بۇگىن استانادا «دوستىق ۇيىندە» «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 105 جىلدىعىنا وراي «ەگەمەننىڭ ەلدىك جولى» اتتى فورۋم ءوتتى. شارا باستالماس بۇرىن مەيماندار مۋزەيگە قويىلعان ۇلتتىق ارحيۆ قۇجاتتارىن جانە كىتاپ كورمەسىن تاماشالادى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ەل تاريحىنان سىر شەرتكەن تاعىلىمعا تولى فورۋمنىڭ پلەنارلىق ءماجىلىسىن «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى جۇرگىزىپ, قازىرگى قوعامداعى قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن ارتتىرۋداعى گازەتتىڭ اتقاراتىن ءرولى تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى.
«بۇگىن, ءساتىن سالعان الاش كۇنى, ەلوردامىزدىڭ تورىندە – حالقىمىزدىڭ بەرەكەسىن ويلاعان «دوستىق ۇيىندە» تاريحى تولعامالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 105 جىلدىق بەلەسىن فورۋم فورماتىندا وتكىزگەلى وتىرمىز.
ۇلتتىڭ ءارى بارشا قالامگەرلەردىڭ ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ايتقانداي, قاشاندا گازەت – «حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى». سوندىقتان قارجىلىق قيىندىق ەلىمىزدىڭ دە, گازەتىمىزدىڭ دە باسىنا ءتونىپ تۇرعاندا, پرەزيدەنتىمىز ءدال باعامداعانداي, بىزگە توي تويلايتىن ەمەس, وي ويلايتىن كەزەڭ كەلدى. ول وي – زامان امالى مەن ەلشىل ءىس-ارەكەت, تاريح ءھام ءجۇرىپ وتكەن جول زەردەسى مەن تاجىريبەسى, زيالىلار قاعيداتى مەن جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى بولۋعا ءتيىس دەپ سانايمىز.
ءبىرىنشى ءسىز بەن بىزگە بۇيىرعان گازەتتەن, جۇرتتى اعارتاتىن كىتاپ پەن قالامنان باستايىق. الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ ەسەبىنشە, قازىر حالىقتىڭ گازەت-جۋرنال وقيتىن بولىگى – 14-17 پايىز عانا. سونىڭ ىشىندە ەرتەڭگى ۇلتقا جاۋاپتى 25-34 جاسار ازاماتتاردىڭ مەرزىمدى باسىلىم وقۋى 13 پايىزدان اسپايدى ەكەن. بۇل – زامان ءۇردىسى (تەندەنتسياسى). ياعني ارعى جاعىندا كىتاپ, كلاسسيكا وقۋعا باسپالداقتىڭ شاماسىن تۇسپالدايدى. ەگەر بۇگىنگى كوپ شەنەۋنىك, ءبىراز ازامات ويلاپ جۇرگەندەي, «گازەت زامانى كەتتى» دەگەنگە پەيىل بەرسەك, ساۋاتسىز مۇعالىم, ساۋاتسىز وقۋشى قاتارىن كوبەيتە بەرەمىز. راس, زامانا قالپىن ەسكەرىپ, گازەتتىڭ ينتەرنەت نۇسقاسىن, سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىدەگى باق فورماتىن جالعاستىرارىمىز ءسوزسىز. بىراق باتىس پەن شىعىستىڭ وركەنيەتتى ەلدەرىنە ءالى دە ازىق بولىپ وتىرعان ءداستۇرلى كلاسسيكالىق فورماتتى جەتىلدىرۋ – باسىم باعىت بولىپ قالۋعا ءتيىس.
ەكىنشى زەردە تۋرالى. ءدال وسى ۇعىم قازاق ۇعىمىندا وتكەننىڭ قۇندىلىعىن ايالاۋدى جانە جاڭاشىلدىقتى قاتار بەرەدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, كەشەگى كۇنگە دەيىن «ينتەللەكت» دەگەندى قازاقشا «زەردە» دەپ جۇردىك. «زەردە» ء(«بىلىم جانە ەڭبەك») جۋرنالىنىڭ جاڭعىرعان اتاۋى دا سودان. تاريحي زەردە «ۇشقىننان» «ەگەمەنگە» دەيىنگى ءتۇرلى اتاۋ العان ءبىزدىڭ گازەتىمىزدىڭ الاش باسىلىمدارىمەن ساباقتاستىعىن ايتادى. زەردە – تاريح! ءبىز ەلدى ەل ەتۋ جولىندا ەڭبەك ەتكەن تاريحي تۇلعالاردى, قيىن دا كۇردەلى كەزەڭدەگى وقيعالاردى حالىققا, بۇگىنگى بۋىنعا شىنايىلىق, تاريحيلىق, جان-جاقتى قاراۋ تۇرعىسىنان جەتكىزۋىمىز قاجەت.
