انكارادا رەجەپ تايپ ەردوعان مەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بويىنشا كەزدەسۋ وتكىزدى. ەردوعان كەزدەسۋدەن كەيىنگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا تۇركيا ارقىلى الەمدىك نارىققا تاسىمالداناتىن قازاق مۇنايىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋ جولدارىن تالقىلاعانىن ايتتى.
سونداي-اق ول تۇركيا مەن قازاقستاننىڭ قورعانىس, ەنەرگەتيكا, ساۋدا جانە لاڭكەستىككە قارسى كۇرەس سياقتى ماڭىزدى سالالارداعى ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋدى ماقسات ەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
ەردوعاننىڭ ايتۋىنشا, ەكى كوشباسشى اسكەري جانە قورعانىس ونەركاسىبى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋگە ارنالعان ناقتى جوبالاردى جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن لاڭكەستىك ۇيىمدارعا قارسى كۇرەستى تالقىلاعان.
قازىر تۇركيا قازاقستانعا شامامەن 5 ملرد دوللار ينۆەستيتسيالاعان, ال قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ينۆەستيتسياسى 1,5 ملرد دوللارعا جەتكەن. تۇرىك مەردىگەرلەرى قازاقستاندا وسى ۋاقىتقا دەيىن جالپى قۇنى 30 ملرد دوللاردان اساتىن 500-دەن اسا جوبانى ىسكە اسىرعان.
ق.توقاەۆ قازاقستاننىڭ تۇركيامەن ساۋدا اينالىمى 2 ملرد دوللاردان اسقانىن ايتتى. ء«بىز تۇرىك كومپانيالارىنا قازاقستاننىڭ تەمىرجول جۇيەسىن جاڭارتۋ جانە كاسپي تەڭىزىندەگى تەڭىز ساۋداسىن جانداندىرۋ ءۇشىن ارنايى جەڭىلدىكتەر ۇسىنۋعا دايىنبىز», دەدى. سونداي-اق ق.توقاەۆ ەنەرگەتيكا سالاسىنا قاتىستى 1,4 ملن توننا قازاقستاندىق مۇناي تۇركياعا باكۋ – تبيليسي – جەيحان مۇناي قۇبىرى ارقىلى جەتكىزىلەتىنىن ايتتى.
اقپاراتتىق تەحنولوگيانى ورىستەتەدى
ء«بىز اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى بىرلەسىپ دامىتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەردىك», دەدى ق.توقاەۆ انكارادا تۇرىك ارىپتەسى رەجەپ تايپ ەردوعانمەن بىرلەسكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.
تۇركيانىڭ قورعانىس سالاسىندا ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتكىزگەنىن ايتقان ق.توقاەۆ ەردوعاندى تۇركيانىڭ مەگاپوليسى ىستانبۇلدا 22–27 شىلدەدە وتكەن ءحVىى حالىقارالىق قورعانىس ونەركاسىبى جارمەڭكەسىن (IDEF 2025) ۇيىمداستىرۋىمەن قۇتتىقتادى. ودان ءارى ول قازاقستاننىڭ IT سالاسىندا دا تابىسقا قول جەتكىزگەنىن جانە بۇل تۇرعىدا استانا ايتارلىقتاي جۇمىس اتقارعانىن ايتتى.
ق.توقاەۆ قازىرگى جاعدايدا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, قازاق حالقى ءوزىنىڭ ارىپتەسىن جانە ەردوعاننىڭ باسشىلىعىمەن ءوزىنىڭ التىن ءداۋىرىن باستان وتكەرىپ جاتقان تۇركيانى شىن جۇرەكتەن قۇرمەتتەيتىنىن ايتتى.
سونداي-اق ق.توقاەۆ ەردوعانمەن ماڭىزدى جاھاندىق ماسەلەلەر بويىنشا دا پىكىر الماسقانىن جانە الەمدەگى قاقتىعىستارعا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن قاقتىعىستار ديپلوماتيا ارقىلى شەشىلۋى كەرەكتىگىن بىلدىرگەن توقاەۆ تۇركيانىڭ رەسەي مەن ۋكرايناعا قاتىستى ءرولىن جوعارى باعالادى. ول تۇركيا پرەزيدەنتىن قازاقستانعا شاقىرىپ: «ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق ماڭگىلىك بولىپ, ىنتىماقتاستىعىمىز ودان ءارى ارتا بەرسىن», دەگەن تىلەگىن ءبىلدىردى.
ىنتىماقتاستىقتى ارتتىراتىن كەزەڭ
پرەزيدەنت رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ شاقىرۋىمەن قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ سەيسەنبى كۇنى تۇركياعا رەسمي ساپارمەن كەلدى. بۇل ساپار ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستاردىڭ 33 جىلدىعىنا تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. قازىرگى كەزەڭ ءتۇرلى سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا سەرپىن بەرەتىن ماڭىزدى كەزەڭ دەيدى ساراپشىلار.
تۇركيا مەن قازاقستان كولىك, ەنەرگەتيكا, قورعانىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, ساۋدا جانە مادەني الماسۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاقسارتۋعا ۋاعدالاستى. سونىمەن قاتار كوشباسشىلار ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى رەتىندە بەلگىلى ورتا ءدالىز ارقىلى بايلانىستى نىعايتۋعا كەلىستى.
1991 جىلى كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن تۇركيا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن ءبىرىنشى بولىپ مويىندادى. 1992 جىلى رەسمي ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتىلدى. 2009 جىلى ىنتىماقتاستىق ستراتەگيالىق سەرىكتەستىككە, ال 2022 جىلى ودان ءارى كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىككە كوتەرىلدى.
پرەزيدەنتتەردىڭ قازاقستاننان تۇركياعا 20-عا جۋىق رەسمي ساپارىنىڭ ارقاسىندا ەكى ەل جىلدار بويى تىعىز ساياسي جانە ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ساقتاپ قالدى. ق.توقاەۆ 2019 جىلى بيلىككە كەلگەننەن بەرى ەردوعانمەن 14 رەت كەزدەسكەن. ەكى ەل دە تۇركپا, تۇركسوي, تۇركى مادەنيەتى مەن مۇراسى قورى سياقتى ۇيىمدارعا بەلسەندى تۇردە قاتىسادى جانە تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى مۇشە مەملەكەتتەر.
ەكونوميكامەن قاتار ءبىلىم سالاسىنداعى قارىم-قاتىناستار دا وركەندەپ كەلەدى. 2024–2025 وقۋ جىلىندا 300 شاكىرتاقى ءبولىنىپ, 12 مىڭنان اسا قازاقستاندىق ستۋدەنت تۇركيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار تۋريزم دامىپ كەلەدى. 2023 جىلى قازاقستانعا 130 مىڭ تۇرىك, ال تۇركياعا 863 مىڭ قازاقستاندىق تۋريست كەلدى. قازاقستان تۋريزم مەن بيزنەستى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا تۇرىك ازاماتتارىنا ۆيزا مەرزىمىن 30 كۇننەن 90 كۇنگە دەيىن ۇزارتتى.