«فيتوحيميا» حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگىنە – 20 جىل
عىلىم جولى ارقيلى بولادى. ساتىمەن باستالىپ, جەتىلدىرىپ اكەتىلۋى كوبىنە سونىڭ نەگىزىن قۇرۋشى ادامدارعا بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى دەسەك, مۇنى ايتۋىمىزدىڭ سەبەبى بار. بۇگىندە جوعارىدا اتالعان الىسقا ايان حولدينگتىڭ باستاپقى تاريحى كەشەگى ءداۋىردىڭ 70-ءشى جىلدارىنان تامىر الۋىن اتاپ وتپەۋگە بولمايدى. بۇل رەتتە الدىمەن اكادەميك ە. بوكەتوۆتىڭ باستاماشىلىعى سول كەزدە جەرگىلىكتى بيولوگ, حيميك عالىمداردىڭ ارمانى بولىپ جۇرگەن ۇلكەن عىلىمي ىزدەنىسكە جول سالعانىن ايتپاي كەتە المايسىز. سالانىڭ ءىرى عالىمى رەتىندە ەۆنەي ارىستان ۇلى ورگانيكالىق حيميا جانە دارىلىك زاتتار حيمياسىنىڭ دامۋىنا تالاپتى جاس ءىزباسارلارىن توپتاستىرۋعا ۇيىتقى بولۋى سان قىرلى ىستەرىنىڭ ءبىرى بولعان ەدى. قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مىندەتىن اتقارا ءجۇرىپ,ءوزى ىرگەتاسىن قالاعان حيميا-مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىندا حيميا گەربيتسيدتەرى زەرتحاناسىن قۇرۋعا مۇرىندىق بولدى. مۇنى قۋانا قولداپ, العا تارتقان ديرەكتورى ە.ازەرباەۆتىڭ ءىسىن جالعاستىرۋشى باسشى جانتورە ابىشەۆ وسى باعىتتاعى جۇمىستى جانداندىردى. بوكەتوۆتىڭ كەڭەسىمەن بۇكىلوداقتىق دارىلىك وسىمدىكتەر ينستيتۋتىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان جاس عالىم م.مۇحامەدجانوۆ جۇمىسقا شاقىرىلىپ, اتاۋى تابيعي قوسىلىستار حيمياسى دەپ وزگەرتىلگەن زەرتحاناعا جەتەكشىلىك ەتۋ تاپسىرىلدى. عالىمدىق تا, ۇيىمداستىرۋشىلىق تا جاعىنان قابىلەتتىگى جاراستى ول قازاقستاننىڭ وسىمدىكتەر فلوراسىنان ءدارى جاساۋعا سيپاتتارى بارىن زەرتتەۋدىڭ عىلىمي باعىتىن, وسىعان ىنتالى قۇرام قالىپتاستىردى. مارات نىعمەتجان ۇلى كەنەتتەن اۋىرىپ, ومىردەن وزعان كەزدە پروفەسسور الەكساندر كاگارليتسكي جەتەكشىلىك ەتىپ, دارىلىك زاتتاردىڭ مولەكۋلالارىن سينتەزدەۋ جولىنا كوپ كوڭىل اۋداردى. 1983 جىلى زەرتحانانى باسقارۋ مۇحامەدجانوۆتىڭ شاكىرتى, عىلىم كانديداتى سەرعازى ادەكەنوۆكە جۇكتەلدى. ول بۇكىلوداقتىق كومسومولدىڭ ءحىح سەزىنە دەلەگات رەتىندە قاتىسۋ كەزىندە كسرو مينيستەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ.مارچۋكتىڭ جانە كسرو عا پرەزيدەنتى ا.الەكساندروۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, تابيعي قوسىلىستار حيمياسى زەرتحاناسىنا ارنايى عىلىمي تاقىرىپ بەكىتتىرىپ الدى. زەرتتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعى رەسپۋبليكا عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۇسىنىسىمەن قاراعاندىدا «فيتوحيميا» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلۋىنا نەگىز قالادى. ونى باسقارۋعا سەنىم بۇل ۋاقىتتا ماسكەۋدەگى رەسەي بيوورگانيكالىق ينستيتۋتتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, جەرگىلىكتى وسىمدىكتەر بويىنداعى فارمولوكوگيا ءۇشىن بەيىمدى بيولوگيالىق بەلسەندى زاتتاردى زەرتتەپ, ودان دارىلىك پرەپاراتتار جاساۋدا تانىلعان سەرعازى ادەكەنوۆكە كورسەتىلدى.
