تاۋ مەن دالادا تامىرداعى قان بۇلكىلىندەي بولىپ تولاسسىز اققان سۋدىڭ مول شاعىندا اتام قازاق «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەپتى. ول كەزدە ول سوزگە كىم كوپ ءمان بەرە قويدى دەيسىڭ؟ تاۋ مەن تاستى قاق جارعان وزەن مەن بۇلاق ازايماستاي كورىنگەن. قازىر عوي سول تارتىلعان بۇلاقتى, ازايعان وزەندى, كەنەرەسى كەمىگەن كولدى كورگەندە, «ە, سۇراۋسىز ەشتەڭە جوق ەكەن عوي, قۇيساڭ اعا بەرەدى دەيتىن, سۇزىلمەيتىن سۋ دا تاپشى بولا باستادى», دەپ جۇرگەنىمىز. ەندى عانا قادىرىن ءبىلىپ, قايتپەك كەرەك دەپ ءبىز عانا ەمەس, تورتكۇل دۇنيە سۋ ماسەلەسىن جاپپاي قوزعاپ جاتىر. بۇل سۋسىز ءومىردىڭ بولمايتىنىن دايەكتەيدى.
ادامزات قورەكسىز ءومىر سۇرە المايدى. ودان وزگەنىڭ ءبارى الدامشى, ءبىر جالت ەتكەندە ول كوزدىڭ قۇرتى بولعانمەن, كەيىن جۇرتقا قالدىرىپ كەتەدى. سول قورەكتى زاتتاردىڭ ىشىندەگى ۇلىسى اس اتاسى نان بولىپ ەسەپتەلەدى. ونىڭ قاسيەتى دە, قادىرى دە بولەك. وزگە تاعام بىردە جاعىپ, بىردە جاقپاسا, بابالارىمىز «نان ادامدى بۇزبايدى» دەگەن ەكەن. بۇل دا ايداي اقيقات. ناننىڭ قۇدىرەتى تۋرالى ايتىلاتىن قاعيدالى اڭگىمەلەردىڭ استارىندا ۇلكەن ءمان-ماعىنا, ويىڭا ءتۇيىپ, ساناڭدا ۇستايتىن تاعىلىم-تانىم وتە مول. ءبىر اڭىزدا ەگىس باسىندا جۇرگەن ديقاننىڭ توبەسىنە وق جىلان قادالا بەرگەن كورىنەدى. جالپاق كەتپەنىن توبەسىنە قويسا, ونى دا تەسىپ ءوتىپ كەتىپتى. ەس تاپپاعان جۇرت جەتى شەلپەك ءپىسىرىپ, ونى ديقاننىڭ توبەسىنە قويعاندا وق جىلان تايقىپ كەتىپتى. بۇل دا اس اتاسى ناننىڭ قاسيەتىن ۇقتىرسا كەرەك. وسى اس اتاسىنىڭ قادىرىنە, اسىرەسە, قالادا تۇراتىن ساۋلەتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى جەتىپ ءجۇرمىز بە؟ بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن ىزدەۋ بارىسىندا الگى ءزاۋلىم ۇيلەردىڭ اۋلاسىنداعى قوقىس توگەتىن جاشىكتەردى توڭىرەكتەگەنىمىزدە اس اتاسىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كوردىك. تۋرالعان ناندى بىلاي قويىپ, «ناننىڭ قوقىمىن باسۋعا بولمايدى!» دەپ وتىرا قالىپ قوقىمدى تەرەتىن قايران اجەلەرىمىزدىڭ وبال-ساۋاپتى العا وزدىرعان كىسىلىگى بىزگە جۇعىستى بولماعانى ما؟ الدە بۇل سونداي اتا مەن اجەنىڭ زامانعا قاراي «جاڭارىپ» كەتۋىنەن بە ەكەن؟ تۇرعىندارمەن تىلدەسسەڭ, «بەرەتىن مال جوق, قاڭعىباستار الار, يت پەن مىسىق جەيتىن شىعار», دەپ الاقاندارىن جايادى. ۇنەمدەپ الىپ, ىسىراپشىلىققا جول بەرمەۋ تۋرالى وي ايتساڭ, وعان دا كەلتىرەتىن دالەلدەرى, دايەكتەرى, ۋاجدەرى, ءۇيىپ-توگەر سىلتاۋلارى جەتىپ- ارتىلادى. قازاققا ءتاڭىرىم جەرمەن بىرگە بايلىقتى دا بەرگەن. قازىرگى شالقىعان داۋلەت تە سول بايلىقتىڭ باق, باقىت بولىپ ورالۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى دەسەك جاراسار. بىراق اناۋ قيلى زامانداردا سول بايلىق بارىمتادا كەتىپ, نەبىر قاسىرەتتى ۇلتىمىز بەن جۇرتىمىز كورۋدەي-اق كوردى. قايتالاپ ايتايىق, قازىرگى تىرلىك جاقسى. دەگەنمەن, بەس ساۋساقتىڭ بىردەي ەمەستىگى سەكىلدى, حالىقتىڭ ءبارىنىڭ ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل دەي الماساق كەرەك. ءبىر ءۇزىم ناننىڭ قادىرىن ءبىلىپ وتىرعاندار جوق ەمەس, بار. ول قالادا دا, اۋىلدا دا كەزدەسەدى. ناننىڭ ىسىراپشىلىعى بارلاردان شىعىپ جاتىر. ولار توقتىقتىڭ اشتىعى دەگەن ءسوزدى ەستەن شىعارماعان ءجون. ءتىپتى كەيبىر كەر اۋىزدار ناندى شوپتەن شىققان دەيدى. ءشوپ توپىراقتان وسەدى, ادام دا توپىراقتان جارالعان دەمەيتىن بە ەدى؟ داۋلەتتىلەردەن قالعان قوقىستاعى ناندى قالاي قورعايمىز؟ قازىر سول قوقىس جانىنا پلاستيك ىدىستاردى بولەك جياتىن ارنايى تور جاشىكتەر ورناتىپ, سىرتىنا ەسكەرتپەلەر جازىپ قويدى. ال نان قالدىقتارىن سالاتىن ارنايى ورىن بەلگىلەپ, جيناپ الۋ جاعىن ويلاستىرساق, قالاي بولار ەكەن؟ بۇعان قوسا, اس اتاسىنىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇقتىراتىن ءتۇرلى ءىس-شارالاردى قولعا الىپ, ۇلتتىق ۇعىمدارىمىزدى قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتىڭ بويىنا سىڭىرسەك دەگەن ويدى دا ورتاعا سالا كەتسەك دەيمىز. كوپتەگەن شەتەلدىك داستارقانىنا نان قويمايدى. ال ءبىز نانسىز تاماق ىشپەيمىز. ەندەشە, سول ناننىڭ قاسيەتىن ۇعىپ, ىسىراپشىلىققا جول بەرمەسەك ەكەن. ىسىراپشىلىقتى جويۋدىڭ جولىن جۇرت بولىپ ويلاستىرساق تا ارتىق بولماس ەدى. بۇل ارادا ناندى قىمباتتاتۋ ارقىلى وسىنى دۇرىس جولعا قويامىز دەيتىن ساۋە- گەيلەر دە تابىلىپ قالۋى مۇمكىن. ءبىز كەيبىر ازاماتتاردىڭ نان قاسيەتىن تۇسىنبەۋىنىڭ كەسىرى وزگەلەرگە, اسىرەسە كەم تىرلىكتە كۇن كەشىپ جاتقان وتباسىلارىنا تيمەۋىن قالار ەدىك. ناندى ءنوپىر ەتكەندەر ۇنەمشىلدىكتى ۇيرەنىپ, اسىپ بارا جاتسا, تۇرمىسى تومەن وتباسىلارىن قامقورلىقتارىنا الىپ, قارايلاسسا, حالىقتىق ءىس قالىپقا تۇسەرى حاق. مەيىرىم مەن شاپاعاتتىڭ التىن ۇياسى قازاق جۇرتىندا بولعانى ارعى-بەرگى تاريحتى شىن كوڭىلمەن پاراقتاعان جاننىڭ ساناسىنا ساۋلە بولىپ قۇيىلارى ءسوزسىز.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
