«جيھان حابار» اگەنتتىگىنىڭ رەداكتورى حۋلۋسي كالكان:
بارشا ۇلت – ءبىر اتانىڭ بالاسى
«نازارباەۆتىڭ قادىرىن بىلىڭدەر!» باكۋ كوشەسىندە ءار ءتۋريستى توقتاتىپ الىپ, ءوزىنىڭ ساياجايىن ماقتاپ, ءتۇرلى جەمىس-جيدەكتەن اۋىز ءتيىپ, تەڭىزگە تابانىڭدى باتىرىپ, ماڭدايىڭدى كۇنگە قىزدىرىپ جاتاتىن ءجاننات جەر رەتىندە سيپاتتاپ, ءوز كاسىبىن جاساپ جۇرگەن ەگدە كىسى ءبىزدىڭ قازاقستاننان ەكەنىمىزدى ەستىپ وسىلاي دەگەن. اراگىدىك شەكارا اسقاندا وزگە جۇرت قازاقستاننان كەلگەنىمىزدى بىلگەندە بىردەن ەلباسىمىزدىڭ اتىن اتاپ, ەڭبەگىن ايتىپ, باس بارماعىن كورسەتكەندە مەرەيىمىز ءوسىپ قالاتىن. بۇرناعى كۇنى ىستانبۇلدان ءۇشبۋ حات كەلدى. «ۆاشينگتونداعى يادرولىق سامميتكە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى باراك وبامانىڭ ءوزى ارنايى شاقىرىپتى. نازارباەۆ مىقتى عوي». جازعان – «جيھان حابار» اگەنتتىگىنىڭ رەداكتورى حۋلۋسي كالكان. ەلدىڭ ماڭدايىنا تۋعان ەسىل ەردىڭ ەڭبەگىن التى قۇرلىقتىڭ ادامى تولىق ءبىلىپ, حاباردار بولىپ, ريزاشىلىق تانىتىپ, رياسىز قۇرمەتتەپ جاتسا, شاتتانبايتىن, ماقتانبايتىن جىنىڭ بار ما؟! انادولىدان قانات بايلاپ جەتكەن ءبىر اۋىز ءسوز قىزىلوردادا وتىرعان ءبىزدى كادىمدىگەي قوپاڭداتىپ قويدى. سوسىن «ەلباسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىن وقىدىڭ با؟» دەپ قارسى سۇراق قويدىق. قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن قاتار بىتىرگەن تۇرىك جىگىتى وقىعانىن, ۇلكەن وي تۇيگەنىن ايتتى. جۋرناليستىك ادەتكە سالىپ, پىكىرىن ءبىلىپ الدىق. – ءوزىڭ الەمنىڭ الپەتىنە قاراشى,– دەپ باستادى ول ءسوزىن. – ابىگەرلەنىپ تۇر عوي. جەر-جاھاننىڭ ءار بۇرىشىندا مىلتىق اتىلىپ, جاس بالا جەتىم, اقجاۋلىقتى انا جەسىر قالىپ جاتقان جوق پا؟ ءتۇرلى تەررورلىق ارەكەتتەردەن ادامداردىڭ سۇيەگى ءار قالتارىستا شاشىلىپ قالىپ جاتىر ەمەس پە؟ جەردىڭ بەتى قاتىگەزدەنىپ بارادى. وسى ءبىر قانقۇيلى مىنەز جازىقسىز, ەشكىمگە ارتىق قياناتى جوق, ءوز ارباسىن وزدەرى سۇيرەپ جۇرگەن قاراپايىم ادامدارعا زور زاردابىن تيگىزۋدە. جىل باسىنان بەرى ىستانبۇل مەن انكارادا قانشا رەت جارىلىس بولدى. كوشەدەگى كەزدەيسوق ادامدار اجال قۇشتى. وسى جۇرەگىڭدى اۋىرتا ما, اۋىرتپاي ما؟ ادامزات ءوز قاتەلىگىنەن ءوزى ساباق الۋدى قويعان سياقتى بولىپ كورىنەدى ماعان. ايتپەسە, اتىس-شابىس, جارىلىس-سوعىستان ەشبىر ەل ۇپايىن تۇگەندەمەيتىنىن, قايتا كەرى كەتەتىنىن, تەك بەيبىت تە مامىراجاي ءومىر عانا جارقىن بولاشاققا جول باستايتىنىن, ىنتىماقتاسا ءومىر سۇرگەننىڭ ىرىسى تاسيتىنىن تۇسىنەتىن ۋاقىت جەتتى ەمەس پە؟! پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن وقىعاندا مەن وسىنى ۇقتىم. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى عالامنىڭ تۇتاس حالقى, الەمدىك ليدەرلەردىڭ ءبارى بىلەتىن, تۇسىنەتىن, ۇعاتىن, بىراق ايتپايتىن, ايتسا دا ورىندامايتىن بەيبىتشىلىك ماسەلەسىن بۇۇ-نىڭ مىنبەرىنەن ءمالىم ەتكەنى قۋانتتى. مىنا ەسسىزدىككە بوي الدىرىپ بارا جاتقان جەر شارىن سابىرعا, ىنتىماققا, بەيبىت ومىرگە شاقىراتىن وسىنداي ءبىر ادام بولۋى كەرەك ەدى. ونداي ادامنىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولعانى مەنى شىن قۋانتتى. ءوزىم بەس جىل اۋاسىن جۇتىپ, سۋىن ءىشىپ, دارحان كوڭىلىن سەزىنگەن بىرتۋعان قازاق حالقىنىڭ كوشباسشىسى الەمنىڭ قيسايعان ارباسىن تۇزەۋگە اتسالىسىپ جاتسا, قالاي قۋانباسسىڭ؟! ساناسىندا ساڭلاۋى بار ادام بولسا پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ءسوزى