جاقىندا ءبىر تۋىسىمىزدىڭ تۋعان كۇنىنە نە سىيلاساق ەكەن دەپ سانامىز سان ساققا جۇگىرىپ تۇرعاندا, باسىمىزعا ءبىر يدەيا سارت ەتە قالدى. «باياعىدا ءبىر-بىرىمىزگە شىن كوڭىلمەن كىتاپ تارتۋ ەتىپ, ىشىنە ون ويلانىپ, ءجۇز تولعانعان ىزگى تىلەگىمىزدى, ءتىپتى كەيدە جىردىڭ شىمىر شۋماعىمەن ءورىپ, ءماز-مەيرام بولىپ جاتپاۋشى ما ەدىك. كوپتەن بەرى ءۇزىلىپ قالعان سول رۋحاني بايلىقپەن جارىلقاۋ ءداستۇرىن نەگە قايتا جاڭعىرتپاسقا؟» دەگەن وي عوي مازالاعان.
ابدەن ويلانىپ, ەڭ سوڭعى رەت كىمنىڭ مەرەكەدە كىتاپ سىيلاپ, قۇتتىقتاعانى ەسكە ازەر تۇسكەنى-اي. سوندا بۇل نەدەن؟ ادام وزگەردى مە, زامان وزگەردى مە؟ «زاماننىڭ ب ۇلىنگەن تۇگى جوق, ادامداردىڭ نيەتى, پيعىلى تارىلىپ, بۇزىلعاندىقتان» دەپ باياعىدا جارىقتىق قاريالار الدەنەگە كۇيزەلگەندە, كوڭىلدەرىن وسىلاي كىربىڭ-كولەڭكە ۇيىرەتىن ەدى. راس-اۋ, قازىر ماتەريالدىق بايلىققا تاۋەلدى ادامدار كوبەيىپ كەتتى. ءوزىڭىزدى ءھام جايعاساتىن ورنىڭىزدى تويىنا اپارعان قولىڭىزداعى اقشاڭىزدىڭ قۇنىنا قاراي ولشەيتىن قۇلقىننىڭ قۇلدارى ازايماي تۇر. توي-تومالاقتا ەڭكەيگەن قارتتان ەلپەڭدەگەن جاسقا دەيىن ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدىندا سىيلىعىن اسپەتتەي اتاپ, ابىروي-بەدەلى تەك سول اكەلگەن قىمبات بۇيىمىنىڭ باعاسىنا بايلاۋلى تۇرعانداي قيپالاقتاپ قالاتىنى تاعى شىندىق. قاداۋ-قاداۋ قازىنانىڭ اراسىنان شىركىن, «كىتاپ – ءۇيدىڭ اشۋلى تۇرعان تەرەزەسى», «كىتاپ – عاسىرلارعا ساپار شەككەن اقىل ەسكەرتكىشى», «كەلەشەكتىڭ باقىتى مەن قۇدىرەتتى كۇشى جولىندا ادامزات جاراتقان كۇللى كەرەمەتتەردىڭ ەڭ كۇردەلى دە ۇلى كەرەمەتى كىتاپ بولا الادى»... دەپ قاشاننان قاستەرلەنگەن رۋحاني بايلىقتىڭ نە ءۇشىن كورىنبەي كەتكەنىنە ءبىر ءسات كوڭىل ءدۇربىسىن سالۋ ەدى ماقساتىمىز. وسى قالادا ءوزىمىز سىرتىنان قۇرمەت تۇتىپ سىيلايتىن ەل اعالارىنىڭ ءبىرى ۇزاتىلىپ بارا جاتقان قىزىنىڭ جاساۋىنا توم-توم كىتابىن سىيلاعاندا, ءدۇيىم ەل ءسۇيسىندى. «مىنە, قازاقتىڭ مۇنان كەيىنگى كەلەشەك ۇرپاعىنا تابىس ەتىلەر باستى مۇراسى وسى بولۋى كەرەك, ەرتەڭگى كوكجيەگىمىز كەڭ, اسپانىمىز اشىق بولسىن دەسەك, ءبىز ولارعا ەڭ اسىل قازىنامىز – كىتاپ سىيلاۋدى, ءبىلىمنىڭ كىلتى سوندا ەكەنىن ايتۋدى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك» دەگەن سونداعى لەبىزدى جاندارى قالماي قۇپتاعان كوپشىلىكتىڭ كوڭىل كۇيى ەمىس-ەمىس ەسىمىزگە تۇسكەندە, ول جايلى اڭگىمەنى ءار كەز قاۋزاي بەرگىمىز كەلىپ تۇراتىنى راس. ...