مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قىزىلوردا قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ بەسىنشى وتىرىسىندا بىرنەشە ماڭىزدى باستاما كوتەردى. ساراپشىلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي جۇيە مەن كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمدى قايتا قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسى باستى ءارى ماڭىزدى شەشىم بولدى دەگەن پىكىر ءبىلدىرىپ
مەملەكەت باسشىسى قازىرگى قوس پالاتالى پارلامەنتتەن ءبىر پالاتالى جۇيەگە كوشىرۋ يدەياسىن العا تارتىپ, جاڭا قۇرىلاتىن پارلامەنتكە «قۇرىلتاي» دەگەن تاريحي اتاۋ بەرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. بۇل ۇسىنىس پارلامەنتتىڭ جاڭا ءرولىن ەلدىك داستۇرمەن بايلانىستىرۋ ماقساتىندا جاسالعان. وسى كەزەڭدە پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ قۇزىرەتتەرى كەڭەيمەك. پرەزيدەنت دەپۋتاتتارعا جاڭا وكىلەتتىكتەر بەرۋ, سونىڭ ىشىندە جوعارعى سوت سۋديالارىن سايلاۋعا قاتىستى كەيبىر قۇقىقتار بەرۋ كەرەكتىگىن مالىمدەدى.
سەنات اپپاراتىنىڭ باسشىسى ماكسيم سپوتكاي ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسى تۇبەگەيلى ترانسفورماتسياسى كۇتىپ تۇرعانىن ايتادى.
«قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا ۇلتتىق پارلامەنتتىك مودەلدىڭ فۋنكتسيالارى مەن مىندەتتەرىنە ناقتى توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, قۇرىلتايدا 8 كوميتەتتەن اسپايتىن قۇرىلىم قالىپتاستىرىلىپ, دەپۋتاتتار سانى 145 ادامدى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 3 ۆيتسە-سپيكەر بولادى. كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ, جوعارى اۋديتورلىق پالاتا مەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ بارلىق مۇشەلەرىن تاعايىنداۋ قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىمەن عانا جۇزەگە اسىرىلادى. جوعارعى سوتتىڭ بارلىق سۋديالارى پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنۋى بويىنشا سايلانادى. بۇل جاڭا پارلامەنتتىڭ شىن مانىندە ىقپالدى ينستيتۋتقا اينالۋىنا جانە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالار شەڭبەرىندە زاڭ قابىلداۋ ۇدەرىسىنىڭ ءتيىمدى ءارى ساپالى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» دەيدى م.سپوتكاي.
سونىمەن قاتار سەنات دەپۋتاتى امانگەلدى نۇعمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت ۇسىنعان وزگەرىستەر – قوعامنىڭ ادىلەتتى, ورنىقتى ءارى ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك باسقارۋعا دەگەن ناقتى سۇرانىسىنان تۋىنداپ وتىر, ءدال قازىرگى ۋاقىت ەلدىڭ ساياسي جاڭعىرۋىنداعى لوگيكالىق ءارى ۋاقتىلى كەزەڭ.
«پارلامەنتتىڭ جاڭارتىلعان فورماتى وكىلدىكتى كۇشەيتىپ, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتەدى, بۇل ءوز كەزەگىندە قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ ساپاسىن ارتتىرادى», دەيدى سەناتور.
ال پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي ستراتەگيالىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسى گۇلميرا تۋكانوۆا: «جاڭا پارلامەنت ساپاسىنىڭ نەگىزگى كريتەريلەرى اشىقتىق پەن ينكليۋزيۆتىلىك بولۋعا ءتيىس», دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەگەر رەفەرەندۋم بارىسىندا وڭ شەشىم قابىلدانسا, ەلدە ءبىر پالاتالى پارلامەنت بولادى. دامىعان دەموكراتيالىق جۇيەلەردىڭ نەگىزگى سيپاتتامالارى – اشىقتىق, ەسەپ بەرۋ جانە ينكليۋزيۆتىلىك. سوندىقتان ءبىر پالاتالى پارلامەنت پەن ساياسي جۇيەدە: شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىندەگى اشىقتىق, دەپۋتاتتار مەن ولاردىڭ سايلاۋشىلارى اراسىنداعى ءوزارا ارەكەتتەسۋ, مۇددەلەردى ءبىلدىرۋ جانە وعان قوعامنىڭ كوپشىلىگىنىڭ قاتىسۋى سەكىلدى قاسيەتتەردى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
«بولاشاق رەفورمانىڭ ديزاينى زاڭدار مەن تۇزەتۋلەردى قابىلداۋ ۇدەرىسىندە, زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىنان باستاپ, ساراپتامالىق شولۋ, جۇمىس توپتارىن قۇرۋ, زاڭ جوباسىن داۋىسقا سالۋ راسىمىنە دەيىنگى اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. شەشىم قابىلداۋداعى اشىقتىق, ءوز كەزەگىندە, دەپۋتاتتار مەن ساياسي پارتيالاردىڭ ءوز سايلاۋشىلارىمەن تيىمدىرەك ءوزارا ارەكەتتەسۋىنە ىقپال ەتەدى, سەبەبى بۇل ۇدەرىستىڭ بارلىق كەزەڭدەرىن, سونىڭ ىشىندە ولاردىڭ ۇسىنىستارى مەن شەشىمدەرىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ساراپشى.
