فوتو: Shutterstock
ستراتەگيالىق قۇجات ەلدىڭ تەحنولوگيالىق ۇلت قۇرۋ جولىن بەلگىلەپ, ناقتى جوسپار ۇسىنادى جانە بۇدان بىلاي مەملەكەتتىڭ وسى سالاداعى ستراتەگيالىق باعىتى مەن نەگىزگى جۇمىس باعىتتارىن ايقىندايتىن ينستيتۋتسيونالدىق قۇجاتتاردىڭ بۇكىل تسيكلىن قالىپتاستىرادى.
«Digital Qazaqstan» – بۇل قازاقستاننىڭ دامۋدىڭ جاڭا مودەلىنە ىرگەلى كوشۋى. مۇندا دەرەكتەر, جاساندى ينتەللەكت جانە زاماناۋي تەحنولوگيالار مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ نەگىزىنە اينالادى جانە ەلدىڭ تسيفرلىق ەكوجۇيەسىن جەكەلەگەن قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋدان دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن كەشەندى باسقارۋعا كوشىرەدى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان وڭىردە ۇكىمەتتەردىڭ جاساندى ينتەللەكتكە دايىندىق يندەكسى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇر جانە ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ دامۋ دەڭگەيى بويىنشا الەمدىك ليدەرلەر توبىنا كىرەدى. سوڭعى جىلدارى ەل تسيفرلىق مەملەكەتتىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالىپتاستىردى. ال بۇگىندە ءوز دامۋىنىڭ جاڭا پاراعىن اشىپ, ءورشىل مىندەت قويىپ وتىر. قازىرگى الەمدىك پراكتيكادا جي-ءدى ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنا باسقالاردان تەزىرەك ەنگىزەتىن مەملەكەتتەر ليدەرگە اينالىپ وتىر, سوندىقتان ەلىمىزدە جاھاندىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋ عانا ەمەس, ولاردى ءوز بەتىنشە قالىپتاستىرۋ دا جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ءاليا مۇستافينا: جاساندى ينتەللەكت ارحيۆ سالاسىنا سەرپىن بەرەدى
جاڭا ستراتەگيا بۇل تاجىريبەنى جۇيەلەۋگە جانە ونى بارلىق نەگىزگى سالالارعا اۋقىمداۋعا باعىتتالعان. جي-ءدى جاپپاي ەنگىزۋ, ونەركاسىپتى, جەر قويناۋىن پايدالانۋدى, لوگيستيكا مەن ەنەرگەتيكانى تسيفرلاندىرۋ 2029 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي جىلىنا ورتا ەسەپپەن 1,5 پايىزدىق تارماق دەڭگەيىندە ءىجو-گە قوسىمشا ۇلەس قوسادى, ال ءۇش جىلدىق كەزەڭدەگى سالىستىرمالى نارىقتىق ينۆەستيتسيالاردىڭ بولجامدى كولەمى 10,5-تەن 16,5 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيىن جەتەدى دەپ كۇتىلەدى.
2029 جىلعا قاراي قازاقستان تسيفرلىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ حالىقارالىق رەيتينگتەرىندەگى ءوز پوزيتسياسىن ايتارلىقتاي نىعايتا وتىرىپ, الەمنىڭ تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ەڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ قاتارىنا كىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءۇش جىل ىشىندە قازاقستاندى تولىققاندى تسيفرلىق ەلگە اينالدىرۋ تۋرالى ستراتەگيالىق مىندەت قويعانىن اتاپ ءوتتى. Digital Qazaqstan جالپىۇلتتىق ستراتەگياسىنىڭ بەكىتىلۋى ەل ءومىرىنىڭ بارلىق نەگىزگى سالالارىن قامتيتىن اۋقىمدى ترانسفورماتسيانىڭ باستاۋ نۇكتەسىنە اينالادى. اڭگىمە دامۋدىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋ تۋرالى بولىپ وتىر, مۇندا دەرەكتەر, جاساندى ينتەللەكت جانە زاماناۋي تەحنولوگيالار مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ, ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزىنە اينالادى. ءبىز جەكەلەگەن قىزمەتتەر مەن پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋدان ەلدىڭ تۇتاس تسيفرلىق ارحيتەكتۋراسىن قۇرۋعا كوشىپ جاتىرمىز. ازاماتتار ءۇشىن بۇل نەعۇرلىم ىڭعايلى, پرواكتيۆتى جانە دەربەستەندىرىلگەن مەملەكەتتى بىلدىرەدى. بيزنەس ۇشىن ونىمدىلىكتىڭ ارتۋى, شىعىنداردىڭ تومەندەۋى جانە دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى. ەكونوميكا ءۇشىن جاڭا سالالاردى قالىپتاستىرۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ جانە قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋ. بۇگىندە ەنەرگەتيكا مەن ەسەپتەۋ قۋاتتارىنان باستاپ ۇلتتىق تىلدىك مودەلدەر مەن ازاماتتار مەن بيزنەسكە ارنالعان قولدانبالى سەرۆيستەرگە دەيىن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ تولىق ەكوجۇيەسىن قۇرىپ جاتقان ەلدەر ليدەرگە اينالىپ وتىر. مۇنداي ارحيتەكتۋرا AI Economy Stack دەپ اتالدى جانە ول بەس دەڭگەيدى قامتيدى: ەنەرگەتيكا مەن ينفراقۇرىلىم, ەسەپتەۋ قۋاتتارى, دەرەكتەر مەن ۇلكەن تىلدىك مودەلدەر, تسيفرلىق پلاتفورمالار جانە قولدانبالى جي-سەرۆيستەرى. Digital Qazaqstan ستراتەگياسىندا ءدال وسىنداي جۇيەنى قۇرۋ كوزدەلگەن», دەيدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى − جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ.
