ەلىمىز رەسەي ارقىلى ەۋروپا ەلدەرىنە قايتا كومىر تاسىمالدايدى. ۇكىمەت ەۋروپالىق وداق جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىگىمەن بىرلەسىپ, ەۋروپالىق تاراپپەن ءتۇرلى دەڭگەيدە كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. اتاپ ايتقاندا, ەو سانكتسيالىق رەجىمىنە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى جولدانعان رەسمي ءوتىنىشتى ەۋروكوميسسيا قابىلداپ, جەردە قالدىرمادى.
«كەلىسسوزدەر ناتيجەلى بولدى. ەو-نىڭ 18-پاكەت سانكتسيالارى اياسىندا ەۋروپالىق تاراپ وتاندىق كومىر ءترانزيتى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر رەسەي پورتتارىمەن كەلىسىمگە شەكتەۋدى الىپ تاستادى», دەلىنگەن Cاۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ رەسمي حابارلاماسىندا.
وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا ەۋروپالىق وداق سانكتسيالاردىڭ 16-پاكەتى اياسىندا رەسەي پورتتارىمەن كەز كەلگەن كەلىسىمگە تىيىم سالعان ەدى. سالدارىنان وتاندىق كومىردىڭ ەۋروپا ەلدەرىنە تۇراقتى ەكسپورتى توقتاپ, بۇل سالاعا ايتارلىقتاي قاۋىپ ءتوندىردى. سەبەبى قازاقستان ەۋروپاعا كومىردى اۋەلدەن سانكتسياعا ىلىككەن رەسەيدىڭ ۋست-لۋگا پورتى ارقىلى جەتكىزەتىن. ايتا كەتسەك, ەو بالتىق تەڭىزىندەگى ۋست-لۋگا مەن پريمورسك, كاسپي تەڭىزىندەگى استراحان مەن ماحاچكالا, قارا تەڭىزدەگى نوۆوروسسيسك ارقىلى تاسىمالدارعا تىيىم سالدى.
نەگىزگى ترانزيت نۇكتەسىنەن تاسىمالعا شەكتەۋ قويىلعان سوڭ ەل بيلىگى ماسەلەنى رەتتەۋگە كوشتى. بىرقاتار كەلىسسوز ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن كومىر ەكسپورتىنا ەۋروكوميسسيا دا ءوز تالابىن قويدى. شيكىزات قازاقستاندا عانا ءوندىرىلۋى قاجەت, جۇككە مەنشىك قۇقىعى سانكتسيالىق شەكتەۋ شارالارى قولدانىلاتىن ەلدەردىڭ رەزيدەنتتەرىندە بولماۋى كەرەك, پورتتاردى تەك ترانزيت, تيەۋ نەمەسە جونەلتۋ اۋماعى رەتىندە پايدالانۋعا بولادى, ياعني ونىڭ اۋماعىندا تاۋاردى ساتىپ الۋ نەمەسە وندىرۋگە تىيىم سالىنعان.
«كومىر ساۋداسى جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەتىندىكتەن, قازاقستاندىق كومىرگە قاتىستى ترانزاكتسيالار بوساتىلادى», دەلىنگەن ەۋروكوميسسيا حابارلاماسىندا.
مينيسترلىك تاراتقان اقپاراتقا سايكەس, 2022 جىلى ەۋروپا ەلدەرىنە قۇنى 419,2 ملن دوللاردى قۇراعان 4,4 ملن توننا كومىر جەتكىزىلگەن, بۇل جالپى كومىر ەكسپورتىنىڭ 45 پايىزىن قۇرادى. سونداي-اق 2023 جىلى ەكسپورت كولەمى شامامەن 10 پايىزعا ارتىپ, 382 ملن دوللارعا 6,1 ملن توننا كومىر ساتىلعان. ال وتكەن جىلى تاسىمالدانعان كومىر كولەمى قايتا ازايىپ, 5,2 ملن توننانى قۇرادى. وسى جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىندا ەكسپورت 38,5 پايىزدى قۇرادى. وتاندىق كومىر پولشا, گەرمانيا, يتاليادا كوپتەپ سۇرانىسقا يە.
«كورسەتكىشتەردىڭ ۋاقىتشا تومەندەۋىنە قاراماستان, قابىلدانعان شارالار وتاندىق كومىردى ەو-عا جەتكىزۋدى قالپىنا كەلتىرۋگە, سونداي-اق لوگيستيكالىق مارشرۋتتاردىڭ تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى ەلىمىزدىڭ ساۋدا مۇددەلەرىن قورعاۋ جانە ۇلتتىق ەكسپورتتى قولداۋ جونىندەگى, سونداي-اق نەگىزگى ارىپتەستەرمەن ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرادى», دەپ مالىمدەدى مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
جالپى, رەسەيگە ەكسپورتتىڭ قىسقارۋى باسقا ەلدەردە وتاندىق كومىرگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋىنان وتەلدى دەيدى ساراپشىلار. اتاپ ايتقاندا, قىتاي, لاتۆيا, پولشا, وزبەكستان, قىرعىزستان, ەستونياعا جونەلتىلەتىن تاسىمالدىڭ ارتقانى بايقالعان.
جانارماي تاپشىلىعىن بولدىرماۋ جانە «كولەڭكەلى» ەكسپورتپەن كۇرەسۋ ءۇشىن وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا بيلىك شەتەلگە تاسىمالدايتىن كومپانيالاردىڭ ءتىزىمىن قىسقارتتى. وسىلايشا, 33 ۇيىم قازبا وتىندارىن ەكسپورتتاۋعا ليتسەنزيا العان. بۇلار – كومىر ءوندىرۋشى, وڭدەۋشى كومپانيالار مەن ولارعا قاراستى كاسىپورىندار. ماسەلەن, ۇكىمەت بەكىتكەن تىزىمگە «قارمەت», «ERG», «قاراجىرا», «شۇباركول كومىر», «بوگاتىر كومىر», «ۆوستوكۋگولپروم» كومپانيالارى كىرەدى. ولار ەگەر وندىرىلگەن كومىر قويمالاردا جينالىپ, شەتەلگە جونەلتۋگە بولمايتىن بولسا, شيكىزاتتى ىشكى نارىققا قايتا باعىتتاي الادى. ويتكەنى 2035 جىلعا قاراي كوكشەتاۋ, سەمەي, وسكەمەندەگى جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى, سونداي-اق ەكىباستۇز گرەس-ءىنىڭ بىرنەشە بلوكتارى ىسكە قوسىلعان كەزدە قازبالى وتىندى تۇتىنۋ ارتۋى مۇمكىن. مامانداردىڭ بولجامىنشا, سالىناتىن جاڭا جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنا, الدىن الا ەسەپتەۋلەر بويىنشا جىلىنا كەمىندە 15 ملن توننا كومىر قاجەت. قاراجىرا مەن بوگاتىر كەن ورىندارى شيكىزات بازاسى بولادى.