بۇگىندە باسەكەلەستىككە تۇسە الاتىن, ساپاسى مىقتى, سۇرانىسى جوعارى ءونىم شىعارۋ قاجەت. وبلىس ورتالىعىندا وسىنداي كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپتى قوزعاعان ەلىمىزدە شىعارىلاتىن وتاندىق ونىمدەر كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, وسى سالادا جەرگىلىكتى ۇلەستى ارتتىرۋعا ۇندەيتىن فورۋم بولىپ ءوتتى. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, قازىر بارلىق وڭىرلەردە «قازاقستاندا جاسالعان» شاراسى جۇرگىزىلۋدە. فورۋمعا وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى يندۋستريالىق دامۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى امانياز ەرجانوۆ, «سامۇرىق-قازىنا كونتراكت» اق باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى شىڭعىس بوقانوۆ, باسقا دا ۇلتتىق كومپانيالار مەن ءىرى كاسىپورىندار وكىلدەرى قاتىستى.
ارينە, وزىمىزدە شىعارىلاتىن جەرگىلىكتى ونىمدەردىڭ ءوتۋى, سۇرانىسقا يە بولۋى وتاندىق تاۋاردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋدا ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇل – يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىر تەتىگى, ەكىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدىڭ جولى. ۇشىنشىدەن, وسى ماقساتتىڭ ورىندالۋىنا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى دا ۇلكەن سەرپىن بەرەدى. ويتكەنى, جالپى, ەلىمىز بويىنشا الداعى ۋاقىتتا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىندا ءىرى جوبالار ءىسكە اسىرىلماقشى. بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا جەرگىلىكتى كومپانيالاردىڭ تىس قالماسى دا انىق. قازىر الەمدىك داعدارىس, مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى, رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇلدىراۋى ءبىزدىڭ كاسىپورىندارعا دا ءوز اسەرىن تيگىزۋدە. ءدال وسىنداي كەزدە ءبىزدىڭ وتاندىق ءونىمنىڭ «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن بەلگىسىمەن جارق ەتىپ, قالتارىستا قالماي جارىققا شىعۋى قاجەت-اق. ويتكەنى, مىسالى, قۇبىر, كابەل, توبە جاباتىن رۋبەرويد, گوفروقاعاز ونىمدەرى رەسەيدەن 30-60 پايىزعا ارزانعا جەتكىزىلۋدە. ءبىزدىڭ وندىرىستەر ونىمدەرىن وتكىزە الماي جۇمىسىن توقتاتۋى دا مۇمكىن. ۇكىمەت وتاندىق وندىرۋشىلەردى بارىنشا قولدايدى. بىراق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جاعدايىندا وتاندىق تاۋاردى قولداۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ وڭاي ەمەس. ەلىمىز دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلماقشى.
ال پاۆلودار ءوڭىرىنىڭ كاسىپورىندارى وزدەرىنىڭ شىعاراتىن ونىمدەرىن كورمە ارقىلى كورسەتۋدە. وزگەلەرگە ۇلگى. بۇل فورۋمنىڭ قازاقستاندىق وندىرۋشىلەرگە بەرەتىن پايداسى – ءبىر-بىرىمەن مەموراندۋم, كەلىسىمشارت بەكىتىپ, ونىمدەرىن وتكىزۋگە مۇمكىندىك الادى, دەيدى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى يندۋستريالىق دامۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرجان امانيازوۆ.
كورمەگە وبلىستىڭ 75 تاۋار ءوندىرۋشىسى ونىمدەرىن قويدى. ولاردىڭ اراسىندا «KSP Steel» جشس, «كاۋستيك» اق سياقتى ءىرى كاسىپورىندار بار. سونىمەن قاتار, پاۆلودارلىق جيھاز فيرمالارى, كونسەرۆىلەنگەن ەت, ءسۇت وندىرەتىن, جارىق ديودتى شامدارى, قاپشىق جانە قاپتاما ونىمدەرىن شىعاراتىن شاعىن كاسىپورىندار دا ءوز ونىمدەرىن ۇسىندى. قارا مەتاللۋرگيا, ەلەكتر, قۇبىر, فارماتسەۆتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارى بويىنشا ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرى تابىلدى. ءتىپتى, «قازاقستاندا جاسالعان» كورپە-جاستىققا دەيىن تۇر. كۇندەلىكتى ومىردە پايدالاناتىن بۇل زاتتاردى «زاعيپتار قوعامى» پاۆلودار وقۋ-وندىرىستىك كاسىپورنى جاساپ شىعارىپتى. كاسىپورىن «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق-تىڭ تاپسىرىستارىنا, تۇرعىنداردىڭ سۇرانىستارىنا وراي جاسايدى. كورمەدە توسەك-ورىننىڭ, كورپە-جاستىقتىڭ, قولعاپ پەن قاپشىقتىڭ 26 ءتۇرى ورىن الىپتى. ال اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرەتىن اقسۋلىق «ارلان» سەرىكتەستىگىنىڭ ءسۇت ونىمدەرىنە كورمەگە كەلۋشىلەر كوپتەپ جينالدى. ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى مارينا بۋنكوۆانىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن جىلىنا 2,5 مىڭ توننا ءسۇت ونىمدەرىن وندىرەدى. ياعني, ونىمدەردىڭ بارلىعى دا, ءسۇت, قايماق, سۇزبە, يوگۋرت تا, سارى ماي دا كادىمگى تابيعي سۇتتەن جاسالادى. اقسۋ قالاسى بويىنشا 45 دۇكەنگە ءتۇسىپ, 6 جەكە ساۋدا ورىندارىندا ساتىلادى ەكەن. ءجيى-ءجيى جارمەڭكەلەرگە قاتىسادى. كورمەدەن بايقاعانىمىزداي, «ارلان» سياقتى باسقا دا وسىنداي ۇلگى ەتەرلىك, وزدەرىنىڭ كاسىپكەرلىك جۇمىستارىمەن بەلسەندى تانىلعان كاسىپورىندار وبلىستا جەتەدى.
وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى دۇيسەنباي تۇرعانوۆ 2010 جىلى قابىلدانعاننان بەرى ەلىمىزدەگى «جەرگىلىكتى ۇلەستى ارتتىرۋ ارقىلى وتاندىق ونىمگە جول اشۋ» باعدارلاماسىنىڭ پاۆلودارلىق وندىرۋشىلەرگە ۇلكەن قولداۋ بولعانىن ايتادى. بىراق, وسى ەكى ارادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلدى جانە كوپ ۇزاماي دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلاتىن بولعاندىقتان جەرگىلىكتى ۇلەستى ارتتىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ورتا جولدا قالىپ قوياتىنى وكىنىشتى. بيىلعى اقپان ايىندا وبلىس ورتالىعىندا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەزدەسۋدە ۇلتتىق كومپانيالار مەن پاۆلودارلىق وندىرۋشىلەر اراسىندا 128 ملرد. تەڭگەنىڭ مەموراندۋمدارىنا قول قويىلعان بولاتىن-دى. بۇگىندە سونىڭ 97 ملرد. تەڭگەسى بويىنشا ناقتى كەلىسىمشارتتار بەكىتىلدى. وسى جيىندا وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ وتكەن جىلى جەرگىلىكىتى كاسىپورىنداردىڭ ونەركاسىپتىك كورسەتكىشتەرى ەداۋىر تومەندەگەنىن ايتتى.
ال, ءوندىرىس, ونەركاسىپ سالاسى ءوڭىرىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 50 پايىزعا جۋىعىن قۇراپ وتىر. رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنسىزدانۋى پاۆلودارلىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن جاقسى ەمەس. سەبەبى, ءبىزدىڭ ەكسپورتىمىزدىڭ 65 پايىزى رەسەي نارىعىنا شىعادى. ب.ساعىنتاەۆ وتاندىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتىڭ وتكەن جىل سوڭىندا ءىس-قيمىل جوسپارىن قابىلداعانىن, 80 كاسىپورىنعا ناقتى قولداۋ كورسەتىلەتىنىن جەتكىزدى. ياعني, وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋدا ۇلتتىق كومپانيالار مەن حولدينگتەر ساتىپ الاتىن قىزمەتتەر مەن تاۋارلار بويىنشا قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ تاجىريبەسى جالعاسادى. وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى د.تۇرعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىل سوڭىندا تۇيىرشىكتەلگەن پوليپروپيلەن, كۇيدىرىلگەن انود وندىرىستەرى ىسكە قوسىلعان, 2000 جۇمىس ورنىن قۇرۋدى كوزدەيتىن جاڭا 7 جوبا قولدانىسقا تاپسىرىلادى. سونىمەن قاتار, «ەكسپو» نىساندارىن سالۋشى فيرمالاردىڭ وكىلدەرمەن كەزدەسۋ جوسپارلانىپتى. سونداي-اق, «KSP Steel» جشس باس ديرەكتورى ە.كرەمەردىڭ سوزىنشە, وتاندىق زاۋىتتار ەلدىڭ ارماتۋرا جانە جىكسىز قۇبىرلارعا دەگەن سۇرانىسىن تولىقتاي وتەي الادى ەكەن. بىراق, رەسەيلىك ونىمدەر ارزان باعامەن كەلۋدە. ال, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتا ەلدە وندىرىلەتىن تاۋارلار بويىنشا شەكتەۋ قويۋ قۇقىعى بەرىلگەن. وسىنى پايدالانۋ بىزگە ءتيىمدى بولار ەدى, دەدى ول. ال, وبلىس ورتالىعىنداعى «كازەنەرگوكابەل» اق باسشىسى ولەگ كرۋك تا شەتتەن جەتكىزىلەتىن ءونىم باعاسىنىڭ ارزاندىعىنا بايلانىستى ءوندىرىستى قىسقارتۋعا ءماجبۇر ەكەنىن ايتتى. وسى كەڭەستە دە وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ پەن ۇلتتىق كومپانيا باسشىلارى اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق جونىندە مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. ءوندىرىستىك كورسەتكىشتەردى ساقتاۋ, جۇمىسشىلاردى قىسقارتپاۋ تۋرالى مىندەتتەمەلەر بويىنشا وبلىس اكىمدىگى, ءىرى كاسىپورىن باسشىلارى جانە ولاردىڭ جانىنداعى كاسىپوداق ۇيىمدارى جەتەكشىلەرىمەن ءۇش جاقتى كەلىسىمدەر بەكىتىلگەن بولاتىن.
