سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. وندا سەناتورلار جوعارعى سوت سۋديالارىن قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراپ, قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى جىلىستاتۋعا جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان زاڭدى قارادى.
حالىقارالىق ورتالىق قۇرىلادى
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ عابيت ءالجانوۆتى, روزا جاكۋدينانى, تىنىشتىق مولداحمەتوۆانى جوعارعى سوت سۋدياسى قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ۇسىنىم جاساپ, بۇل ماسەلە سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا الدىن الا تالقىلاندى. ناتيجەسىندە, دەپۋتاتتار پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنۋىن قولداپ, جوعارعى سوتتىڭ سۋديالارى قىزمەتىنەن بوساتىلدى.
سونداي-اق دەپۋتاتتار وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان «قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋ (جىلىستاتۋ) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋ قاۋىپ-قاتەرىنە باعا بەرەتىن حالىقارالىق ورتالىقتى قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. تالقىلاۋ بارىسىندا سەناتورلار كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ءتيىمدى جانە مەملەكەتارالىق اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ جانە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋ مەن جىلىستاتۋ جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋ قاۋىپ-قاتەرىنە ۇلتتىق باعا بەرۋدەن جوعارى بولاتىن باعالاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن قۇقىقتىق بازا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
– قارالعان كەلىسىم تمد ەلدەرى شەڭبەرىندە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىلدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن ازىرلەندى. وسى ماقساتپەن ارنايى حالىقارالىق ورتالىق قۇرۋ كوزدەلگەن. بۇل ورتالىق قاۋىپ-قاتەرلەردى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق قارجىلىق بارلاۋ بولىمشەلەرى اراسىندا قورعالعان اقپاراتتىق جۇيە ارقىلى اقپارات الماسۋعا جول اشادى. جالپى, ماقۇلدانعان زاڭ قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى كۇرەستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى م.اشىمباەۆ.
اتالعان زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس اقشانى جىلىستاتۋدىڭ جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋدىڭ الدىن الۋ جانە ونىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن حالىقارالىق ستاندارتتار مەن ۇسىنىستار ازىرلەپ, ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ودان بولەك, قارجى مونيتورينگى جانە قاۋىپ-قاتەرگە باعا بەرۋ سالاسىنداعى مامانداردى وقىتىپ, ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان.
قارتتارعا قامقورلىق قايتسە كۇشەيەدى؟
وتىرىستا ۇكىمەتكە ساۋال جولداعان سەناتور اينۇر ارعىنبەكوۆا ەگدە جاستاعى ازاماتتاردى قولداۋ جۇيەسىن قۇرۋدى ۇسىندى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ارتا ءتۇسۋى قاجەت. دەسە دە جۇرەك-قان تامىرى, ونكولوگيا, قانت ديابەتى, دەمەنتسيانىڭ ۇلعايۋى سەكىلدى سوزىلمالى اۋرۋلار قازىر ەتەك جايدى. بۇل مەديتسينالىق جۇيەگە اۋىرتپالىق تۇسىرەدى. مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە دەگەن قاجەتتىلىك ارتا تۇسەدى, سايكەسىنشە ۇزاقمەرزىمدى كۇتىمگە الۋ ماسەلەسىن دە كەشەندى تۇردە جولعا قويۋ كەرەك. بۇل كۇندىزگى ورتالىقتار جوق, جىلجىمالى قىزمەتتەر ناشار دامىعان, گەرياتريا ماماندارى جەتىسپەيتىن اۋىلدىق جەرلەردە قاتتى سەزىلەدى.
– قارتتارعا كۇتىم جاساۋ كوبىنە وتباسىلارعا جۇكتەلەدى. بۇل – كۇش-جىگەردى, ۋاقىت پەن شىدامدىلىقتى قاجەت ەتەتىن كۇندەلىكتى جۇمىس. كوپتەگەن ەرەسەك بالالار كوبىنە جۇمىس ۋاقىتىن شەكتەيدى نەمەسە قىزمەت مۇمكىندىگىنەن باس تارتادى, ءسويتىپ اتا-اناسىنا تۇرۋعا, ءدارى-دارمەك قابىلداۋعا, تاماق دايىنداۋعا, دارىگەرگە بارۋعا كومەكتەسەدى. كاسىبي تۇرعىدا قولداۋسىز قالعان قارت ادامدار ادەتتەگى الەۋمەتتىك بايلانىستى, دەنە ارەكەتىن جانە وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ داعدىسىن جوعالتادى. بۇل سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ دامۋىن جەدەلدەتەدى, – دەدى ا.ارعىنبەكوۆا.
