باسقا باسىلىمداردان: پارلامەنت ءبىر پالاتالى جۇيەگە اۋىسادى

ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەر پارلامەنتتىڭ قازىرگى ەكى قۇرىلىمىن ءبىر پالاتالى جۇيەگە بىرىكتىرۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنتكە پارلامەنتتىڭ كەلىسىمىمەن بىرقاتار ماڭىزدى مەملەكەتتىك قىزمەتكە لاۋازىمدى تۇلعالاردى تاعايىنداۋ قۇقىعى بەرىلەدى.

پارلامەنتپەن قاتار قازاقستان حالىق كەڭەسى اتتى جاڭا ورگان قۇرىلادى. بۇل قۇرىلىم زاڭ جوبالارىن ۇسىنۋ جانە رەفەرەندۋم باستاماسىن كوتەرۋ قۇقىعىنا يە بولادى. ونىڭ مۇشەلەرىن تولىقتاي پرەزيدەنت تاعايىندايدى.

جوبادا نەكە ۇعىمى «ەكى ادامنىڭ وداعى» ەمەس, «ەر مەن ايەلدىڭ وداعى» رەتىندە انىقتالاتىنى دا كورسەتىلگەن. ساراپ­شىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل نورما بيلىك ورگاندارى «لگبت قاتىناستارىنىڭ ناسيحاتى» دەپ سانايتىن ارەكەتتەرگە تىيىم سالاتىن زاڭنىڭ جالعاسى رەتىندە ەنگىزىلگەن.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كونستيتۋتسيا­لىق وزگە­رىستەردى قازىرگى كۇردەلى گەوساياسي جاعدايمەن ءتۇسىن­دىر­دى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇراقسىز حالىقارالىق جاعدايدا مەم­لەكەتكە جىلدام ءارى ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋ تەتىكتەرى قاجەت.

جاڭا كونستيتۋتسيا قولداۋ تاپتى

جەكسەنبىدە وتكەن رەفەرەندۋمدا قازاقستان ازاماتتارى جاڭا كونس­تيتۋ­­تسيا­نى قولدادى. Exit poll ناتيجەلەرىنە سايكەس, داۋىس بەرگەندەردىڭ شامامەن 87%-ى جاڭا كونستي­تۋ­تسيانى قولداعان. بۇعان دەيىن ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى داۋىس بەرۋشىلەردىڭ قاتىسۋى 73% بولعانىن مالىمدەدى.

جاڭا كونستيتۋتسيا ەل پارلامەنتىنىڭ قۇرىلىمىن ىقشامدايدى جانە 1996 جىلى جويىلعان ۆيتسە-پرەزيدەنت قىزمەتىن قايتا ەنگىزەدى. ەسكى جانە جاڭا كونستيتۋتسيادا پرەزيدەنت ءبىر عانا جەتى جىلدىق مەرزىمگە سايلانا الادى. بۇل شەكتەۋ 2022 جىلى ەنگىزىلگەن.

قاسىم-جومارت توقاەۆ استانادا داۋىس بەرگەننەن كەيىن جۋرناليستەردىڭ بيلىكتىڭ اۋىسۋىنا قاتىستى سۇراعىنا جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەلەسى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ 2029 جىلى, ءوزىنىڭ قازىرگى وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالعان كەزدە وتەدى.

ماڭىزدى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر ماقۇلداندى

قازاقستاندا وت­­كەن رەفەرەن­دۋمدا ازاماتتار جاڭا كونستيتۋتسيانى قولدادى. بۇل رەفەرەندۋم ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى بەسىنشى جالپىحالىقتىق داۋىس بەرۋى سانالادى.

داۋىس بەرۋ ءۇشىن ەل ىشىندە جانە شەتەلدە بارلىعى 10 401 رەفەرەندۋم ۋچاسكەسى جۇمىس ىستەدى. ونىڭ ىشىندە 71 ۋچاسكە قازاقستاننىڭ 54 ەلدەگى ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەرىندە اشىلدى. جاڭا كونستيتۋتسيا 2026 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى. وسىدان كەيىن ەلدە جاڭا پارلامەنت سايلاۋىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر, ول تامىز ايىنىڭ اياعىنا دەيىن ۇيىمداستىرىلۋى مۇمكىن.

رەفەرەندۋمدا ازاماتتارعا ءبىر عانا سۇراق ۇسىنىلدى: ء«سىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن قابىلدايسىز با؟». داۋىس بەرۋشىلەر بۇل سۇراققا «قولدايمىن» نەمەسە «قارسىمىن» دەپ جاۋاپ بەرۋ ارقىلى ءوز تاڭداۋىن ءبىلدىردى. ەگەر ازامات ەكى نۇسقانى قاتار بەلگىلەسە, بيۋللەتەن جارامدى بولىپ سانالعانىمەن, داۋىس ساناۋ كەزىندە ەسەپكە الىنبايدى. ال ەش بەلگى قويىلماعان نەمەسە داۋىس بەرۋشىنىڭ ەركىن انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس بيۋللەتەندەر جارامسىز دەپ تانىلدى. رەفەرەندۋم داۋىس بەرۋشىلەر تىزىمىنە ەنگىزىلگەن ازاماتتاردىڭ جارتىسىنان استامى داۋىس بەرگەن جاعدايدا ءوتتى دەپ ەسەپتەلەدى.