ۇكىمەتتىڭ 1995 جىلعى ساۋىردەگى قاۋلىسىنا سايكەس قۇرىلعان عىلىم وشاعىنىڭ جۇمىس اۋقىمى كەيىندە ودان سايىن كەڭەيىپ, حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگكە اينالعان بىرەگەي بۇل ورتالىق بۇگىندە وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستىڭ كوشباسى رەتىندە بەلگىلى. قازىر قۇرامىندا حيميا, فارماكولوگيا, بيولوگيا, فارماتسەۆتيكا سالالارىنا باعىتتالعان 13 عىلىمي-زەرتتەۋ بولىمدەرى بار, 1 اكادەميك, ۇعا-نىڭ 2 كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, 17 عىلىم دوكتورى مەن 38 كانديداتى دارىلىك شيكىزاتتى ىزدەستىرۋگە, تابۋعا, پايدالانۋعا اسىرۋعا جۇمىلعان, جانىنان «قاراعاندى فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتى» جشس جۇمىس ىستەيتىن ونىڭ العا ۇمتىلىسى ارتىپ كەلەدى.
بۇل ءىس قالاي باستالعان ەدى دەلىنگەندە, فيتوپرەپاتتاردىڭ ەجەلدەن ەمدىك قاسيەتى بار تابيعي وسىمدىكتەردەن جاسالىپ كەلە جاتۋى ءمالىم. كەيىنگى كەزدە الەمدىك فارماتسەۆتيكالىق رىنوكتا سودان دايىندالعان ءدارى-دارمەك كوزدەرىنە سۇرانىس كوبەيىپ تە وتىر. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ قاي ايماعىنان بولسىن جارامدىسىن تاۋىپ, وڭدەپ, تۇتىنۋشىلار يگىلىنە جاراتۋعا مۇمكىندىكتىڭ كەڭدىگى جەرگىلىكتى عالىمدار ىزدەنىسىنە كوپتەن ءوزى سۇرانىپ تۇرعانداي-تىن. وسى باعىت بويىنشا بۇدان ءبىراز جىلدار بۇرىن قولعا الىنعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قارقارالىنىڭ تىقىر جۋسانىنان, نۇرانىڭ يتمۇرىنىنان, جاڭاارقانىڭ شىرعاناعىنان, قىزىلارايدىڭ قاراعايى مايىنان, ۇلىتاۋدىڭ قاڭباعىنان, باياناۋىلدىڭ قىرمىزى گ ۇلىنەن ءبولىنىپ, شيپاعا اينالدىرىلعان «ارگلابين», «سالسوكوللين», «بيالم», توپولين», كاليور» سياقتى پرەپاراتتاردىڭ قاتەرلى ىسىك, باۋىر, ءوت, اسقازان اۋرۋلارىن تەجەپ ەمدەۋگە, جاراقاتتى جازۋعا, كۇيىككە جاعۋعا, گايموريتتەن ساۋىقتىرۋعا قولدانىلۋى ىسكە استى. وسىنىڭ ىشىندە, اسىرەسە, «ارگلابيننىڭ» اتاعى الىسقا جايىلدى. ونى العاش رەت كلينيكالىق سىناقتان وتكىزۋشى بەلگىلى ونكولوگ وتاشى, پروفەسسور عاني مۇسىلمانبەكوۆتىڭ باعالاۋىنشا, باۋىردىڭ ءبىرىنشى ساتىداعى قاتەرلى ىسىك, گەاپتوتسەلليۋرلى ىسىك جانە وكپە, ءسۇت بەزىنىڭ رەگرەسسياسىنا وبەكتيۆتى وڭ اسەرى انىقتالسا, سونىمەن بىرگە ونى قولدانۋ ارقىلى باۋىر ىسىگىنە شالدىققان