مادەني كەڭىستىگىمىزدە شيرەك عاسىرعا جۋىق كورەرمەنگە قۋانىش سىيلاپ كەلە جاتقان «مۋزەي ءتۇنى» اكتسياسى الماتىداعى ۇلتتىق ورتالىق مۋزەيدە بيىل ەرەكشە فورماتتا ءوربىدى. مازمۇنى باي مادەني جوبا العاش قانات قاققان تاعىلىم ورداسى شاھار تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا ۇمىتىلماس مەرەكە سىيلاپ, تاريح پەن ءداستۇر دارىپتەلگەن شاراعا 17 مىڭنان استام كورەرمەن قاتىستى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
بۇل ءتۇنى الماتى اسپانى سامالاداي جارقىراپ, مۋزەي الاڭقايىنا تىگىلگەن ءساندى ساحنا ءتالىمدى كەشتىڭ سالتاناتىن اسىردى. بيىل عاسىرلىق تويى اتاپ وتىلەتىن م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكەمتەاتردىڭ بەلدى ارتيستەرى جۇرت جۇرەگىندەگى جاۋھار قويىلىمداردان ۇزىندىلەر پاش ەتىپ, ءداستۇرلى ءان مەن ەسترادا ساڭلاقتارى جينالعاندارعا كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلادى. ال مۋزەيدىڭ ەكسپوزيتسيالىق زالدارىندا بىرنەشە كورمەنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
بيىلعى اكتسيانىڭ تاقىرىبى – «ارقيلى الەمدى ءبىر ارناعا توعىستىرعان مۋزەيلەر» دەپ اتالعانىن ەسكەرسەك, ۇسىنىلعان كورمەلەر دە بىرنەشە باعىتتى قاتار قامتىدى. ماسەلەن, ۇلتتىق ورتالىق مۋزەيدىڭ كىلەمدەر كوللەكتسياسىنان جيناقتالعان «ماساتىداي قۇلپىرعان» كىلەم كورمەسىندە ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە توقىلعان قالى جانە تاقىر كىلەمدەر, تۇسكىلەمدەر, سونداي-اق شاعىن كولەمدى توقىما بۇيىمدارى ۇسىنىلدى. ەكسپوناتتاردىڭ ىشىندە التىن جىپپەن زەرلەنىپ, باعالى اڭ تەرىسىمەن كومكەرىلگەن تۇسكيىز ەرەكشە نازار اۋدارتادى. اسىرەسە مۇنداعى ەڭ قۇندى جادىگەرلەردىڭ ءبىرى – وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ باستاماسىمەن قالپىنا كەلتىرىلگەن ۇلكەن قالى كىلەم. بۇل تۋىندى احمەت ياسساۋي كەسەنەسى قورىندا ساقتالعان كونە كىلەم جۇرناعىنىڭ نەگىزىندە الماتى كىلەم فابريكاسى شەبەرلەرى تاراپىنان قايتا توقىلعان. «سىر كىلەمى» نەمەسە «قوڭىرات كىلەم» دەپ اتالاتىن بۇل كىلەمنىڭ ەنى 3, ۇزىندىعى 10 مەتردى قۇرايدى. مۋزەيدىڭ قور ساقتاۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ءۇمىت ءاشىموۆا مۋزەي قورىندا حح عاسىردىڭ باسىنان ساقتالعان 300-دەن استام كىلەم مەن توقىما بۇيىمداردان تۇراتىن باي كوللەكتسيا جيناقتالعانىن ايتادى.
مۋزەي جىل سايىن وسى اتاۋلى كۇن اياسىندا ءوز قورىندا ساقتالعان سيرەك ءارى راريتەتتى مۋزەي جادىگەرلەرىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋدى يگى داستۇرگە اينالدىرعان. بيىل دا سول ءۇردىس جالعاسىن تاۋىپ, «بىرەگەي..!» دەگەن اتاۋمەن ايرىقشا كورمە ۇسىنىلدى. كورمەدە حرونولوگيالىق اياسى XII عاسىردان باستاۋ الاتىن, باعالى مەتالداردان جاسالعان جانە گاۋھار تاستارمەن كومكەرىلگەن انتيكۆارلىق بۇيىمدار, ساعاتتار مەن شامدالدار كوللەكتسياسى قويىلدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان, گەرمانيا, انگليا, فرانتسيا جانە رەسەيدەگى يمپەراتورلىق فارفور زاۋىتى وندىرگەن كەراميكا جانە فارفور بۇيىمدار ەكسپوزيتسيادان ورىن العان. مۇنداعى ەرەكشە جادىگەرلەردىڭ قاتارىندا تۇڭعىس شامانىنىڭ كيىمى مەن عۇرىپتىق اتريبۋتتارىن, داڭقتى قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ كوركەم تۋىندىلارىن اتاۋعا بولادى.
