ۇقشۇ – كۇش-جىگەر مەن رەسۋرستاردى بىرىكتىرەتىن بىرەگەي مەحانيزم

توراعالىق مىندەت تولىق ورىندالدى

سەسسيا وتىرىسىنا بەلارۋس پرەزي­دەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, سونداي-اق ۇقشۇ باس حاتشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ قاتىستى.

مەملەكەت باسشىسى ۇجىمدىق قاۋىپ­سىز­دىك تۋرالى شارت ۇيىمى ەۋرازيا كەڭىس­تىگىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراق­تى­لىقتى قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى قۇرىلىم­داردىڭ بىرىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى.

– ۇقشۇ قازىرگى سىن-قاتەرلەر جاع­دايىن­دا ۇيىمعا مۇشە بارلىق ەل ءۇشىن قاۋىپ­سىزدىك كەپىلى رەتىندە ءوزىنىڭ قاجەت ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. ءبىزدىڭ ۇيلە­سىمدى ارەكەتتەرىمىز, ءوزارا سەنىم مەن قول­داۋىمىز ەڭ قيىن ءارى اۋقىمدى مىن­دەت­­تەردى شەشۋ جولىنداعى ۇجىمدىق قابى­­لەتىمىزدى نىعايتادى. ۇقشۇ جاي عانا اسكەري سەرىكتەستىك ەمەس, مەملەكەت­تەرى­مىزدىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعاۋ ماقساتىنداعى كۇش-جىگە­رىمىز بەن رەسۋرستارىمىزدى بىرىك­تىرە­تىن بىرەگەي مەحانيزم ەكەنىن اتاپ وتكەن ءلازىم, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ ۇقشۇ توراعاسى رەتىندە ۇيىمعا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى تىعىز قارىم-قاتىناس­تى نىعايتۋعا, داعدارىس جاعدايلارىن­دا جەدەل ارەكەت ەتۋ تەتىكتەرىنىڭ تيىمدى­لىگىن ارتتىرۋعا بار كۇش-جىگەرىن جۇم­ساعا­نىن ايتتى. سونداي-اق تەررو­ريزم, كيبەر­شابۋىل, ترانسۇلتتىق قىلمىس جانە زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمى سەكىلدى قازىرگى زامان­نىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىنە قارسى كۇرەستە ۇيىم مۇمكىندىكتەرىن جەتىلدىرۋگە باسا ءمان بەردى.

– ۇيىمنىڭ جارعىلىق ورگاندارى­نىڭ وتىرىستارى, اسكەري وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى جانە پروفيلاكتيكالىق وپەرا­تسيالار جوسپارلى تۇردە ۇيىمداس­تىرىلدى. سىرتقى ىستەر جانە قورعا­نىس مينيسترلەرى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك­تىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن قاراستىردى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارى مەن پارلامەنت سپيكەرلەرىنىڭ دەڭگەيىندە كەزدەسۋلەر ءوتتى. ۇيىمنىڭ قوسىمشا جانە جۇمىس ورگاندارىنىڭ كەڭەستەرى وتكىزىلدى. ۇقشۇ قىزمەتىنىڭ ءتۇرلى باعىتتارى بويىنشا كونسۋلتاتسيالار جاسالدى. سەسسياارالىق كەزەڭدە بىرقاتار ماڭىز­دى قۇجات قابىلداندى. بۇلار حالىقارا­لىق ىنتىماقتاستىق, قورعانىس سالا­سىن­داعى ىقپالداستىق, سونداي-اق ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى سىن-قاتەر­لەرى مەن قاۋىپتەرىنە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىن قامتيدى. ۇلى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە قاتىستى دايىندىق جۇمىستارىنا ايرىقشا ءمان بەرىلدى. بۇگىن بىزگە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ءتيىستى مالىمدەمەسى ۇسىنىلادى. جالپى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇيىمعا توراعالىعى كەزىندە قويىلعان مىندەت­تەردىڭ ءبارى ورىندالدى. ءبىز بەلگىلەگەن باسىم­دىقتاردى جۇزەگە اسىرۋعا قولداۋ كور­سەتكەندەرىڭىز جانە بىر­لەسە ناتي­جەلى جۇمىس اتقارعاندارى­ڭىز ءۇشىن العىس ايتامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

جيىن بارىسىندا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تالقىلاندى. بۇعان قوسا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2024 جىلى ۇقشۇ-عا توراعالىعى قورىتىندىلاندى جانە الداعى كەزەڭنىڭ جوسپارى ناقتىلاندى.