سىرقاتتاردىڭ باۋىر ىسىگى كولەمى كىشىرەيەتىندىگىنە, بيولوگيالىق قاننىڭ جالپى ءاناليزى كورسەتكىشتەرى, يممۋندىق قاسيەت جاقساراتىندىعىنا, ءىسىنۋ ۇدەرىسىنىڭ باسەڭدەپ, تەجەلە باستايتىندىعىنا كوز جەتكىزىلگەن. ونىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, وسىنداي تەكتەس شەتەلدىك باسقا فيتوپرەپاراتتارمەن سالىستىرعاندا قۇرامىندا ۋلىلىعى جوعارى تسيتوستايكتەردىڭ ازدىعى ناۋقاس اعزاسىنىڭ بەلسەندىلىگىن السىرەتپەيدى. جاڭا باستالىپ كەلە جاتقان قاتەرلى ىسىكتى ودان ءارى ورشىتپەي ىدىراتىپ جىبەرۋگە قابىلەتى جەتەدى. مىسال ءۇشىن, ونكولوگيالىق اۋرۋعا ۇشىراعان 3 مىڭ ناۋقاستىڭ «ارگلابين» پرەپاراتىمەن ەمدەلە الۋى, كلينيكالىق وڭ اسەرى 73 پايىز قۇراۋى شيپالىق قاسيەتىن اڭعارتادى.
1999 جىلدان باستاپ جاقىن جانە الىس شەتەلدەردىڭ, ەلىمىزدىڭ بارلىق ونكولوگيالىق جانە عىلىمي ورتالىقتارىندا قولدانىسقا ەنگىزىلگەن بۇل ءدارىنىڭ شيپالىق قاسيەتى, سونداي-اق, گەرمانياداعى «لەونارديس كلينيك», اقش-تىڭ حيۋستون شتاتىنداعى «نيۋ ونكولودجي لابز» جانە ماسكەۋدەگى ن.بلوحين اتىنداعى رەسەي ونكولوگيالىق عىلىمي ورتالىقتارىندا دالەلدەندى. بىرنەشە ەلدە سونىڭ ىشىندە, اقش-تا, ۇلىبريتانيادا, گەرمانيادا, فرانتسيادا, شۆەيتساريادا پاتەنتتەلگەن, تمد ەلدەرىندە تىركەلگەن وعان سىرت جەرلەردەن تاپسىرىس كوپ. قازىر تىقىر جۋسان وسىمدىگىنەن الىنعان سەسكۆيتەرپەندى لاكتون سۋبستانتسياسى نەگىزىندە تامىر جۇيەسى ارقىلى جىبەرۋگە ارنالعان ليوفيلدەنگەن ءتۇرى دە شىعارىلۋدا.
ءبىر قىزىقتى جايت, كەزىندە «ارگلابينگە» قىزىعىپ, وزدەرىندە بىرلەسىپ ءوندىرۋ جونىندە ۇسىنىس جاساۋشىلار از بولماپتى. ەگەر وعان كەلىسىلگەن جاعدايدا قۇرامىن انىقتاپ الۋشىلار وزىمىزگە بۇيىرتپاي كەتۋى مۇمكىن ەدى. قازاقستاندىقتار مۇددەسى ءۇشىن ونى قانداي دا قيىندىقتارعا قاراماستان تەك ەلىمىزدە شىعارۋدان اينىماۋ دۇرىس بولعاندىعىن ءومىر ءوزى كورسەتتى.
ۇلكەن سۇرانىسقا يە «سالسوكوللين» پرەپاراتىن دا اتاپ وتۋگە بولادى. كادىمگى قاڭباقتىڭ نەگىزىندە جاسالاتىن وسى ءدارىنىڭ كلينيكادا ۋلى جانە وتكىر ۆيرۋستىق گەپاتيتتەردىڭ , باۋىردىڭ سوزىلمالى ديففۋزدىق زاقىمدانۋلارىنىڭ ءتۇرلى فورمالارىن ەمدەۋدە جوعارى تيىمدىلىگى دالەلدەنگەن ول تۇيىرشىك تابلەتكا رەتىندە شيپالى. ىشەك قۇرتىنا قارسى «ساۋسالين», گيپوليدەميالىق اسەرى بار «اتەروليد» دارىلەرى دە ءوتىمدى.