كوپ نارسەنى ۇعىندىرادى. الەمنىڭ كوشباسشى ەلدەرىنە ادامنىڭ وزىق ويى مەن تەحنولوگيانىڭ جەتىستىگىن يگىلىك پەن ىزگىلىككە جۇمساۋعا ۇندەيدى. جاپپاي قىرىپ-جوياتىن يادرولىق قارۋلاردان بولاتىن قايعى مەن قاسىرەتتى ازايتۋ كەرەكتىگىن باسا نازارعا سالادى. ال ونى ەڭ الدىمەن يادرولىق قارۋدى شىعارۋدى دوعارۋدان باستاۋ كەرەك ەكەنىن ەسكە سالادى. مۇنداي اجال قۇرالىنىڭ تەررورلىق ۇيىمداردىڭ قولىنا تۇسسە, ادامزات ءومىر بويى وشپەس وكىنىشكە كەزىگەتىنىن جەتكىزەدى. راس قوي. يادرولىق قارۋ جازىقسىز جانداردىڭ قانىن توگىپ جاتقان قاسكويلەرگە جەتسە, نە بولامىز؟ ىستانبۇل, انكارا, پاريج, بريۋسسەل سەكىلدى قالالاردا بولعان تەراكتىلەر ونىڭ قاسىندا تۇك ەمەس قوي. ءارى-بەرىدەن سوڭ 2001 جىلى 11 قىركۇيەكتە سول امەريكادا بولعان قايعىلى وقيعانىڭ ءوزى بالانىڭ ويىنشىعى بولىپ قالماي ما؟ ەگەر يادرولىق دەرجاۆالار جاپپاي-قىرىپ جوياتىن قارۋدى شىعارا بەرۋدى دوعارماسا, مەملەكەتتەر ءبىر-بىرىنە قىرىن قاراپ, استامشىلىق جاساپ, ۇستەمدىك قىلا بەرەتىن بولسا, الەمنىڭ الدىندا ءىىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تۇر. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى ۇلكەن قاتەردى جەر بەتىنىڭ حالقىنا انىق اڭعارتادى. وتكەن تاريحتان ساباق الۋعا شاقىرادى. ناعىز حالقىن ويلايتىن, الەمدەگى تىنىشتىقتى قالايتىن كوشباسشىنىڭ ءسوزى وسىنداي بولسا كەرەك. تۇركى دۇنيەسى اقساقالىنىڭ وسى سوزىنە تۇتاس جاھان قۇلاق ءتۇرۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ادامزاتتىڭ بولاشاعىن ويلاساق, جەر بەتىندەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا, ونى بالانى بەسىكتە تەربەتكەندەي الديلەپ ۇستاۋعا ءاربىر ادام, اسىرەسە, الەمدىك ليدەرلەر اتسالىسۋعا ءتيىس. بولاشاق يادرولىق قارۋدا ەمەس, اتومدى بەيبىت ماقساتقا قولدانۋدا بولادى. سول سەبەپتى ويى وزىق ەلدەر ادام ءومىرىن قياتىن قارۋ ەمەس, ادامزاتتى العا جەتەلەيتىن جاڭا تەحنولوگيالار ويلاپ تاپقانى ءجون. بۇگىنگىدەي قىسىل-تاياڭ شاقتان ءبىزدى سابىر مەن سۋىق اقىل, ەكىجاقتى ديالوگ پەن كەلىسىم الىپ شىعادى. ادامزات ءبىر-بىرىنە بولىسىپ, كەشىرىمدى بولىپ, ىمىرالاسىپ, ىنتىماقتاسىپ ءومىر سۇرگەندە عانا بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزەدى. زامان يگىلىگىن ادام ءۇشىن قولدانعاندا عانا جەر شارىندا تىنىشتىق ورنايدى. قازاقتا «قاسقىر دا قاس قىلمايدى جولداسىنا» دەگەن ءسوز بار. ادام ادامعا جولداس دەپ بىلەمىن. سوندىقتان مەملەكەتتەر سوعىس وتىن تۇتاتپاي, قايتا بەيبىتشىلىككە جول باستاۋى كەرەك. پرەزيدەنت نازارباەۆ الەمدى وسىعان شاقىرىپ وتىر. ەندىگى ماسەلە قالعان جۇرتتىڭ وسى سوزگە ءمان بەرۋى مەن ىسكە اسىرۋىندا دەپ ويلايمىن. اينالىپ كەلگەندە, ادامزاتتىڭ ءوزى ءبىر اتانىڭ بالاسى عوي. ال ءبىر اتانىڭ بالاسىنا قىرىق پىشاق بولىپ, ءبىر-بىرىنە مىلتىق كەزەپ, اجال قۇشتىرىپ جاتۋ جاراسپايتىن تىرلىك ەمەس پە؟ قاراپ تۇرساڭىز, قاراپايىم عانا قيسىن. سول قيسىنعا كوپ ادامنىڭ تابان تىرەمەيتىنى عانا قينالتادى. ايتپەسە, الەم تىنىشتىقتىڭ بەسىگىندە تەربەلۋگە لايىقتى عوي,– دەيدى حۋلۋسي كالكان. ىستانبۇلدا جاتىپ, قازاقستانداعى ءاربىر جاڭالىقتى قالت جىبەرمەي قاراپ وتىراتىن, ەلباسىنىڭ الەمگە ۇندەۋىن وقىپ, سوعان شىن جۇرەگىمەن تىلەكتەس بولىپ جۇرگەن تۇرىك قانداسقا ءبىز دە ءوز ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىردىك. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان» قىزىلوردا وبلىسى سۋرەتتە: ح.كالكان (تۇركيا)