گ.تۋكانوۆانىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنتتى پروپورتسيونالدى وكىلدىك جۇيەسى نەگىزىندە عانا قۇرۋ ۇسىنىلعانىن ەسكەرسەك, ساياسي پارتيالاردىڭ ىشكى سايلاۋلارىن رەتتەۋ ماسەلەسى تۋىندايدى. بۇعان ولاردىڭ پارتيالىق تىزىمدەرىن قالاي قۇراتىنى, تىزىمدەر اشىق بولا ما, تىزىمدەردە بولۋ رەتى ماڭىزدى ما, سونداي-اق سايلاۋ شەگىنە جەتكەن جاعدايدا پارتيا مۇشەلەرى اراسىندا ورىندار قالاي بولىنەتىنى سەكىلدى ماسەلەلەر كىرەدى. وسى كەزدە ساياسي پارتيالارداعى دەموكراتيا مەن مەريتوكراتيا قاعيداتتارى ەرەكشە ماڭىزدى.
«قازاقستاننىڭ پرايمەريز تاجىريبەسى ودان ءارى دامۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار جاڭا پارلامەنت ازاماتتىق قوعامنىڭ اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن, زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋىن كەڭەيتۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. مۇنى قوعامدىق تىڭداۋلار, پارلامەنتتىك پىكىرتالاستار مەن پارلامەنتتىڭ ونلاين رەسۋرستارىنا قول جەتكىزۋ تەتىكتەرى ارقىلى جەڭىلدەتۋگە بولادى», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن قسزي ساراپشىسى.
سونداي-اق سەناتور امانگەلدى نۇعمانوۆ قۇرىلتايدا ايتىلعان پرەزيدەنتتىڭ حالىق كەڭەسىن قۇرۋ باستاماسىنا دا توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە, حالىق كەڭەسىنىڭ ءمانى ەرەكشە. بۇل – مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتى ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا بەكىتۋگە, ازاماتتاردىڭ ستراتەگيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋگە قاتىسۋىن كەڭەيتىپ, «ەستيتىن مەملەكەت» قاعيداتىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ناقتى قادام.
«جالپى العاندا, قۇرىلتايدا ايتىلعان باستامالار پرەزيدەنتتىڭ جۇيەلى رەفورمالار جۇرگىزۋ, مەملەكەتتىك ەگەمەندىكتى كۇشەيتۋ, ساياسي جاۋاپكەرشىلىك پەن ۇلت بىرلىگىن نىعايتۋ باعىتىنداعى بەرىك ۇستانىمىن ايقىن كورسەتەدى. بۇل – ءبىر رەتتىك شارالار ەمەس, ۇزاقمەرزىمدى دامۋ مەن ازاماتتاردىڭ سەنىمىنە نەگىزدەلگەن جاڭا قازاقستاننىڭ تۇتاس ارحيتەكتۋراسىنىڭ اجىراماس بولىگى», دەيدى ا.نۇعمانوۆ.
قىسقاشا ايتقاندا, V ۇلتتىق قۇرىلتايدا ەڭ باستى ماسەلە ساياسي جۇيەنى تەرەڭ رەفورمالاۋ, پارلامەنتتىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتۋ مەن جاڭا مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى ەنگىزۋ بولدى. سونىمەن قاتار قوعامنىڭ مورالدىق قۇندىلىقتارى مەن ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىقتارىنا دا نازار اۋدارىلدى.