– عالىمدارىمىز بەن ماماندارىمىز دارىلىك زاتتاردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن دايىنداۋعا ۇلكەن قۇلشىنىس تانىتۋدا. سونداي-اق, قاراعاندىدا حالىقارالىق ستاندارتتارعا ءسايكەس فيتوپرەپاراتتار, ونىڭ ىشىندە قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنا قارسى قولدانىلاتىن «ارگلابين», جالپى العاندا جىلىنا 2 ملن. امپۋلا,150 ملن. تابلەتكا مەن كاپسۋلالاردى, 2 ملن. جۇمساق دارىلەردى شىعارۋعا قۋاتى جەتەتىن فارماتسەۆتيكا زاۋىتىنىڭ سالىنۋى حولدينگتىڭ ءىرى ءارى تابىستى جوباسى بولدى. تاياۋ جىلداردا ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى مەن مەديتسينالىق مەكەمەلەرىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وتاندىق فارماتسەۆتيكا ءونىمىنىڭ ۇلەسىن 30 پايىزعا جەتكىزۋ ماقساتى الدا تۇر. بۇل ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى جانە وندىرىستىك الەۋەتتى دامىتۋعا, ەكسپورتقا باعدارلانۋ مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا, جاڭا تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە باسىم كوڭىل بولىنۋدە, – دەيدى حولدينگ باسقارماسىنىڭ توراعاسى, ۇعا اكادەميگى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى سەرعازى مىڭجاسار ۇلى.
جالپى العاندا مۇندا 70-كە تارتا فيتوپرەپاراتتتار شىعارىلسا, بۇلار ءبارىنىڭ ءتۇپ نەگىزى قازاق دالاسىنىڭ وسىمدىكتەرى. ايتالىق, قازاقستان فلوراسى 6 مىڭنان استام جابايى وسىمدىكتەردەن قۇرالسا, سونىڭ 667 ءتۇرى ەندەميكالىق, ال 300-گە جۋىعى دارىلىك سيپاتىندا قولدانۋعا جارامدى. ولاردان 1 مىڭنان استام تابيعي قوسىلىستار الىنىپ, تەرپەنويدتار, فلاۆونويودتار, ستەريودتار جانە الكالويودتار توبىنا جاتاتىن جاڭا تۋىندىلار سينتەزدەلدى. بىرقاتارى ۆيرۋسقا, قىشىماعا قارسى انتيحولەستەرينيميالىق, انالگەتيكالىق بەلسەندىلىك كورسەتتى. بۇقار جىراۋ اۋدانىنداعى ارناۋلى شارۋاشىلىقتا وسىرىلەتىن شوپتەر دارىلىك شيكىزات قورىن قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكىزىپ ءجۇر. ال بيولوگيالىق بەلسەندى قوسىلىستاردىڭ رەسپۋبليكالىق بانكىن قۇرۋ 3600 تابيعي قوسىلىستىڭ جانە ولاردىڭ تۋىندىلارى بويىنشا مالىمەتتەردىڭ اقپاراتتىق بازاسىن, دارىلىك زاتتاردىڭ ستاندارتتى ۇلگىلەرىن قالىپتاستىردى.