توقاەۆ: Digital Qazaqstan ستراتەگياسى تاياۋ ارادا بەكىتىلەدى
ستراتەگيا شەڭبەرىندە تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ءۇش نەگىزگى باعىتتى قامتيدى.
ءبىرىنشى باعىت – ازاماتتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندەگى بارلىق قايتا قۇرۋلاردىڭ ورتالىعىندا ادام تۇرادى. ازاماتتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن مەملەكەتتىك سەرۆيستەر ءاربىر ازاماتتىڭ, ونىڭ تۇراتىن وڭىرىنە قاراماستان, جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىمدەلەتىن ادامنىڭ ۇزدىكسىز ومىرلىك تراەكتورياسىنا كوشۋ جوسپارلانىپ وتىر. الەۋمەتتىك سالادا قوسىمشا قۇجاتتار جيناۋ قاجەتتىلىگىن جوققا شىعاراتىن قولداۋدىڭ پرواكتيۆتى مەحانيزمدەرى ەنگىزىلىپ جاتىر, ال نەگىزگى قۇرالدار الەۋمەتتىك تولەمدەردەن باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋداعى پرەديكتيۆتى اناليتيكاعا جانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى باسقارۋعا دەيىن «الەۋمەتتىك ءاميان» ەكوجۇيەسىنىڭ اينالاسىندا شوعىرلاندىرىلادى. ءبىلىم بەرۋدە بالالاردىڭ ەرتە جاستان باستاپ دامۋىنىڭ دەربەس جي-مارشرۋتتارى ىسكە قوسىلادى, بۇل ءبىلىم الۋشىلاردىڭ الەۋەتىن اشۋعا كومەكتەسەدى جانە جاڭا ۇرپاقتا وزىق تسيفرلىق داعدىلاردى قالىپتاستىرادى. جي-كادرلارىن اۋقىمدى دايارلاۋ اكادەميالىق ورتانى دا, وڭىرلىك IT-مەكتەپتەردى دە قامتيدى, ال حالىق اراسىندا گەنەراتيۆتى جي-ءدى مەڭگەرۋ دەڭگەيى كەمىندە 20%-دى قۇراۋعا ءتيىس.
ەكىنشى باعىت شەڭبەرىندە – بيزنەس پەن جاڭا ەكونوميكانىڭ مۇددەسى ءۇشىن ناقتى سەكتوردا مىندەتتى اسپاپتىق ەسەپكە الۋ جۇرگىزىلەتىن باسقارىلاتىن تسيفرلىق ارحيتەكتۋرا قۇرىلادى. ستراتەگيا ەكونوميكانىڭ بارلىق بازالىق سالالارىن: اگروونەركاسىپتىك كەشەندى, قۇرىلىستى, قارجى سەكتورىن, مۇناي-گاز سالاسىن جانە شاعىن بيزنەستى تەرەڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋدى كوزدەيدى. جاساندى ينتەللەكتىنى, تسيفرلىق ەگىزدەردى جانە ينتەللەكتۋالدى پلاتفورمالاردى ەنگىزۋ ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرۋعا, شىعىنداردى ازايتۋعا جانە وتاندىق بيزنەستىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, بولاشاقتىڭ يندۋستريالارىن – روبوتوتەحنيكانى, ۇشقىشسىز جۇيەلەردى, تسيفرلىق اكتيۆتەردى جانە عارىش تەحنولوگيالارىن جەدەلدەتىپ دامىتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاسالىپ جاتىر. بۇل كونتۋردىڭ فلاگماندىق جوباسى تولىققاندى «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ اڭعارى» رەتىندە جوبالاناتىن ەگەمەندى «AI Hub» قۇرۋ بولماق. بۇل حاب وزىق ەسەپتەۋ قۋاتتارىن, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جەتەكشى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى بىرىكتىرەتىن ماكرووڭىردىڭ نەگىزگى ينفراقۇرىلىمدىق الاڭىنا اينالادى. «AI Hub» بازاسىندا ماشينالىق وقىتۋ جانە ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ سالاسىنداعى سەرپىندى شەشىمدەردى ازىرلەۋ مەن تەستىلەۋگە ارنالعان ەكوجۇيە ورىستەيدى. ونىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ەسەپتەۋ ورتالىقتارىنىڭ جوبالىق قۋاتى 1 گۆت-قا دەيىن جەتكىزىلەدى. بۇل مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى ارقىلى جۇرەدى. ستراتەگيا جەكە