«توسبەلگىلەردەگى تاريحي-دەرەكتىك كورىنىستەر» كورمەسىندە ءار كەزەڭدەگى سپورت, ءبىلىم, مادەنيەت جانە قوعامدىق ومىرگە قاتىستى توسبەلگىلەر, ماراپات بەلگىلەرى مەن ەستەلىك ناگرادالار ۇسىنىلدى. ۇلتتىق ورتالىق مۋزەيدىڭ مۋزەيلىك دەرەكتانۋ جانە كىتاپحانا ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى جاسۇلان بەلتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, كۇنى بۇگىن مۋزەي قورىندا 12 103 ساقتام بىرلىك فالەريستيكالىق ماتەريال ساقتالعان بولسا, ونىڭ 3600-دەن استامىن توسبەلگىلەر قۇرايدى. ولاردىڭ ىشىندە ەسىمى ۇلت تاريحىندا التىن ارىپپەن ادىپتەلەتىن كورنەكتى تۇلعالارعا تيەسىلى ناگرادالار ماڭىزدى مانگە يە.
مۋزەيدىڭ ەڭ كورنەكى جەرىنە ورنالاسقان «ۇلتتىڭ ۇنبايراعى» مەرەيتويلىق كورمەسى بيىل اۋە تولقىنىنا تاراعانىنا 105 جىل تولعان «قازاق راديوسى» مەن «شالقار ۇلتتىق راديوسىنىڭ» 60 جىلدىعىنا ارنالدى. كورمەدە راديو تاريحىنا قاتىستى ارحيۆتىك قۇجاتتار, فوتوماتەريالدار, تاريحي دىبىس جازبالارى, تەحنيكالىق قۇرىلعىلار, سونداي-اق بەلگىلى ديكتورلاردىڭ جەكە زاتتارى ۇسىنىلدى. كورمە اياسىندا «جۇلدىزدى گيد» جوباسى ۇيىمداستىرىلىپ, «قازاق راديوسى» مەن «شالقار» راديوسىنىڭ ارداگەرلەرى ساۋىق جاقانوۆا, امانجان ەڭسەباي ۇلى, بەلگىلى راديوجۋرناليست باقىت جاعىپار ۇلى ەكسكۋرسيا جۇرگىزدى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى كەلۋشىلەر مۇحتار اۋەزوۆ, بەردىبەك سوقپاقباەۆ, تاحاۋي احتانوۆ, انۋاربەك بايجانباەۆ جانە مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «التىن قوردا» ساقتالعان بىرەگەي داۋىستارىن تىڭداپ, وتكەن ءداۋىردىڭ شىنايى ءۇنىن سەزىنە الدى.
«ەكسپوزيتسياداعى ەرەكشە جادىگەرلەردىڭ قاتارىندا قازاق راديوسىنىڭ قالىپتاسۋىنا زور ۇلەس قوسقان العاشقى ديكتورلاردىڭ ءبىرى – تامتى يبراگيموۆاعا تيەسىلى مۇرالار بار. ول 1931 جىلى رەسپۋبليكالىق راديو كوميتەتىندە ديكتورلىق قىزمەتىن باستاپ, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى گوسپيتالدا جارالىلارعا كومەك كورسەتكەن. بۇگىندە ۇلتتىق ورتالىق مۋزەي قورىندا وعان قاتىستى 50-گە جۋىق جادىگەر ساقتالعان», دەيدى باقىت جاعىپار ۇلى.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي تەاتر مۋزەيى قورىنان الىنعان «عاسىر جاساعان ۇلت تەاترى» كورمەسى دە كەلۋشىلەرگە ەرەكشە اسەر سىيلادى. كورمەدە تەاتردىڭ 1917-1930 جىلدارداعى قالىپتاسۋ كەزەڭىنەن باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى باي تاريحى قامتىلعان. ەكسپوزيتسيا ارقىلى قازاق كاسىبي تەاترىنىڭ قالىپتاسۋى, العاشقى ساحنالىق قويىلىمدار, ۇلتتىق تەاتر ونەرىنىڭ تۋ كەزەڭى, قازاق زيالىلارىنىڭ تەاتر مادەنيەتىن دامىتۋداعى ءرولى, العاشقى اكتەرلىك قۇرام مەن تاريحي سپەكتاكلدەر تۋرالى تىڭ مالىمەتتەر الۋعا بولادى.
