ، وعان دا كەلتىرەتىن دالەلدەرى، دايەكتەرى، ۋاج­دەرى، ءۇيىپ-توگەر سىلتاۋلارى جەتىپ- ارتىلادى. قازاققا ءتاڭىرىم جەرمەن بىرگە باي­لىقتى دا بەرگەن. قازىرگى شالقىعان داۋ­­لەت تە سول بايلىقتىڭ باق، باقىت بو­­لىپ ورالۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى دەسەك جا­­را­سار. بىراق اناۋ قيلى زامانداردا سول بايلىق بارىمتادا كەتىپ، نەبىر قا­سىرەتتى ۇلتىمىز بەن جۇرتىمىز كو­رۋ­­دەي-اق كوردى. قايتالاپ ايتايىق، قا­­زىرگى تىرلىك جاقسى. دەگەنمەن، بەس ساۋ­­ساق­تىڭ بىردەي ەمەستىگى سەكىلدى، حا­­لىقتىڭ ءبارىنىڭ ءتورت قۇبىلاسى تۇ­گەل دەي الماساق كەرەك. ءبىر ءۇزىم نان­نىڭ قادىرىن ءبىلىپ وتىرعاندار جوق ەمەس، بار. ول قالادا دا، اۋىلدا دا كەز­­دەسەدى. ناننىڭ ىسىراپشىلىعى بار­­لاردان شىعىپ جاتىر. ولار توق­تى­ق­تىڭ اشتىعى دەگەن ءسوزدى ەستەن شى­عارماعان ءجون. ءتىپتى كەيبىر كەر اۋىز­دار ناندى شوپتەن شىققان دەيدى. ءشوپ توپىراقتان وسەدى، ادام دا تو­پى­راقتان جارالعان دەمەيتىن بە ەدى؟ داۋلەتتىلەردەن قالعان قوقىستاعى ناندى قالاي قورعايمىز؟ قازىر سول قوقىس جانىنا پلاستيك ىدىستاردى بولەك جيا­تىن ارنايى تور جاشىكتەر ورناتىپ، سىرتىنا ەسكەرتپەلەر جازىپ قويدى. ال نان قالدىقتارىن سالاتىن ارنايى ورىن بەلگىلەپ، جيناپ الۋ جاعىن وي­لاستىرساق، قالاي بولار ەكەن؟ بۇعان قوسا، اس اتاسىنىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇق­تى­راتىن ءتۇرلى ءىس-شارالاردى قولعا الىپ، ۇلتتىق ۇعىمدارىمىزدى قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتىڭ بويىنا سى­ڭىرسەك دەگەن ويدى دا ورتاعا سالا كەتسەك دەيمىز. كوپتەگەن شەتەلدىك داس­تارقانىنا نان قويمايدى. ال ءبىز نانسىز تاماق ىشپەيمىز. ەندە­شە، سول ناننىڭ قاسيەتىن ۇعىپ، ىسى­راپ­­شىلىققا جول بەرمەسەك ەكەن. ىسى­راپ­شىل­ىقتى جويۋدىڭ جولىن جۇرت بولىپ وي­لاستىرساق تا ارتىق بولماس ەدى. بۇل ارادا ناندى قىمباتتاتۋ ارقىلى وسى­نى دۇرىس جولعا قويامىز دەيتىن ساۋ­ە­- ­گەيلەر دە تابىلىپ قالۋى مۇمكىن. ءبىز كەيبىر ازاماتتاردىڭ نان قاسيەتىن تۇ­سىنبەۋىنىڭ كەسىرى وزگەلەرگە، اسىرەسە كەم تىرلىكتە كۇن كەشىپ جاتقان وتباسى­لارىنا تيمەۋىن قالار ەدىك. ناندى ءنو­پىر ەتكەندەر ۇنەمشىلدىكتى ۇيرەنىپ، اسىپ بارا جاتسا، تۇرمىسى تومەن وت­با­سىلارىن قامقورلىقتارىنا الىپ، قا­رايلاسسا، حالىقتىق ءىس قالىپقا تۇ­سەرى حاق. مەيىرىم مەن شاپاعاتتىڭ ال­تىن ۇياسى قازاق جۇرتىندا بولعانى ارعى-بەرگى تاريحتى شىن كوڭىلمەن پاراقتاعان جاننىڭ ساناسىنا ساۋلە بولىپ قۇيىلارى ءسوزسىز.

سۇلەيمەن مامەت،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ءمىنسىز – كىم؟

رۋحانيات • كەشە

سەمەيدەگى سەرپىلىس

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار