ءۇندى مۇحيتىنا جول اشىلماق

ەلىمىز اۋعانستان ارقى­لى ءۇندى مۇحيتىنداعى ساۋدا باعىتتارىنا قوسىلۋ­دى بۇرىننان بەرى جوس­پارلاپ كەلەدى. ونداعى احۋال رەتتەلىسىمەن ۇكىمەت بۇل جۇ­مىستى قولعا الدى. ويتكەنى اۋعانستان – رەسۋرسقا باي ەل. ينۆەستيتسيا تارتىپ, ادامدارعا جۇمىس بەرىپ, ەل ەكونوميكاسىنا ۇلەس قوسا وتىرىپ, كوزدەگەن مۇحيتقا شىعاتىن ءدالىز ورنا­تۋعا مۇمكىندىك بار.

جۋىردا اۋعانستان تارا­پىنىڭ شاقىرۋىمەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇرات نۇرتىلەۋ سول ەلگە بارىپ قايتتى. وندا ەكى ەل اۋعانستان اۋماعىمەن وتە­تىن تۋرگۋندي – گەرات – سپينبولداك تەمىر­جولىنىڭ قۇرىلىسىنا 500 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالۋعا كەلىستى. تەمىرجول ورتالىق ازيانى يران جانە پاكىستانمەن بايلانىستىرادى.

جالپى, گەوساياسي شيەلەنىستەر حا­لىقارالىق كولىك قاتىناسىنا كەدەرگى كەلتىرىپ, شىعىنعا باتىرىپ وتىر. سون­دىقتان بىرقاتار مەملەكەت جاڭا باعىتتار اشۋعا كىرىستى. ورتالىق ازيا ەلدەرى جاناما ترانزيت جولدارىن اۋعانستانعا سالۋدى قۇپ كورىپ وتىر. ناتيجەسىندە, پاكىستان, ءۇندىستان سەكىلدى ەلدەرمەن الىس-بەرىس ارتپاق.

پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مۇحيت اسانباەۆتىڭ ايتۋىن­شا, اۋعانستاندا ەلدىڭ كۇردەلى گۋما­نيتارلىق جاعدايىنان باستاپ قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە دەيىنگى كوپتەگەن پروبلەما بار. بىراق ەل بىرتىندەپ تۇ­راقتانۋعا بەت بۇرىپ جاتىر. وسىلايشا, بىرقاتار ەل كابۋلمەن ءوزارا ارەكەت جاساپ, ديپ­لوماتيالىق ميسسيالاردى ولاردىڭ باقىلاۋىنا بەردى.

– حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ گۋمانيتارلىق جانە ەكونوميكالىق داعدارىس تۋرالى پەسسيميستىك ستسەنا­ري­لەرىنە قاراماستان, اۋعانستاننىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك ومىرىندە قۇلدىراۋ بولعان جوق. كوپشىلىگى اشتىقتا ءومىر سۇرگەنىنە قاراماستان, جالپى حالىق قالىپتاسقان شىندىققا بەيىمدەلدى. اۋعانستاننىڭ جاڭا بيلىگى جاعدايدى باقىلاۋعا الدى, ەلدە سالىقتار مەن كەدەندىك باجداردى جيناۋ ءتارتىبى ورناتىلدى, كونتراباندا مەن ەسىرتكى ترافيگى شەكتەلدى, ۆاليۋتانىڭ زاڭسىز اينالىمىنا باقىلاۋ ورناتىلدى. بيلىك كەدەيلەردىڭ پايداسىنا ارنايى سالىق جيناپ, ەڭ ماڭىزدى ازىق-ت ۇلىك باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ ەڭ از قامتىلعان ساناتىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر, – دەيدى ساراپشى.

قازىر بۇۇ جانە بىرقاتار شەتەلدەر تاراپىنان اۋعانستان حالقىنا گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋ جالعاسىپ جاتىر. ەل ۇكىمەتى دە ارتتا قالمايدى. بيىلعى جارتى جىلدىڭ وزىندە استانا كابۋلعا 36 گۋمانيتارلىق كومەك ۆاگونىن جىبەردى. وسىمدىك مايى, بيداي ۇنى, كۇرىش جارماسى, قىسقى جانە جازعى شاتىرلار, كورپەلەر سەكىلدى تەمىرجولمەن جەتكىزىلگەن جۇكتىڭ جالپى كولەمى 2,2 مىڭ توننانى قۇرادى. ال ءدارى-دارمەك زاتتارى بار گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ ءبىر بولىگى ۇشاقپەن جىبەرىلدى.

سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالى­مەتىنە سۇيەنسەك, ەلىمىز حيميا ونەر­كاسىبى, اۋىل شارۋاشىلىعى, جانار-جاعارماي ماتەريالدارى مەن مينەرالدىق تىڭ­ايتقىش ونىمدەرىنىڭ جەتكىزىلىمىن ۇلعايتادى. وسىعان وراي ەكى ەل ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى قول قويىلعان «جول كارتاسىنا» سايكەس ەكىجاقتى تاۋار اينالىمىن 3 ملرد دوللار­عا دەيىن جەتكىزۋگە ۇمتىلىپ جاتىر.

اۋعانستان بيلىگى دە ءبىزدىڭ نارىققا جىبەرەتىن ونىمدەرىن ۇلعايتپاق. قازىر ەلىمىزگە اۋعانستاننان جاڭا پىسكەن جانە كەپتىرىلگەن جەمىستەر, مينەرالدى سۋ مەن الكوگولسىز سۋسىندار ەكسپورتتالادى. بۇل ونىمدەر تۇرىكمەنستان اۋماعى مەن تۋرگۋندي شەكارالىق قالاسى ارقىلى ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىنە جەتكىزىلىپ وتىر.

– ەلىمىز اۋعانستانمەن ساۋدا-ەكو­نوميكالىق سالادا ءوزارا بايلانىس­تى ارتتىرۋعا دايىن. گەراتتا ساۋ­دا وكىل­دىگىمىز دە اشىلدى. ونىڭ نەگىز­گى مىن­دەتتەرى ساۋدا-ەكونوميكالىق قا­تى­ناس­تارعا جاردەمدەسۋ جانە ەكى ەلدىڭ تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ, وڭىرلىك تە­لە­كوممۋنيكاتسيالىق, كولىكتىك جانە لوگيس­تيكالىق بايلانىستاردى دامىتۋ, اۋعانستاننىڭ ترانزيتتىك جانە شەكارا ماڭىنداعى الەۋەتىن ءوڭىر ەلدەرىمەن ساۋدا جاساۋ ءۇشىن پايدالانۋ, ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋ بولدى, – دەيدى م.اسانباەۆ.

وسىلايشا, ءۇندى مۇحيتىنا تىكەلەي ءدالىز اشىپ بەرە الاتىن ەلدىڭ ءبىرى اۋعانستان بولىپ وتىر. قازاقستانمەن بىرگە وزبەكستان دا اۋقىمدى جوباعا قارجى سالۋعا دايىن. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇدان ورتالىق ازيانىڭ دا, اۋعانستاننىڭ دا ۇتارى كوپ. ويتكەنى جاناما جولدار ارقىلى جۇك جەتكىزۋ جەڭىلدەپ, ساۋدا-ساتتىق كولەمى ارتادى.

اۋعانستان بيلىگىنە كەلگەن تالىپتەر دە شەتەل ينۆەستورلارىن قۇشاق جايا قارسى الۋعا دايىن. ءتىپتى قارجىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرىپ وتىر.