بۇگىندە حولدينگ عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ تىعىز قابىسقان, ورتاق مىندەت ۇشتاسقان وشاعى. ول وتاندىق دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ قوسىلعان قۇنىنا قاتىساتىن 30 ءوندىرۋشى ۇيىمدى بىرىكتىرگەن رەسپۋبليكالىق سەرپىندى فارماتسەۆتيكالىق كلاستەردىڭ بازالىق كاسىپورنى بولىپ تابىلادى. ءۇش كەزەگى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ىسكە قوسىلىپ, ىرگەلى بۋىنعا اينالعان فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتتا بارلىق جۇمىس ۇدەرىسى جاپونيانىڭ, فرانتسيانىڭ, گەرمانيانىڭ, اۆستريانىڭ زاماناۋي تەحنولوگياسىمەن باسقارىلىپ جۇرگىزىلەدى. كاسىپورىن ديرەكتورى ەۆگەني تولوكوننيكوۆ تانىستىرعانداي, يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ اياسىندا جاڭا فارماكولوگيالىق ءوندىرىس قالىپتاسۋدا ەكەن. جىل سايىن شىعارىلاتىن ءدارىلىك پرەپاراتتاردىڭ كولەمى ۇلعايتىلۋدا. مۇنىڭ ءوزى ەكسپورتتىق الەۋەتتى دە ارتتىرماق. ەڭ الدىمەن زاۋىت وتاندىق ءدارى-دارمەكتى وندىرۋدەگى ۇلەسىن 50 پايىزعا كوتەرۋدى باستى ماقسات سانايدى. بۇل الىنباس اسۋ ەمەس. ىسكە اسىرىلۋىنا ۇجىم مۇشەلەرى ايانىپ جاتقان جوق. تالپىنىس قاشانعىداي تاۋداي, بىلىكتى مامان جەتكىلىكتى, جيناقتالعان ءتاجىربيە مول. شەتەلدەردەگى سالالاس 30 عىلىمي ورتالىقپەن, ايتالىق چەحيانىڭ حيميا جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىمەن, گەرمانيانىڭ ۋلما ۋنيۆەرسيتەتى فارماكولوگيا ينستيتۋتىمەن جانە رەسەيدىڭ ي.ۆوروجتسوۆ اتىنداعى نوۆوسيبيرسك ورگانيكالىق حيميا ينستيتۋتىمەن, اقش-تىڭ بەتەسدا قاتەرلى ىسىك ۇلتتىق ورتالىعىمەن بىرلەسكەن ىزدەنىس ەڭ قاتەرلى دەرتكە قارسى كۇرەسكە حالىقارالىق اۋقىمدا جۇمىلدىرىلۋدا.
مامان دەمەكشى, حولدينگتى قاراعاندىلىق تالاپتى, تانىمال بيولوگ, حيميك عالىمداردىڭ توپتاسقان ىنتىماقتى ورتاسى دەۋگە بولادى. سىرقاتتارعا شاما كەلگەنشە شاراپات تيگىزۋدى, شيپا سىيلاۋدى مەرەي تۇتقان جانداردىڭ قاي-قايسىسىن دا ۇزدىكسىز ىزدەنىس ۇستىندە ەكەنىن كورەسىڭ. سولاردىڭ ءبىرى, اعا عىلىمي قىزمەتكەر قورلان يتجانوۆا ءوز ارىپتەستەرى اتىنان بىلدىرگەندەي, عىلىممەن الاڭداۋسىز شۇعىلدانا الۋلارىنا ريزالىعى بولەك. ءبىر توپ مۇددەلەستەرىمەن «قازاقستاندا تابيعي سەسكۆيتەرپەندىك لاكتوندار حيمياسى بويىنشا زەرتتەۋلەردى دامىتۋ, ولاردىڭ نەگىزىندە جاڭا دارىلىك زاتتاردى ازىرلەۋ مەن جاساۋ, بىرەگەي وتاندىق فيتوپرەپاراتتاردىڭ ونەركاسىپتىك ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ» اتتى جۇمىستار تسيكلى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنا يە بولعان ول وسى سالاداعى ىستەردى جەتىلدىرۋ, وتاندىق دارىلەردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن جانداندىرۋداعى جۇمىستاردىڭ جەمىستىلىگىنە, بۇل كۇندە دارىلەردىڭ ەڭ جاڭا تۇرلەرى, نانوبولشەكتەر, كاپسۋلالار, جاقپا مايلار جانە سۋپپوزيتتەردىڭ سوڭى تەحنولوگياسى جاسالۋىنا قۋانادى. وزدەرى بۇل ءىستىڭ بۇرىننان باسى-قاسىندا جۇرسە, قاتارلارىنا كەلىپ قوسىلعان جاس تالاپكەرلەردىڭ قادامدارى دا ساتتىلىگى نازارعا ىلىككەن عىلىمي ەڭبەكتەرىنەن, حالىقارالىق بايقاۋلاردا تۇششىمدى باياندامالارىمەن كوزگە تۇسۋلەرىنەن ءبىلىنەدى. عىلىم كانديداتتارى جانكەلدى نۇرماعامبەتوۆ, انار دۇيسەنتاەۆا سىندى زەرەك ويلى جاستاردىڭ ساپىنىڭ جىلدان جىلعا ماقساتتاستارىمەن تولىعۋى ءتول فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىسىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىن كورسەتەدى.
