ەلەكتروندى اقشا – كريپتوۆاليۋتا ەل نارىعىنا وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن بەيىمدەلە باستادى. بىراق ءالى قولدانىسقا كەڭىنەن ەنە قويعان جوق. الايدا تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ زاڭسىز اينالىمى انىقتالىپ جاتىر. جاقىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءىV وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى كريپتوايىرباستاۋ, تسيفرلىق ماينينگ سالالارىن ىرىقتاندىرۋدى تاپسىردى. بۇل – وسى جاڭا سالادا زاڭ مەن ءتارتىپتى قاتاڭداتىپ, الاياقتارعا جەلىنبەۋدى الدىن الۋ قاجەت دەگەن ءسوز.
جۋىردا قارجى مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ (قما) الماتى قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتى ءتيىستى رۇقسات قۇجاتى جوق تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ زاڭسىز اينالىمى ىسىنە قاتىستى تەرگەۋدى اياقتادى.
2020 جىلى قىركۇيەكتە كامەلەتتىك جاسقا تولماعان كۇدىكتى «Telegram» مەسسەندجەرى مەن «Olx» پلاتفورماسىندا ايىرباستاۋ وپەراتسيالارىن جۇرگىزەتىنى تۋرالى حابارلاندىرۋ ورنالاستىرعان. «Binance» كريپتوبيرجانىڭ پايدالانۋشىلارى تەك ەرەسەكتەر ەكەنىن ەسكەرگەن ول اككاۋنت جاساۋعا اعاسىنان ۆەريفيكاتسيادان ءوتۋىن سۇراعان. ال 2021 جىلى كۇدىكتى اينالىم سومالارىن بولشەكتەپ, بۇعاتتالۋىن الدىن الىپ ءوزىنىڭ تۋىستارىنىڭ اتىنا قوسىمشا تاعى ءۇش اككاۋنت تىركەگەن. ناتيجەسىندە, 2021–2024 جىلدار ارالىعىندا جالپى سوماسى 5,6 ملرد تەڭگە تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ زاڭسىز اينالىمىن جاساعان. وسى قىزمەتىنە 0,5 پايىزدان 2,5 پايىزعا دەيىن سىياقى الىپ وتىرعان.
– كۇدىكتى ءوزىنىڭ زاڭسىز تابىسىنا «Mitsubishi» اۆتوكولىگىن ساتىپ العان, سوتتىڭ شەشىمىمەن وسى اۆتوكولىككە تىيىم سالىندى. سوت ۇكىمىمەن ول قر قك 214-بابىنىڭ 2-بولىگى 2-تارماعىمەن (زاڭسىز كاسىپكەرلىك, اسا ءىرى مولشەردە تابىس الۋمەن ۇشتاسقان) كىنالى دەپ تانىلىپ, 2,5 جىلعا ەركىندىگىن شەكتەۋ جازاسىنا كەسىلدى. سونداي-اق مەملەكەت كىرىسىنە 5 172 USDت تسيفرلىق اكتيۆتەرى مەن «Mitsubishi» اۆتوكولىگى تاركىلەندى, – دەدى قما رەسمي وكىلى ەرنار تايجان.
ونىڭ مالىمەتىنشە, زاڭسىز كريپتوايىرباستاۋ ءوز كليەنتتەرىن سايكەستەندىرمەيدى جانە كۇدىكتى وپەراتسيالاردى انىقتامايدى. سوندىقتان ولاردىڭ قىزمەتتەرىن كوبىنە كيبەرالاياقتار مەن ەسىرتكى زاتتارىن وتكىزۋشىلەر پايدالانادى. ال «تسيفرلىق اكتيۆتەر تۋرالى» زاڭعا سايكەس ەلدەگى تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ اينالىمىنا قاتىستى كەز كەلگەن قىزمەت ليتسەنزيانى قاجەت ەتەدى.
– ەگەر ەكونوميكالىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار فاكتىلەرى جونىندە حاباردار بولساڭىز, «افم Insider» تەلەگرام بوتىنا حابارلاۋىڭىزدى سۇرايمىز. وعان انونيمدىلىككە كەپىلدىك بەرىلەدى, – دەپ ەسكەرتتى قما رەسمي وكىلى.
ايتا كەتسەك, ەلىمىزدە 12 كريپتوبيرجا تىركەلگەن. ولار «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ەرەجەلەرىنە ساي تسيفرلىق اكتيۆتەرمەن زاڭدى جۇمىس ىستەيدى. جالپى, ەلىمىزدە تاپشى تسيفرلىق اكتيۆتەردى شىعارۋعا جانە اينالىمعا ەنگىزۋگە تىيىم سالىنعان.
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ ء(تسدياوم) اقپاراتىنا سۇيەنسەك, 2023 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تسيفرلىق اكتيۆتەر تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنىپ, 11 زاڭعا قاتىستى اكتىلەر بەكىتىلگەن. وسىلايشا, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر اۆتوماتتاندىرىلىپ, تسيفرلىق ماينينگكە ارنالعان اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەننىڭ تىزىلىمىنە 364 مىڭنان اسا جابدىق ەنگىزىلگەن. سونداي-اق تسيفرلىق ماينينگ جونىندەگى قىزمەتكە 47 ليتسەنزيا بەرىلىپ, 5 تسيفرلىق ماينينگتىك پۋلدار اككرەديتتەلگەن.