ءۇشىنشى زيالىلاردىڭ بورىشى تۋرالى. قازىرگى «ەگەمەن» باستاعان بارشا ۇلت گازەتى – زيالىلاردىڭ اقىل-وي, سىندارلى ۇسىنىس, ساليقالى پىكىرتالاس الاڭى. «زيا» - نۇر, جارىق دەگەن ماعىنانى بەرەدى. ءبىز قاي كەزدە دە شەكتەلمەگەنبىز. ۇلتتىڭ دا, ءداستۇردىڭ دە, يماندىلىقتىڭ دا, الەمنىڭ دە جارىق, جارقىن ويى گازەت تۇجىرىمداماسىنىڭ مازمۇنىن قۇرايدى.
ءدال وسى كۇندەرى ءبىز ءۇشىن سەنىم ماڭىزدى! بيىل جۋرناليستيكا كۇنىنە وراي مەملەكەت باسشىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى: «شىن مانىندە, گازەت شىعارۋ جانە گازەت وقۋ ءۇردىسى ەشقاشان ۇزىلمەۋگە ءتيىس. وسى ساباقتاستىقتى ساقتاپ قالۋ كەرەك. بۇل – وركەنيەتتى ەلدەردىڭ بارلىعىندا قالىپتاسقان ءداستۇر» دەپ ءبارىمىزدى جىگەرلەندىرەتىن وي ايتتى. بۇگىنگى فورۋمنىڭ ءبىر ماقساتى – وسى ويدى سالالاندىرۋ», دەدى ديحان قامزابەك ۇلى.
ودان ءارى مەرەيتويعا كەلگەن مارتەبەلى مەيمانداردىڭ قۇتتىقتاۋ تىلەگىنە كەزەك بەرىلدى.
قر پارلامەنتى سەناتى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتورە ءجۇسىپ, ديحان قامزابەك ۇلىنا سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن تابىس ەتتى.
سەنات توراعاسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا:
«بۇل – ءبىر عانا ۇجىمنىڭ ەمەس, تۇتاس ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ تورقالى تويى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلت ءباسپاسوزى مەن ۇلت مۇددەسى ءاردايىم وزەكتەس بولعانىن ايتقان ەدى. شىن مانىندە عاسىردان استام شەجىرەسى بار «Egemen» قاي كەزەڭدە دە ەلدىك مۇراتقا تابان تىرەدى. س.سادۋاقاسوۆ, ج.ايماۋىتوۆ, م.اۋەزوۆ, ب.مايلين, س.سەيفۋللين, ت. رىسقۇلوۆ, و.جاندوسوۆ, ع.مۇسىرەپوۆ سياقتى تۇعىرلى تۇلعالار قالىپتاستىرعان بۇل ءداستۇر س.بايجانوۆ, ب.قىدىربەك ۇلى, ش.مۇرتازا, ءا.كەكىلباەۆ, ن.ورازالىين, ۋ.قاليجان س.ابدراحمانوۆ, د.قىدىرالى سەكىلدى قايراتكەر قالامگەرلەر تۇسىندا دا لايىقتى جالعاسىن تاپتى. قازىرگى تاڭدا باس باسىلىم قازاقتىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە, تاريحى مەن قۇڭدىلىقتارىن دارىپتەۋگە, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن, ءبىلىمى مەن عىلىمىن دامىتۋعا جانە ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگىن ساقتاۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ كەشەندى رەفورمالارىنىڭ ءمانىن جانە پارلامەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ ماڭىزىن حالىققا جەتكىزۋ ىسىندە دە ايرىقشا ءرول اتقارادى. الداعى ۋاقىتتا دا ۇلت مۇددەسىن تۋ ەتكەن مارتەبەلى قىزمەتتە جەتىستىككە جەتە بەرىڭىزدەر», دەلىنگەن.
ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان وقىپ بەردى.