– سوندىقتان, ۇكىمەت تاراپىنان ارينە, قولداۋ كورسەتۋ جالعاسارى ءسوزسىز. بىراق بۇعان جاۋاپ رەتىندە وندىرۋشىلەر ءونىمنىڭ ساپاسىنا باسا ءمان بەرۋلەرى ءتيىس, باسەكەلەستىككە دايىن بولۋلارى قاجەت, – دەدى د.تۇرعانوۆ.
وبلىستىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتتەرىنشە, 2014 جىلى مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعى اياقتالدى. وسى بەس جىلدا وبلىستا 68 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 5617 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇل رەتتە, جاڭادان 15 زاۋىت پايدالانۋعا بەرىلدى. وبلىستا 60-تان استام جاڭا ءونىم ءتۇرى پايدا بولىپتى. باسقارما باسشىسى نيكولاي دىچكونىڭ ايتۋىنشا, بەس جىلدا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ جوبالارى بويىنشا 588,6 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. ءبىزدىڭ وبلىس جوبالاردىڭ سانى بويىنشا رەسپۋبليكادا ۇزدىك ۇشتىككە ەنىپ وتىر. ينۆەستورلاردى ىنتالاندىرۋ ءارى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق سالانى دامىتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى «ەرتىس ينۆەست-2014» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمى ءوتتى. وعان 30-دان استام ەلدىڭ وكىلدەرى قاتىستى. وندا 124 ينۆەستيتسيالىق جوبا تانىستىرىلدى. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 1,7 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە قارجى كەرەك. جوبالار ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا 2,5 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق. فورۋمدا جالپى سوماسى 39 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 8 ارىپتەستىك مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
جيىن سوڭىندا 2014 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا رەسەيدە ونەركاسىپتىك ماقساتتاعى تاۋارلاردى تەك وتاندىق وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الۋدى قاراستىراتىن زاڭ قابىلدانعانى دا ايتىلدى. بۇل زاڭ ءتىپتى قازاقستاندىق وندىرۋشىلەرگە بوگەت جاساۋدا, دەيدى كاسىپكەرلەر. يندۋستريالىق دامۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى امانياز ەرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, رەسەي تاراپىنا بۇلاي ەتۋگە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ نەگىزىندە رۇقسات بەرىلىپتى. ال, ءبىزدىڭ ۇكىمەت وتاندىق ونەركاسىپتى قولداۋ جونىندە ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەپ, بەكىتتى. وعان سايكەس, وندىرۋشىلەرگە جول تاريفتەرىنە, باسقا دا ماسەلەلەر بويىنشا جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلۋدا.
ءسويتىپ, وبلىس ورتالىعىندا وتكەن «قازاقستاندا جاسالعان» فورۋمىنىڭ قورىتىندىسى دا شىعارىلدى. وبلىس تاۋار وندىرۋشىلەرىمەن جالپى سوماسى 11 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن كەلىسىمشارتتار جاسالدى. كەلىسىمشارتتاردىڭ ىشىندە بولات نۇرجانوۆ اتىنداعى «№1 ەكىباستۇز گرەس-1» كاسىپورنى مەن «سۆاركو» دانەكەرلەۋ قۇرىلعىلار زاۋىتى, «پاۆلودار تۇز كومپانياسى», «ساۋدا ءۇيى», «تەحنولوگيالىق جەلىلەر» جشس جانە «لاكرا» كاسىپورنى بار. سونىمەن قاتار, مۇناي-حيميا زاۋىتى «نەفتەحيم LTD كومپانياسىمەن» جانە «قۇبىر ارماتۋراسى زاۋىتىمەن» كەلىسىمشارت جاساستى. فورۋمدا «KAZ Minerals Bozshakol» جانە «كاستينگ» جشس, «قازاقتەلەكوم» جانە «كازەنەرگوكابەل» اق اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى.
– وبلىس ورتالىعىندا «قازاقستاندا جاسالعان» فورۋمىن وتكىزۋ ارقىلى ءبىز جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كورسەتكىمىز كەلدى. ولاردىڭ بارلىعى دا ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا جاعدايىندا قازىر تىنىمسىز ەڭبەك ەتۋدە. قازىر وبلىسىمز رەسەيگە تاۋار ەكسپورتتاۋ بويىنشا كوش باسىندا كەلەدى. ارينە, كورشى ەلدىڭ ۆاليۋتاسى باعامىنىڭ تومەندەۋى جەرگىلىكتى كاسىپورىندارعا اسەرىن تيگىزدى. كۇردەلى ەكونوميكالىق جاعدايعا قاراماستان, پاۆلودارلىق كومپانيالار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا باسەكەگە قابىلەتتى بولاتىنىنا سەنىم مول, – دەيدى وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ۆالەري بۋگاەۆ.