قۇزىرلى مينيسترلىكتىڭ جاساندى ينتەللەكت جانە يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ كوميتەتى قامتاماسىز ەتىلگەن تسيفرلىق اكتيۆتەردى شىعارۋعا جانە اينالىسقا رۇقسات بەرەدى. ولار وسى ورايدا قامتاماسىز ەتىلگەن تسيفرلىق اكتيۆتەردى شىعارۋ جونىندەگى قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىزىلىمىن ەنگىزگەن. ءتسدياوم مالىمەتىنشە, قامتاماسىز ەتىلگەن تسيفرلىق اكتيۆ – ماتەريالدىق, زياتكەرلىك قىزمەتتەر مەن اكتيۆتەرگە (اقشا مەن باعالى قاعازداردان باسقا) قۇقىقتى كۋالاندىرۋعا, شىعارۋ تۋرالى شەشىمى بولۋعا, ەسەپ ايىرىسۋ اقشا بىرلىگى نەمەسە قارجى قۇرالى بولماۋعا, ەميتەنت تۋرالى دەرەكتەردى قامتۋعا, ول قۇرىلعانعا دەيىن م ۇلىكتىك جانە زياتكەرلىك قۇقىقتاردى راستاۋعا, سونداي-اق اكتيۆتىڭ نەمەسە باعالى قاعازدارعا قۇقىقتاردىڭ ورنىن اۋىستىرۋدى تىركەۋگە ءتيىس بلوكچەيندەگى م ۇلىك. بۇل تسيفرلىق اكتيۆتەردى شىعارۋعا جانە اينالىسقا رۇقسات بەرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتى الۋ ءۇشىن ءوتىنىشتى «ە-ليتسەنزيالاۋ» مەملەكەتتىك دەرەكتەر بازاسى» اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى جىبەرۋ قاجەت.
ال تسيفرلىق ماينينگ ەل اۋماعىندا تسيفرلىق ماينينگ جونىندەگى قىزمەتكە ءوتىنىش بەرۋشىگە ءۇش جىل مەرزىمگە بەرىلەتىن تسيفرلىق ماينينگ جونىندەگى قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان ليتسەنزيا نەگىزىندە جەكە كاسىپكەرلەر مەن زاڭدى تۇلعالارعا رۇقسات ەتىلەدى.
سونداي-اق قوعامعا كەڭىنەن بەلگىلى بيتكوين كريپتوۆاليۋتاسى قولما-قول اقشا ءتارىزدى جۇمىس ىستەيدى. ول ءۇشىن بانكتەرگە نە باسقا دا ۇيىمدارعا ۇستەمەاقى تولەۋدىڭ قاجەتى جوق. الايدا ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بيتكوين كۋرسىنىڭ كوتەرىلۋى مەن ءتۇسۋى ءار ەلدىڭ ۇكىمەتىنە بايلانىستى. ماسەلەن, اۋستراليا, گەرمانيا, نيدەرلاند, جاڭا زەلانديا, سينگاپۋر جانە اقش-تىڭ كەيبىر شتاتتارى بيتكوين كريپتوۆاليۋتاسىن اشىق ناسيحاتتاسا, يندونەزيا, قىتاي, رەسەي, ۋكراينادا شەكتەۋ قويىلعان. تۇماندى البيون ەلى دە – بيتكويندى قولداپ وتىرعاندار قاتارىندا.
ەلىمىزدىڭ دە ءوز كريپتوۆاليۋتاسى جاسالادى. جۋىردا ۇلتتىق بانك «ستەيبلكوين» دەگەن اتاۋمەن تسيفرلىق اكتيۆ شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەدى. وسى ورايدا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇلتتىق بانك باسشىلىعىنا ساۋال جولداعان ەدى. ساۋالعا ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ جاۋاپ بەردى.
«قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق بانك تسيفرلىق اكتيۆتى شىعارۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتىر. ونىڭ نەگىزىن ۇلتتىق بانكتىڭ ستەيبلكوين, كريپتو-تست سەكىلدى تسيفرلىق تەڭگەسى قامتاماسىز ەتەدى. ۇلتتىق بانكتىڭ تسيفرلىق تەڭگە كريپتوانالوگى بۇل جاعدايدا تسيفرلىق اكتيۆتەرمەن مامىلەلەر بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋ جانە نارىقتىڭ تۇراقسىزدىعى كەزەڭىندە تسيفرلىق اكتيۆتەرمەن مامىلەلەر اراسىنداعى قۇندى ساقتاۋ قۇرالى ءرولىن اتقارادى. باستامانى ىسكە اسىرۋدىڭ ناقتى مودەلى نارىققا قاتىسۋشىلارمەن بىرگە ۇلتتىق بانكتىڭ رەتتەۋ ورتاسى نەگىزىندە جوبانى ىسكە قوسۋدىڭ ءارتۇرلى نۇسقالارىن تەستىلەۋدەن كەيىن ايقىندالادى», دەلىنگەن ۇب توراعاسىنىڭ جاۋابىندا.
جالپى, ساراپشىلار تسيفرلىق اكتيۆتەر ەل ەكونوميكاسى ءوسۋىنىڭ درايۆەرى ەكەنىن العا تارتادى.