تەگىندە عىلىمنىڭ قيىندىعى سول شىعار, جەمىسى ۇزاق ۋاقىت بىلىنبەيدى. ونىڭ پايدالى ەكەنىن دالەلدەۋدە, يگىلىك-شاراپاتىنا كوز جەتكىزۋدە قانداي ەرىك-ءجىگەر جۇمسالارى عالىمدارعا عانا بەلگىلى. وسىدان 20 جىل بۇرىن ءدارى جاساۋشى توپتىڭ ۇنەمى شوپتەردى قايناتىپ, سۋىن تۇتىكتەرگە ءسۇزىپ, قايتا اۋىستىرىپ جاتاتىندىقتارىن تالاي كورىپ, جالىعۋسىز ءىس-ارەكەتتەرىنە تاڭ قالۋشى ەدىك. «سەن ءىستى سۇيسەڭ, ءىس ساعان باس يەدى» دەلىنگەن عوي. ەندى مىنە, الىس-جاقىنداعى جۇرتقا ءدارۋ دارىتقان دارىلەرىمەن ايان. دۇنيەجۇزىنە تانىمال بيولوگتاردىڭ, حيميكتەردىڭ تاياۋدا قاراعاندىدا وتەتىن «فيتوحيمياداعى جەتىستىكتەر جانە دامۋ جولدارى» حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋعا ىنتىزارلىعى دا جايدان-جاي بولماسا كەرەك.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق پرەپاراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋدى, ولاردىڭ ماڭىزدى تۇرلەرىن جاساۋدى, يگەرىلۋىن جانە ءوندىرىلۋىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان قازىرگى زامانعى فارماتسەۆتيكالىق عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى تىنىسى وسىنداي.
حولدينگكە العىس حاتتار ءجيى ءتۇسىپ جاتادى.ەمدەلۋشى ە.قايىربەكوۆ بىلاي دەپ جازادى. «بىلتىر قاتەرلى ىسىكتىڭ باستاپقى سيپاتى انىقتالىپ, وبلىستىق ونكولوگيالىق اۋرۋحانادا ەمدەلدىم. دارىگەرلەر جاسىرماي ايتقانداي, سىرقاتتىڭ 3-ءشى ساتىسىنا ىلىگىپ قالىپپىن. ىسىكتى ورشىتپەۋگە اۋىر سوعاتىن حيميا-تەراپيالىق, راديولوگيالىق ءتاسىلى ورنىنا «ارگلابين» ءدارىسىن قولدانۋعا كەڭەس بەرىلدى. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ ىسىكتىڭ تارالۋى توقتادى. وسىنداي عاجايىپ ءدارى جاساعان سىزدەرگە العىسىم شەكسىز. كوپشىلىك تىلەۋى جولىنداعى ەڭبەكتەرىڭىز جەمىستى بولا بەرسىن!»
جۇرت العىسىنا بولەنگەن, ەل مۇددەسى ءۇشىن ءبىلىمى مەن كۇش-جىگەرىن ايانباۋشى, ادامدارعا جاقسىلىق شاراپاتىن سەبۋدى مۇرات ەتكەن حولدينگ عالىمدارى مەن ماماندارىنىڭ قۋانتارلىق جەتىستىكتەرى مول بولا بەرمەكتىگىنە سەنىم زور.
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.