اتالعان قۇتتىقتاۋدا: «بۇل – حالقىمىزدىڭ عاسىردان استام تاريحي جولىن تاسقا تاڭبالاعان ىرگەلى گازەتتىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەلىمىزدى ودان ءارى دامىتۋ جولىنداعى باستامالارىن حالىققا جەتكىزىپ, ساپالى اقپارات تاراتۋدا دا – سىزدەردىڭ ەڭبەكتەرىڭىز وراسان. ەل گازەتى «ەگەمەننىڭ» الدا الار اسۋلارى مەن باعىندىرار بيىكتەرى مول دەپ بىلەمىن», دەپ جازىلعان.
گازەتتىڭ تورقالى تويىندا قر ۇكىمەتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى ماقسات تولەگەنوۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ اتىنان ەگەمەندىكتەردى ايتۋلى مەرەكەمەن قۇتتىقتادى.
ء«بۇتىن بىرنەشە ءداۋىردىڭ شەجىرەسىن بويىنا بۇككەن ەل گازەتى وتاندىق ءباسپاسوزدى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىپ قانا قويماي, تۇتاس ۇلت تاعدىرى تالقىعا تۇسكەن سىندارلى ساتتەردە مەملەكەت مۇددەسىن قورعاۋعا قىزمەت ەتتى. سوندىقتان قاي تۇرعىدان الىپ قاراساق تا «Egemen Qazaqstan» قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعى, ەگەمەندىكتىڭ ەتالونى دەۋگە ابدەن لايىقتى», دەلىنگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ قۇتتىقتاۋىندا.
مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ جۇرەكجاردى لەبىزى جازىلعان قۇتتىقتاۋ حاتىن تابىستاعان ۆيتسە-مينيستر قانات ىسقاقوۆ وسى جىلدار ارالىعىندا گازەتتىڭ اتى وزگەرگەنىمەن زاتى وزگەرمەگەنىن, قالاي اتالعاندا دا ءوزىنىڭ ەلدىكتىڭ بيىك مىنبەرى مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتقانىن جانە سوڭعى جىلدارى گازەت زاماناۋي جاڭعىرۋ ۇدەرىسىن جۇزەگە اسىرىپ, ىشكى مازمۇنى مەن سىرتقى كەلبەتىن ساپالىق تۇرعىدا وزگەرتكەنىن اتاپ ءوتتى.
ال مينيستر قۇتتىقتاۋىندا بىلاي جازىلعان:
«گازەتتىڭ العاشقى سانىنان باستاپ وندا قازاقتىڭ ءىرى مەملەكەت قايراتكەرلەرى مەن كورنەكتى قالامگەرلەرى قىزمەت ەتتى. ولار وزدەرىنىڭ جازعان دۇنيەلەرى ارقىلى ۇلتتى ساۋاتتاندىرۋعا مول ۇلەس قوستى.
مەملەكەتتىك مۇددە مەن جۋرناليستىك تالاپتى تەڭ ۇستايتىن باسىلىمنىڭ كاسىبي دەڭگەيى, ۇستانعان باعىتى ەشقاشان وزگەرگەن ەمەس جانە الداعى ۋاقىتتا دا حالقىمىزدىڭ مۇرات-ماقساتى مەن قوعام دامۋىنا لايىقتى ۇلەستەرىڭىزدى قوسا بەرەسىزدەر دەپ سەنەمىن».
كەلەسى كەزەكتە ق.ىسقاقوۆ بىرقاتار قىزمەتكەرگە مينيسترلىكتىڭ ماراپاتىن تاپسىردى. اتاپ ايتقاندا, «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىمەن گازەت شولۋشىسى كارىباي مۇسىرمان, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن گازەتتىڭ مەنشىكتى تىلشىلەر جەلىسىنىڭ كوورديناتورى دينا ءداۋىت, تىلشىلەر نۇرباي ەلمۇرات, ەلۆيرا بوكەنباەۆا, گازەتتىڭ قوستاناي وبلىسىنداعى ءتىلشىسى نۇرقانات قۇلاباەۆ, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ءتىلشى قۋانىش نۇردانبەك ۇلى, گازەتتىڭ بەت قاتتاۋشىسى نازىم ماتەنوۆا, اعا ءتىلشى ايناش ەسالي ماراپاتتالدى. مينيسترلىكتىڭ العىس حاتى اعا ءتىلشى ەسكەندىر زۇلقارنايعا, كوررەكتور جانار نۇرماعامبەتوۆاعا, باسىلىمنىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ءتىلشىسى مەرەي قايناروۆقا تابىس ەتىلدى.
استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەسەت بايكەن دە گازەت ۇجىمىن ءتول مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, قالا اكىمىنىڭ باس باسىلىمعا ارناعان قۇتتىقتاۋ حاتىن تابىستادى.
«گازەت قاي كەزدە دە حالىقتىڭ كوزى, ۇنەمى ەلدىك ماسەلەلەردى كوتەرەدى. ەگەمەننىڭ ارالاسۋىمەن شەشىلگەن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ سانىندا شەك جوق. باسقاسىن ايتپاعاندا وسىناۋ قاراشاڭىراقتا ەڭبەك ەتىپ, جازۋدىڭ قىر-سىرىنا قانىققان تالاي قالامگەرلەر كەيىننەن وزدەرى دە ءبىر-ءبىر گازەت-جۋرنالدىڭ, شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ تىزگىنىن ۇستاپ, ابىرويمەن قىزمەت ەتىپ كەلەدى. تالاي ۋاقىت تەزىنەن ءوتىپ, 105 جىلدىعىنا قادام باسقان گازەت ۇجىمىنا ساتتىلىك تىلەيمىز. الداعى ۋاقىتتا دا ەلدىڭ ءسوزىن ايتىپ, كوپشىلىكتى اعارتۋمەن اينالىسا بەرگەيسىزدەر», دەلىنگەن قالا اكىمىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان استانا قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى عابيت ءتاجىمۇراتوۆ ءماسليحات توراعاسى ەرلان كاناليموۆتىڭ, سونداي-اق باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى مۇراتبەك توقتاعازين كلۋب پرەزيدەنتىنىڭ ىستىق ىقىلاسىن جەتكىزدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات ءمينيسترى (1991-1993) بولعان قۋانىش سۇلتانوۆ جىلى لەبىزىن ءبىلدىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى ءباسپاسوزدىڭ ءرولى تۋرالى, ونىڭ ىشىندە ايتۋلى باسىلىمنىڭ عاسىردان استام ۋاقىتتا اتقارعان قىزمەتى تۋرالى ءسوز قوزعادى.
كەلەسى ءسوز كەزەگى ءار جىلدارى «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باسقارعان تۇلعالارعا بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا, 2003-2004 جىلدارى قر اقپارات ءمينيسترى بولعان جانە 2000-2016 جىلدارى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىن باسقارعان ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, 1995-1996 جىلدارى قر ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى جانە 1996-1998 جىلدارى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باسشىسى بولعان ءۋاليحان قاليجانوۆ, 2016-2022 جىلدارى «ەگەمەن قازاقستان» اق باسقارما توراعاسى جانە 2022-2023 جىلدارى قر اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى بولعان, سەنات دەپۋتاتى دارحان قىدىرالى, 1996-2016 جىلدارى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى, ءبىرىنشى ورىنباسارى, اق ديرەكتورى, ۆيتسە-پرەزيدەنتى, باسقارما توراعاسى بولعان, «استانا اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ەركىن قىدىر ءباسپاسوزدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى.
فورۋم بارىسىندا مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, وپەرا ءانشىسى كەنجەعالي مىرجىقباي, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كۇيشى, كومپوزيتور جانعالي ءجۇزباي, ءداستۇرلى ءانشى ەرلان رىسقالي ءان-كۇيدەن شاشۋ شاشتى.
گازەت ارداگەرلەرى جانات ەلشىبەك, جانبولات اۋىپباەۆ, قايسار ءالىم, قاراشاش توقسانباي باسىلىمدا ەڭبەك ەتكەن جىلدارىنداعى قىزىقتى ەستەلىكتەرىمەن جانە جيناعان تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.
شارا سوڭىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۋىردا جارىق كورگەن جاڭا كىتاپتارى تانىستىرىلدى. اتاپ ايتساق, ديحان قامزابەك ۇلىنىڭ «اراينا», عابيت مۇسىرەپتىڭ «توعىزىنشى تەرريتوريا», تالعات باتىرحاننىڭ «بوزجايناق بولمىس», باقىتبەك قادىردىڭ «ماجۋسيلەر», اباي ايماعامبەتتىڭ «بىلتە شامنىڭ جارىعى», باتىرحان سارسەنحاننىڭ «بەلگىسىز جاپىراق جايلى» كىتاپتارى وقىرمانعا جول تارتتى. مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا شىعارىلعان كىتاپتاردىڭ 3000 داناسى ۇلتتىق كىتاپحاناعا تارتۋ ەتىلگەن.