مەتان شىعارىندىلارى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتتى

مەتاننىڭ باستى كوزى - ەنەرگەتيكا سەكتورى

حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگى (IEA) جاريالانعان Global Metan Tracker 2025 ەسەبىندە 2024 جىلى اۋاعا تارالعان مەتان مولشەرى 120 ملن توننادان اسقانىن ايتادى. عالىمداردىڭ مالىمدەۋىنشە مەتاننان تارالاتىن اتموسفەراداعى پارنيكتىك گاز كومىرقىشقىل گازىنىڭ اسەرىنەن شامامەن 80 ەسە جوعارى. وسىلايشا ول جاھاندىق جىلىنۋدىڭ شامامەن ۇشتەن ءبىرىن تۋدىرىپ وتىر.

مەتان شىعارىندىلارىنىڭ باستى كوزى ەنەرگەتيكا سەكتورى. IEA مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك وتكەن جىلى اتموسفەراعا مۇناي ونەركاسىبىنەن - 45 ملن, كومىر ونەركاسىبىنەن - ​​40 ملن, گاز ونەركاسىبىنەن - ​​35 ملن توننا مەتان شىعارىندىلارى تارالعان. ۋلى گاز ەنەرگەتيكا سەكتورىندا تاسىمالداۋ نەمەسە تاراتۋ كەزىندە ەمەس, ءوندىرۋ ساتىسىندا بولىنەتىنىن ايتادى عالىمدار. ماسەلەن, بيوەنەرگيا ءوندىرۋ كەزىندە 20 ملن توننا مەتان شىعارىلادى. ال ول نەگىزىنەن دامۋشى ەلدەردەگى ءۇي پەشتەرىندە وتىن جاعۋ ناتيجەسىندە تۇزىلەدى. IEA ساراپشىلارى اعاش, كومىردى جانە باسقا دا ورگانيكالىق ماتەريالداردى اشىق وتتا جانە تاماق ازىرلەۋگە, سونداي-اق جىلىتۋعا ارنالعان قاراپايىم قۇرىلعىلاردى پايدالانعان كەزدە مەتاننىڭ شىعارىلۋىنا ىقپال ەتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا ۇلكەن قاۋىپ توندىرەتىنىن اتاپ ءوتتى. حالىق تىعىز ورنالاسقان اۋدانداردا اۋانىڭ ساپاسىن ناشارلاتادى. سونىمەن قاتار, بىرقاتار دامۋشى ەلدەردە مەتان شىعارىندىلارىنىڭ دەڭگەيى وتىن ءوندىرىسىنىڭ وسۋىنە قاراماستان, 2019 جىلدان بەرى تۇراقتى جوعارى بولىپ قالىپ وتىر.

Global Metan Tracker 2025 ەسەبىندە قاراۋسىز قالعان ۇڭعىمالار مەن شاحتالاردىڭ شىعارىندىلارى دا قامتىلعان, بۇل 2024 جىلى شامامەن 8 ميلليون توننا مەتاندى قۇرادى.

جالعان مالىمەت ماسەلەنى ۋشىقتىرادى

IEA سونىمەن قاتار مەملەكەتتەر بەرەتىن ەسەپتىڭ جۇيەلى ەمەس ەكەنىن ايتادى.  اگەنتتىكتىڭ باعالاۋىنشا ناقتى شىعارىندىلار بۇۇ-نىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋى تۋرالى نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياسىندا جاريالانعاننان 80 پايىزعا جوعارى. سەبەبى, ەلدەردىڭ كوپشىلىگى سپۋتنيكتىك دەرەكتەر نەمەسە تىكەلەي ولشەمدەر ارقىلى ەمەس, ەسەپتەلگەن ۇلگىلەردى پايدالانىپ بۇرىس مالىمەت بەرەدى. ماسەلەن 2024 جىلى سپۋتنيكتىك باقىلاۋلار 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا شىعارىندىلاردىڭ 50 پايىزعا ارتقانىن تىركەگەن, بۇل ەسەپتەگىدەن 50 تونناعا ارتىق. ولاردىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى مۇناي ءوندىرۋ ۇڭعىماسىندا ورىن العان اپاتتىڭ سالدارى دا كورسەتىلگەن.

قازاقستان جەتەكشى ەلدەر قاتارىندا

كومىر مەتانىن ەڭ كوپ بولەتىن قىتاي, اقش پەن رەسەي. امەريكا قۇراما شتاتتارى مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ شىعارىندىلارى بويىنشا الەمدىك كوشباسشى بولىپ قالا بەرەدى, ال رەسەي كومىر ونەركاسىبىنە قاتىستى شىعارىندىلارعا جاۋاپتى.

Global Metan Tracker 2025 بايانداماسىندا نورۆەگيا مەن نيدەرلاندى قاتاڭ ەرەجەلەر مەن زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا الەمدەگى ەڭ تومەن كورسەتكىشتەرگە يە ەكەنى ايتىلعان. سونىمەن قاتار تۇركىمەنستاندا, قازاقستاندا جانە يراندا, اسىرەسە مۇناي-گاز سەكتورىندا مەتان شىعارىندىلارى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر.

COP30 برازيليادا وتەدى

وسى جىلدىڭ 10-21 قاراشا ارالىعىندا برازيليانىڭ بەلەم قالاسىندا COP30 كليماتتىق ءسامميتى وتەدى. بۇل الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كومىرتەگى وشاعى جانە كليماتتىق داعدارىسقا ەڭ وسال ايماق بولىپ وتىرعان امازونكادا وتەتىن العاشقى جيىن.

سامميتتە مەتان شىعارىندىلارىن ازايتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار, سونىڭ ىشىندە مونيتورينگ, كەلەڭسىزدىكتەردى جويۋ جانە تۇراقتى ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەر تالقىلانادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. قاتىسۋشى ەلدەردەن جاڭارتىلعان كليماتتىق مىندەتتەمەلەردى ۇسىنۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش ءساۋىر ايىندا قىتاي, فرانتسيا, برازيليا جانە وڭتۇستىك افريكا سەكىلدى 17 ەلمەن ونلاين سامميت وتكىزدى. ول ءوز سوزىندە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا ءوندىرىسىن «عاسىردىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىگى» جانە «كليمات توزاعىنان شىعۋ» دەپ اتادى.

بەلەمدەگى COP30 جاھاندىق كليماتتىق كۇش-جىگەردىڭ شەشۋشى كەزەڭى بولادى دەيدى ساراپشىلار. IEA دەرەكتەرى مەتان شىعارىندىلارىن ازايتۋعا ارنالعان تەحنولوگيالىق شەشىمدەر بۇرىننان بار دەيدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا ساياسي ەرىك-جىگەر مەن قابىلدانعان شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى باستى كەدەرگى بولىپ وتىر.