سىن-قاتەرلەرگە قارسى كۇرەس تەتىكتەرى جولعا قويىلدى

بۇدان سوڭ ەل باسشىلارى ۇقشۇ ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىل­گەن قۇرامداعى وتىرىسىنا قاتىستى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى تۋرالى ۇيىمىنىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسيا جۇمىسىنا بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين جانە تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمونمەن قاتار تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ باس حاتشىسى سەرگەي لەبەدەۆ پەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى چجان مين قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى سەسسيا جۇمىسىن اشىپ, جيىن قاتىسۋشىلارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

– بۇگىندە ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىز­دىكتى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن ءتيىمدى ءارى قاجەتتى حالىقارالىق قۇرىلىمعا اينالدى. ۇيىمنىڭ دامۋ جىلدارىندا مۇشە مەملەكەتتەر كوپتەگەن ماسەلە بو­يىنشا ءوزارا ىقپالداستىق جاساپ, مول تاجىريبە جينادى. اۋقىمدى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستى. قازىرگى سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە قارسى كۇرەس تەتىكتەرى جولعا قويىلدى. ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى مەن قۇرال­دارى جاساقتالىپ, قالىپتى قىزمەت ەتىپ جا­تىر. بەدەلدى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىم­دارمەن كونسترۋكتيۆتى ىنتىماق­تاس­تىق ورناتىلدى, – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ شاعىن قۇرامدا وتكەن وتىرىستا مەملەكەتتەر باسشىلارى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندە پىكىر الماسقانىن ايتتى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ توراعالىعى اياسىندا ۇقشۇ-نىڭ بيىلعى قىزمەتى قورىتىندىلانعانىن جەتكىزدى.

– كەزدەسۋ قورىتىندىسى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىككە تونەتىن قاۋىپ-قاتەرگە قارسى جۇمىلا ارەكەت ەتۋگە دايىن ەكەنىمىزدى تاعى دا راستادى. پىكىرتالاس بارىسىندا حا­لىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر بويىن­شا ۇستانىمدارىمىزدى جەتكىزدىك. ءبىز­دىڭ قازىرگى جاعدايعا ورتاق باعامىز جانە ۇقشۇ-نىڭ ودان ءارى دامۋىنا كوز­قارا­سى­مىز قازاقستاننىڭ باستاماسى­مەن ازىر­لەن­گەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭە­سى­نىڭ دەك­لا­راتسياسىندا كورىنىس تاپتى. ۇلى جەڭىس­تىڭ 80 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە ەرەك­شە ءمان بەرىلدى. ارداگەرلەردىڭ ماي­دان­داعى جانە تىلداعى ەرلىگى ەسىمىزدە ماڭگى ساق­تالادى. ولاردى ءاردايىم ماقتان تۇتا­مىز, قۇرمەتتەيمىز. ايتۋلى مەرەكە قار­ساڭىندا ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى­نىڭ مالىمدەمەسىن قابىلداۋ, سونداي-اق ۇلى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا وراي مە­رە­­كە­­لىك ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتۋ ما­ڭىز­دى دەپ سانايمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىن­شا, قازاقستاننىڭ ۇقشۇ-عا توراعالىعى اياسىندا ۇيىم جارعىسىنا ساي ىنتى­ماقتاستىق باعىتتارى بويىنشا 60-قا جۋىق ءىس-شارا ۇيىمداستىرىل­عان. حالىق­ارالىق ارەنادا كەلىسىلگەن ۇستانىمداردى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا سەرىكتەستەرمەن بىرلەسە جۇمىس جۇرگىزىلدى.

– بيىل قابىلدانعان ساياسي قۇجاتتار لەگىنە ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جالپى باعالاۋى نەگىز بولدى. ولاردىڭ ىشىندە حالىقارالىق اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك, عارىش سالاسىنداعى ىنتى­ماقتاستىق ماسەلەلەرى مەن تاياۋ شىعىستاعى احۋالعا بايلانىستى, سونداي-اق بەلورۋسسيانى باسقىنشىلاردان ازات ەتۋدىڭ 80 جىلدىعىنا وراي قابىل­دان­عان مالىمدەمەلەر بار. جىل بويى ۇجىم­­دىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ كۇشتەرى مەن قۇ­رال­دارىنىڭ اسكەري دايىندىعىنا مۇ­قيات نازار اۋدارىلدى. بۇگىن ءبىز ۇقشۇ كۇش­تەرى مەن قۇرالدارى مارتەبەسىنە جانە اسكە­ري كون­تينگەنتتى تاسىمالداۋعا قاتىستى حالىق­ارال­ىق كەلىسىمدەردىڭ ەكى حاتتاماسىنا قول قويامىز. ۇقشۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ بىتىم­گەر­لىك كۇشتەرىنىڭ دايىندىق دەڭگەيى مەن جاۋى­نگەرلىك ماشىعىن جەتىلدىرۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قىركۇيەك-قازان اي­لارىندا ەلىمىزدە «مىزعىماس باۋىرلاس­تىق-2024» ۇقشۇ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىنىڭ كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋلارى مەن «جارتاس-2024» ۇقشۇ ارنايى وقۋ جيىنى ءوتتى. اسا قاۋىپتى نىساندارداعى كۇردەلى اپاتتىق-قۇتقارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلى پىسىقتالدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قازاقستان ايقىنداعان باسىمدىقتار جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جىل بويى وزەكتى سىن-قاتەرلەرگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەسىنە ەرەكشە دەن قويىلعانىن اتاپ ءوتتى.