جاقسى كىتاپ بولسىن, ساپاسى ناشار كىتاپ بولسىن, كىتاپتى ءراسۋا ەتۋگە, تاستاۋعا بولمايدى. سورەمىزدەگى كىتاپتاردى سۇرىپتاپ وتىرعاندا, قالتاي مۇحامەدجانوۆتىڭ 1998 جىلى «اتامۇرا» باسپاسىنان جارىق كورگەن كوك ءتۇستى كىتابى كوزگە وتتاي باسىلدى. مۇندا قالامگەر اعامىزدىڭ: «... ونەر – ادەبيەت ساپارىنداعى ەڭبەگىڭ حالقىمىزدىڭ يگىلىگىنە اينالا بەرسىن!..» دەگەن ايشىقتى قولتاڭباسى بار. بەلگىلى عالىم, مارقۇم راحمانقۇل بەردىباەۆتىڭ «بايقالدان بالقانعا دەيىن» كىتابىن اشقاندا: «...بۇل كىتاپتىڭ رۋحىن قولدار دەگەن سەنىممەن, اق تىلەكپەن راحمانقۇل. سانكت-پەتەربۋرگ. 28.04.97.» دەگەن لەبىز تۇر. ءمان بەرسەك, قولتاڭبا جىل وتكەن سايىن قۇنى ارتا بەرەتىن وتە ءبىر ماڭىزدى مۇراڭىز ەكەن. وقىساق, وزبەكالى جانىبەكوۆ, ءمۇسىلىم بازارباەۆ اعالارىمىزدىڭ ۇيىندەگى اپالارىمىز تارتۋ ەتكەن, سونداي-اق فاريزا وڭعارسىنوۆا, فاريدا ءشارىپوۆا, ءسابيت دوسانوۆ, راحىمجان وتارباەۆ, بايانعالي ءالىمجانوۆ, كامەل جۇنىستەگى... سياقتى مۇنان دا باسقا ءبىرتالاي قالامگەر اعا-اپالارىمىزدىڭ كىتاپتارىنداعى قولتاڭبالار, تىلەكتەر قانداي اسەرلى دەسەڭشى... بىراق ءبىزدىڭ بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ ماقساتى مەرەكەلەردە, تويلاردا ءبىر-بىرىمىزگە تەك ءپ ۇلىش شاپان جابا بەرمەي, ءبىر اۋىق كىتاپ تا سىيلاپ تۇرۋدى قازاقى داستۇرىمىزگە اينالدىرايىق دەگەن ويدى كوپشىلىك تالقىسىنا تاستاۋ ەدى. ياعني, وتكەن كۇندەردىڭ ەنشىسىندەگىنىڭ ءبارىن ەسكىلىكتىڭ سارقىتى دەۋ قاتە. سونىڭ ءبىرى – كىتاپ سىيلاۋ. بۇرىن بالالار مۇعالىمدەرىنە, دوستارىنا مەرەكەدە كىتاپتان باسقا ەشتەڭە تارتۋ ەتپەيتىن. بۇل تۇسىنىك ومىردە كىتاپقا جەتەتىن بايلىق جوق دەگەن بەكزات ۇعىمدى مەگزەيتىن. قازىر سول ءداستۇر ساقتالعان با؟ ەڭ اياۋلى ۇستازىنا, دوسىنا بۇگىنگىنىڭ ورەندەرى نە سىيلايدى؟ جۇرەگىنىڭ جىلۋىن كىتاپتاعى قولتاڭباعا مولدىرەتە توگە الىپ ءجۇر مە؟ وسى تۋرالى ايتايىن دەگەنبىز. وتكەن شاقتىڭ شاڭىنا كومىلىپ قالۋعا ءتيىس ەمەس مۇنداي جاۋھار قازىنانى قالاي ۇمىتاسىڭ, قالاي ەستەن شىعاراسىڭ؟! كىتاپتان ارتىق سىيلىق جوق.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