«قۇندى ەكسپوناتتار قاتارىندا 1958 جىلى «اقان سەرى – اقتوقتى» سپەكتاكلىندە كسرو حالىق ءارتيسى شولپان جانداربەكوۆانىڭ اقتوقتى رولىندە كيگەن ساحنالىق كيىمى, سونداي-اق قاليبەك قۋانىشباەۆ, سەركە قوجامقۇلوۆ, ءاسانالى ءاشىموۆ سەكىلدى ساحنا ساڭلاقتارى كيگەن تاريحي شاپاندار بار. اتاقتى سپەكتاكلدەردىڭ افيشالارى, كورنەكتى اكتەرلەر مەن رەجيسسەرلەردىڭ جەكە زاتتارى مەن قولجازبالارىن, مەملەكەتتىك ماراپاتتارىن ارنايى اكەلىپ وتىرمىز», دەيدى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترى مۋزەيىنىڭ جەتەكشىسى نارگيز تامابەكقىزى.
ەلىمىزدىڭ بىرنەشە وڭىرىنەن كەلگەن قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ قولتاڭباسىن ءبىر ارناعا توعىستىرعان «ازيا ونەرى» كوركەم ونەر كورمەسىندە كەسكىندەمە, گرافيكا, قولدانبالى ونەر جانە ءمۇسىن ونەرىنىڭ ۇزدىك تۋىندىلارى كورسەتىلدى.
«مۋزەيگە سىي» اكتسياسى اياسىندا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, ءانشى-كومپوزيتور التىنبەك قورازباەۆ جانە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءداستۇرلى ءانشى ساۋلە جانپەيىسوۆا مۋزىكالىق اسپاپتارى مەن ساحنالىق كوستيۋمدەرىن مۋزەي قورىنا سىيعا تارتتى. سونىمەن قاتار, XVI توكيو پاراليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى تەمىرجان داۋلەت سپورتتىق جەتىستىكتەرىنە قاتىستى قۇندى زاتتارىن ۇلتتىق ورتالىق مۋزەي قورىنا تابىستادى.
ءا.قاستەەۆ مۋزەيىنە ءبىر تۇندە 15 مىڭنان استام ادام باردى
مۋزەي قوناقتارى «جاندى مۋزەي» فورماتىنداعى تەاترلاندىرىلعان ەكسكۋرسيا كەزىندە التىن ادام, توميريس, باقسىلار, قازاق حاندارى, الدار كوسە سەكىلدى تاريحي كەيىپكەرلەرمەن جۇزدەسسە, مەملەكەتتىك اكادەميالىق قۋىرشاق تەاترى اكتەرلەرى اڭىز-ەرتەگى كەيىپكەرلەرى بەينەسىندە ەرەكشە اۋان قالىپتاستىردى.
مۋزەي زالدارىندا كۆەست, كۆيز ويىندارى ۇيىمداستىرىلىپ, كىلەم توقۋ, شىم شي توقۋ, سىرعالاق توقۋ, ساز بالشىقتان قۇمىرا جاساۋ, كيىز باسۋ جانە توعىزقۇمالاق ويىنى بويىنشا شەبەرلىك ساباقتارى ءوتتى.
– «مۋزەي ءتۇنى» جوباسى كورەرمەندى تاماشالاۋشى دەڭگەيىندە قالدىرماي, ونى تاريحپەن تىلدەستىرىپ, ۇلتتىق مۇرانىڭ تەرەڭ قاتپارلارىنا ۇڭىلۋگە جەتەلەيدى. ءاربىر ەكسپوزيتسيا, ءاربىر قويىلىم – ۇلت جادىنىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە وي سالىپ, كەلۋشىنىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتەدى. ءداستۇر ساباقتاستىعىن, وتكەننىڭ ونەگەسىن بۇگىنگى ۇرپاققا جاڭا مازمۇندا ۇسىنۋعا كۇش سالدىق. سوندىقتان بۇل جوبانى تەك ءبىر رەتتىك اكتسيا دەپ ەمەس, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتاتىن, ويلى كورەرمەن قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى مادەني قۇبىلىس رەتىندە باعالاۋ ورىندى, – دەيدى ۇلتتىق ورتالىق مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى سەرجان ساروۆ.
حالىقارالىق مۋزەي كۇنى اياسىندا استانادا «لەوناردو دا ۆينچي» حالىقارالىق كورمەسى تانىستىرىلدى