– قازاقستان مەن ۇقشۇ-عا مۇشە باسقا دا ەلدەر اۋماعىندا ءبىر ۋاقىتتا «ناەمنيك», «كانال», «نەلەگال» جانە «پروكسي» سەكىلدى ارنايى وپەرا­تسيا­لاردىڭ ءتۇرلى كەزەڭدەرى ءوتتى. بۇل ءىس-شارا­لار حالىقارالىق تەرروريزمگە, ەسىرت­كى ساۋداسىنا, زاڭسىز كوشى-قونعا جانە اقپاراتتىق ورتاداعى سىن-قاتەرلەرگە قاتىستى قاۋىپتىڭ الدىن الۋدى كوزدەيدى. بيىل ءبىزدىڭ باستامامىزبەن العاش رەت زاڭسىز قارۋ-جاراق, وق-ءدارى اينالىمىنا جانە ۇيىمداسقان ترانسۇلتتىق قىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل جونىندە كونسۋلتاتسيالار ءوتتى. ۇقشۇ اياسىندا ارناۋلى جۇمىس توبىن قۇرۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. قازاقستان توراعالىعىنىڭ ۇيلەستىرۋىمەن تاجىك-اۋعان شەكاراسىن نىعايتۋ جونىندەگى ۇقشۇ-نىڭ ماقساتتى مەملەكەتارالىق باعدارلاماسىن دايىنداۋ جۇمىستارى اياقتالدى. قۇجاتتى ازىرلەۋ 2013 جىلى باستالعان ەدى. بۇگىن ءبىز ۇيىمنىڭ وڭتۇس­تىك شەبىندەگى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان وسى ماڭىزدى شەشىمگە قول قويامىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇقشۇ توراعاسى رەتىندە قازاقستان ايقىنداعان باسىمدىقتار جۇيەلى ءارى قارقىندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سەرىكتەستەردىڭ قولداۋىنا سۇيەنە وتىرىپ, ۇقشۇ اياسىندا اتالعان باستامالاردى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ ءىسى بەلسەندى جالعاسادى.

مەملەكەت باسشىسى ۇيىمنىڭ باس حاتشىسىنا, ۇقشۇ-نىڭ تۇراقتى كەڭەسى مەن جۇمىس ورگاندارىنا اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىس ءۇشىن ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.

ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى­نىڭ كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى سەسسياسى بارىسىندا قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ پەن ۇقشۇ باس حاتشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ءسوز سويلەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ سادىر جاپاروۆتى 2025 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ۇقشۇ-عا توراعالىقتىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا ءوتۋى تۋرالى شەشىمنىڭ قابىلدانۋىمەن قۇتتىقتاپ, قىرعىز تاراپىنىڭ جاۋاپتى مىندەتتى تابىستى اتقارۋىنا تىلەكتەستىك ءبىلدىردى.

جيىن قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتەر باسشىلارى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ دەكلاراتسياسىن قا­بىلداپ, بىرقاتار قۇجاتقا قول قوي­دى. تاجىك-اۋعان شەكاراسىن نىعايتۋ جونىن­دەگى ۇقشۇ-نىڭ ماقساتتى مەملەكەت­ارالىق باعدارلاماسى بەكىتىلدى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتەر ۇلى جەڭىس­تىڭ 80 جىلدىعىنا بايلانىستى مالىم­دەمە قابىلداپ, كەلەسى جىلى وسى ايتۋلى داتاعا وراي ۇيىمداستىرىلاتىن مەرەكە­لىك ءىس-شارالاردىڭ جوسپارىن بەكىتتى.

استانادا قابىلدانعان قۇجاتتار ۇيىم مەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن بارلىق مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مۇددەسىنە ساي كەشەندى تۇردە دامىتۋعا باعىتتالعان.

ايتا كەتسەك, قازاقستان 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ۇقشۇ-عا توراعالىق ەتتى.

وسى كۇنى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارى اياقتالعان ۆلاديمير ءپۋتيندى ەلوردا اۋەجايىنان شىعارىپ سالدى. اۋەجايدا قۇرمەت قاراۋىلى ساپ تۇزەدى. سونداي-اق سۋرەتشى اسەل سابىرجانقىزى رەسەي پرەزيدەنتىنە ەلىمىزگە جاساعان ساپارىنا ارناپ سالعان كارتيناسىن سىيعا تارتتى. پولوتنودا ەكى ەلدىڭ دوستىعى بەينەلەنگەن.