سەناتور بەلسەندى ۇزاق ءومىر سۇرۋگە ارنالعان ينۆەستيتسيا تۇراقتى دامۋدىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرىلاتىن حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. بىرقاتار ەلدە ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعى مەن تاۋەلسىزدىگىن ۇزاق ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قولداۋ جۇيەلەرى قۇرىلعان. ا.ارعىنبەكوۆانىڭ پىكىرىنشە, ەلدە مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق كومەكتى بىرىكتىرەتىن ۇزاقمەرزىمدى كۇتىمنىڭ كەشەندى جۇيەسىن جاساۋ قاجەت.
– بۇگىندە قابىلدانىپ جاتقان شارالار ارقيلى. مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق قولداۋدى بىرىكتىرەتىن ۇزاقمەرزىمدى كۇتىمنىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت. سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا گەرونتولوگيالىق قىزمەتتى جانە بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدى دامىتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى ازىرلەۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراۋ ۇسىنىلادى, – دەدى سەناتور.
مەگاپوليستەردە دە ەگىن شارۋاشىلىعى بارىن ەسكەرۋ كەرەك
ال سەناتور الىشەر ساتۆالديەۆ مەگاپوليستەردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەر مەملەكەتتىك قولداۋدان سىرت قالىپ جاتقانىن جەتكىزدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, مەگاپوليستەردىڭ اۋماعىندا دا ەگىس ناۋقانى جۇرگىزىلىپ, جىلىجاي شارۋاشىلىقتارى دامىپ جاتىر. الايدا قولدانىستاعى نورماتيۆتىك اكتىلەر بويىنشا قالا جەرى اۋىل شارۋاشىلىعى ساناتىنا جاتپايدى. جەر ساناتتارى مەن سۋبسيديالاۋ قاعيدالارى اراسىنداعى وسىنداي سايكەسسىزدىك ناتيجەسىندە وندىرۋشىلەر مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسىنەن تىس قالىپ كەلەدى.
– بۇگىندە شىمكەنت قالاسى اۋماعىنىڭ 54 پايىزىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر قۇرايدى. الماتى قالاسىندا بۇل كورسەتكىش 15 پايىزعا جۋىق. شىمكەنت قالاسىندا بۇگىننىڭ وزىندە 7 180 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشى تىركەلگەن ءارى ولار 23 مىڭ گەكتارعا جاقىن جەرگە ەگىن ەگىپ جاتىر. سونداي-اق 100 گەكتاردى قۇرايتىن جىلىجاي كەشەندەرى جۇمىس ىستەيدى. الايدا اتالعان شارۋاشىلىقتار مەن جىلىجاي كەشەندەرى مەملەكەتتىك قولداۋعا قول جەتكىزە الماي وتىر, – دەدى ا.ساتۆالديەۆ.
سەناتور رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋماعىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالانىلاتىن جەرلەردىڭ ارنايى ساناتىن بەكىتە وتىرىپ, قولدانىستاعى ەرەجەلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىندى. بۇل ولاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىن رەسمي تۇردە ەسكەرۋگە, كاداسترلىق جۇيەگە ەنگىزۋگە جانە مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەدە سۋبسيديا الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– بۇعان دەيىن دە سەنات مىنبەرىنەن مەگاپوليستەردەگى مال شارۋاشىلىعى نىساندارىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا ماسەلە كوتەردىك. ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ بولدى, بۇگىندە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىنداردىڭ ماسەلەسى شەشىلدى. ەندىگى كەزەكتە ەگىن شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ ماسەلەسىنە دەن قويساق ءجون بولار ەدى. جوعارىدا اتالعانداردى ەسكەرىپ, دەپۋتاتتىق ساۋالعا ارقاۋ بولىپ وتىرعان قاعيداعا وزگەرىس ەنگىزۋدى, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار اۋماعىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ارنايى سانات رەتىندە بەكىتۋ قاجەت, – دەدى سەناتور.