سولتۇستىك ارال جانداندى

«ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن قول جەتكىزگەن كەلىسىمنىڭ ناتيجەسىندە, 2025 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن سولتۇستىك ارالعا جىبەرىلگەن سۋدىڭ جالپى كولەمى 1,6 ملرد تەكشە مەتر­گە جەتەدى. بۇگىنگى تاڭدا سولتۇستىك ارال تەڭىزىندەگى سۋدىڭ جالپى كولەمى – 22,1 ملرد تەكشە مەتر. 2022 جىلدىڭ باسىندا 18,9 ملرد تەكشە مەتر بولدى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تەڭىزدەگى سۋ كولەمى 23,4 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن جەتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر», دەپ مالىمدەدى سۋ رەسۋرس­تارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاپ, شولگە اينالۋى – الاڭ­داتارلىق ماسەلە. ەكولوگيالىق اپاتقا ۇشى­راعان ايماقتى وڭالتۋ كەرەك. بۇعان قوسا ترانس­شەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ قورىن ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. ول ءۇشىن سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن قولدانۋ كەرەك», دەگەن ەدى.

سولتۇستىك ارال تەڭىزىنىڭ اۋدانى ۇلعايىپ, قازىر 3 065 شارشى شاقىرىمعا جەتكەن. بۇل 2022 جىلدىڭ باسىنداعى كورسەتكىشتەن 111 شارشى شاقىرىمعا كوپ. سولتۇستىك ارال تەڭىزىنىڭ اۋدانى مەن سۋ كولەمىنىڭ ۇلعايۋى ناتيجەسىندە سۋداعى مينەرالدانۋ ۇدەرىسى ازا­يىپ, بالىقتىڭ 22 ءتۇرىنىڭ پوپۋلياتسياسى قالىپقا كەلگەن. وسىلايشا جىل سايىنعى بالىق اۋلاۋ كولەمى 8 مىڭ تونناعا جەتىپ وتىر.

مينيسترلىكتىڭ حابارلاۋىنشا, «كوكارال بوگەتىن ساقتاۋ جانە سىرداريا وزەنى ساعالا­رىن قالپىنا كەلتىرۋ» جوباسى دا اياقتالۋعا جاقىن. بۇگىنگى تاڭدا ءتاۋىر قورعانىس بوگەتى سالىنىپ, قاراشالان كولى مەن سىرداريا وزەنى اراسىنداعى ەكى ۋچاسكەدەگى بوگەتتەر مەن قاراشالان-1 كانالىنىڭ جانە ونىڭ باس قۇرىلىسىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىسى اياقتالعان. جىل سوڭىنا دەيىن سولتۇستىك ارال تەڭىزىن ۇلكەن ارالدان بولەتىن كوكارال بوگەتىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىسى اياقتالماق.

ال قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كۇرىش القاپ­تارى لازەرلىك جوسپارلاۋشىمەن تەگىستەلىپ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى پايدالانىل­عان. سونىڭ ناتيجەسىندە, شامامەن 200 ملن تەكشە مەتر سۋ ۇنەمدەلىپ, ول سولتۇستىك ارال­عا جىبەرىلگەن. 55 مىڭ گەكتار كۇرىش ال­قابى لازەرلىك جوسپارلاۋشىنىڭ كومەگىمەن تەگىستەلدى, بۇل ءادىس ورتاشا ونىمدىلىكتى گەكتارىنان 40-55 تسەنتنەردەن 70-80 تسەنتنەرگە دەيىن ارتتىرىپ وتىر.

جالپى, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, شارۋالاردىڭ ينفرا­قۇرىلىم جۇرگىزۋ, سۋ ۇنەمدەۋ جۇيە­لەرىن ساتىپ الۋ جانە ورناتۋ شى­عىندارىن سۋبسيديا­لاۋ مولشەرى 50 پايىزدان 80 پايىزعا دەيىن ۇلعاي­تىلعان. ال سۋ ۇنەمدەۋ جۇيەلەرىن پايدالاناتىن ديقاندارعا سۋارمالى سۋعا سۋبسيديا مولشەرى تاريفكە بايلانىستى 85 پايىزعا دەيىن وسكەن.

سونداي-اق ارال تەڭىزى باسسەينىندەگى ايماق­تى وڭالتۋعا باعىتتالعان كوگال­داندىرۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر. بۇگىندە ۇلكەن ارال تەڭىزىنىڭ تارتىلعان اۋماعىندا 4,4 ملن كوشەت وتىرعىزىلعان. 2021–2024 جىلدارى 475 مىڭ گەكتار جەرگە تۇقىم سەبىلىپ, كوشەت ەگىلدى. بيىل دا 428 مىڭ گەكتاردا كوگال­داندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپار­لانىپ وتىر. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ارال تەڭىزى تابانىن كوگالداندىرۋدىڭ جالپى كولەمى 1,1 ملن گەكتارعا جەتۋگە ءتيىس.

2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان ەلىمىز حالىقارالىق ارال­­دى قۇتقارۋ قورىنا توراعالىق ەتەدى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ 2026 جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن حاقق پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. قازاقستاننىڭ توراعا­لىعى كەزەڭىندە حاقق اتقارۋ كومي­تەتىنىڭ جۇمىس جوسپارى بەكىتىلدى. قۇجات 10 ءتۇرلى باعىت بويىنشا 40-قا جۋىق ءىس-شارانى قامتيدى.

پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ جالپى 2 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قام­تىماق. سولتۇستىك ارال تەڭىزىنىڭ سۋ كو­لەمى مەن اۋدانىنىڭ ۇلعايۋى سۋدىڭ مينە­رال­­دانۋىن ازايتادى. بۇل ونىڭ بيولو­گيا­لىق ارالۋاندىعىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى ءارى قىزىلوردا وبلىسىندا بالىق شارۋا­شىلىعىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. ال سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ مەن سۋ ينفرا­قۇرى­لىمىن دامىتۋ سولتۇستىك ارالعا قوسىمشا سۋ كولەمىن جىبەرۋگە مۇم­كىن­دىك بەرەدى.  ارال تەڭىزىنىڭ تارتىلعان اۋماعىن كوگالداندىرۋ توپىراق ەروزياسىنىڭ الدىن الادى جانە قۇمدى, تۇزدى داۋىلدارمەن كۇرەسۋگە كومەكتەسەدى. بۇل ايماقتىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن قورعايدى.