ينۆەستيتسيالاردى, حالىقارالىق تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى, دامۋ ينستيتۋتتارىن جانە جەتەكشى الەمدىك ساراپشىلاردى بەلسەندى تارتۋدى كوزدەيدى. ينفراقۇرىلىم مەن تالانتتاردىڭ مۇنداي سينەرگياسى ەلگە ءىرى حالىقارالىق ينۆەستورلار مەن ۆەندورلاردى تارتۋعا باعىتتالعان, سونداي-اق قازاقستاندىق IT-قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتىن كەم دەگەندە ەكى ەسەگە ارتتىرۋعا جانە جاھاندىق نارىققا كەم دەگەندە ءۇش وتاندىق Higgsfield كومپانياسىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن باسقارۋدى تەرەڭ رەفورمالاۋ جانە بولشەكتەلگەن ۆەدومستۆولىق شەشىمدەردەن تولىق باس تارتۋ كوزدەلگەن. مەملەكەتتىك اپپارات جۇمىستىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشەدى, مۇندا نەگىزگى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تەك پرواكتيۆتى تۇردە جانە ءوتىنىش بەرۋشىگە بىلىنبەي كورسەتىلەدى. جي-ءدى ەنگىزۋ كۇندەلىكتى اكىمشىلىك پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋعا جانە ۆەدومستۆولاردىڭ ءبىر-ءبىرىن قايتالايتىن فۋنكتسيالارىن تولىق جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەتتىك شەشىمدەردى قابىلداۋ جانە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى مودەلدەۋ پروتسەستەرى ۇلكەن دەرەكتەردى قاتاڭ تالداۋعا (Data-driven) كوشىرىلەدى, بۇل ادامي فاكتوردى بارىنشا ازايتادى جانە باسقارۋشىلىق قاتەلىكتەردى بولدىرمايدى. بۇدان بولەك, الگوريتمدەۋ بيۋدجەت قاراجاتىن جوسپارلاۋ مەن بولۋگە دە قاتىستى بولادى: ۇزدىكسىز تسيفرلىق باقىلاۋ جۇيەسى ءاربىر تەڭگەنىڭ اشىقتىعى مەن ماقساتتى تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
سونداي-اق, ستراتەگيادا جاساندى ينتەللەكت بەلسەندى دامىپ جاتقان داۋىردە كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە ۇلتتىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتى قورعاۋ ماسەلەلەرىنە ۇلكەن كوڭىل بولىنگەن. قۇجات ىركىلىسسىز تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم قۇرۋدى, شيفرلاۋدىڭ وزىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋدى جانە كريتيكالىق ماڭىزدى وبەكتىلەردى سىرتقى قاتەرلەردەن قورعاۋدى كوزدەيدى.
Digital Qazaqstan: ەنەرگەتيكا ينفراقۇرىلىمى ونلاين جۇيەگە بىرىكتىرىلدى
بۇعان پاراللەلدى تۇردە قاۋىپسىز قالالىق ورتانى دامىتۋعا ەلەۋلى كوڭىل بولىنگەن: اقىلدى قالالار ستاندارتتارى قالا حالقىنىڭ كەم دەگەندە 70%-ىن قامتىپ, قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى پرواكتيۆتى مودەلگە كوشىرەدى. جي جانە مىنەز-ق ۇلىقتىق بەينەاناليتيكا ەسەبىنەن وقيعالارعا ارەكەت ەتۋ ۋاقىتى ۇشتەن بىرگە قىسقارادى, ال ۇزدىكسىز قورعانىس جۇيەلەرىمەن بىرلەسىپ ازاماتتاردى ونلاين-الاياقتىقتان قورعاۋدىڭ ۇلتتىق ەكوجۇيەسى ورىستەيدى.
وسىلايشا, «Digital Qazaqstan» ستراتەگياسى – بۇل قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالار, ءبىلىم مەن يننوۆاتسيالار پايداسىنا جاساعان ستراتەگيالىق تاڭداۋى. ول رەسپۋبليكانىڭ باسقارۋدىڭ تسيفرلىق كەمەلدىگىنە سەنىمدى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسۋ, ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋ ءۇشىن بەرىك ىرگەتاس قالايدى.
Digital Qazaqstan: تەحنولوگيالىق دەربەستىك پەن تسيفرلىق ورلەۋ جولى
