ەلىمىزدە وتكەن جىلى اياقتالعان يندۋستريالاندىرۋدىڭ العاشقى بەسجىلدىعى تۋرالى نەندەي تۇيىندەر جاساعان ءجون؟ وسى ارالىقتا بۇل تۇرعىدا ايماقتاردا قانداي جوبالار جۇزەگە استى؟ سونداي-اق, ەل يندۋسترياسىن ورگە باستىرۋدىڭ جاڭا كوكجيەكتەرى قانداي بولماق؟
مىنە, وسىنداي وزەكتى ماسەلەلەر مەملەكەت باسشىسى مەن رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ ۇدايى نازارىندا بولىپ كەلەدى. بۇل كەزەڭ ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ قىزمەتىنە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن تىڭ مىندەتتەر جۇكتەمەك. وسىنداي ءورشىل احۋال اۋانى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارىنا دا ءتان بولدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز.
ەلىمىزدەگى جەتەكشى مينيسترلىك باسشىسى مۇندا ەڭ الدىمەن باتىس قازاقستان ماشينا جاساۋ كومپانياسىنا اتباسىن تىرەپ, وسى وندىرىستىك قۇرىلىمنىڭ نەگىزىندە وڭىردەگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستى. اتالعان ۇجىم ءوز قىزمەتىن ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىن قولعا العان. بۇل وتاندىق كومپانيا ليتسەنزيالىق تەحنولوگيا نەگىزىندە قوندىرعىلاردى جانە اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەسىن جوندەيتىن ورتالىق ازياداعى بىردەن-ءبىر ءوندىرىس ورنى بولىپ تابىلادى. زاۋىت ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز سالاسىمەن اينالىساتىن بارلىق كاسىپورىندارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. قازىر مۇندا قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ءىسى قولعا الىنعان.
باسقوسۋ كەزىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ مينيسترگە وبلىستا 2010-2014 جىلدارى يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا سايكەس العا قويىلعان مەجەلەر مەن مىندەتتەر تولىقتاي جۇزەگە اسقانى جونىندە بايانداپ بەردى. ناقتىراق ايتقاندا, وڭىردە ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىنا سايكەس ءوندىرىستىڭ بارلىق سالالارى بويىنشا وسىمگە قول جەتكىزىلدى. وتكەن جىلدىڭ ون ءبىر ايىندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 9,99 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. بىتكەن ءىستىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن جول قۇرىلىسىنىڭ جانە كولىك قىزمەتىنىڭ ۇلەس سالماعى جوعارى.
ءوڭىر وندىرىسشىلەرىمەن كەزدەسۋ كەزىندە ءا.يسەكەشەۆ باستى ماقسات ايماقتاعى ەلىمىزدى تۇتاستاي يندۋستريالاندىرۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن كاسىپورىنداردىڭ تىڭ جوبالارىمەن تانىسۋ ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ءارى ولارعا ءوز تاراپتارىنان ءتيىستى قولداۋ جاسالاتىنىن جەتكىزدى. بۇعان جاۋاپ رەتىندە ءوندىرىس جەتەكشىلەرى دە ارتىق شىعىنداردى ازايتىپ مەملەكەت قارجىسىن ۇنەمدەۋگە ۇلەس قوسۋلارى كەرەك, دەدى بۇدان ءارى اسەت ورەنتاي ۇلى.
جيىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات كارىموۆ مينيسترگە ورال وڭىرىندەگى يندۋستريالاندىرۋ ءىسىنىڭ دامۋ قارقىنى جونىندە بايانداپ بەردى. ونىڭ پىكىرىنشە, مۇندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 303,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ 38 جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسى جوبالار تولىقتاي ىسكە قوسىلعان كەزدە جاڭادان 5,2 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلماق. 2010-2014 جىلدار ارالىعىندا 258,6 ميلليارد تەڭگەنىڭ 34 جوباسى مارەگە جەتىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە 2 مىڭعا جۋىق جۇمىس كوزىن اشۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ال بيىلعى 2015 جىلى 43,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ ەكى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل رەتتە تاعى جۇزگە جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلماق.
سونىمەن بىرگە, باتىس قازاقستان ماشينا قۇراستىرۋ كومپانياسىندا وتكىزىلگەن جيىندا ورال اۋەجايىنىڭ وكىلى سويلەپ, مۇنداعى ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جوندەۋدەن تولىق وتكىزىپ بولعان سوڭ اۋەجاي جۇمىسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن ايتتى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا. وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە اۋەجايداعى ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالعان سوڭ, قاراشا ايىنان باستاپ ورال اۋەجايى ءوز جۇمىسىن باستادى. اۋەجاي اشىلعان سوڭ ىلە-شالا «بەك ەير» اۆياكومپانياسى ورال قالاسىنا ۇشۋلارىن جالعاستىرا باستادى. 2015 جىلدىڭ قاڭتارىندا «ەير استانا» اۆياكومپانياسى ەكى تەحنيكالىق تەكسەرىس وتكىزىپ, تەحنيكالىق ەمەس سىناق ۇشۋىن جاسادى. ال 12 قاڭتاردان باستاپ الماتى – ورال باعىتىنداعى ۇشاق رەيسى تۇراقتى تۇرگە ءتۇستى. قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى اياقتالعان سوڭ «ەير استانا» اۆياكومپانياسى «ورال – امستەردام» باعىتى بويىنشا تۇراقتى رەيستى قالپىنا كەلتىرۋدى, سونىمەن بىرگە, «استانا – ورال – استانا» باعىتىندا رەيس اشۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدا.
سونداي-اق, «بەك ەير» اۆياكومپانياسى دا ورالدان ماسكەۋ جانە سانكت-پەتەربۋرگكە قاراي ەكى رەيس اشىپ, ءوزىنىڭ ۇشۋ اۋماعىن كەڭەيتۋدى كوزدەۋدە. ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك مىقتىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوسپارلار اۋەجايداعى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالعاننان كەيىن عانا ىسكە اسىرىلماق. ورال اۋەجايى بيىل ۇشۋ جولاعىن 400 مەترگە دەيىن ۇزارتۋ جانە 60 مەترگە كەڭەيتۋدى جوسپارلاۋدا.
كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى اراسىنداعى ورتاق, بىرلەسىپ اتقارىلاتىن جۇمىس جوسپارىنا قول قويىلدى.
بۇدان سوڭ ءا.يسەكەشەۆ وتكەن جىلدىڭ اياعىندا قۇرىلىسى اياقتالعان ورال ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ ءجاي-كۇيىمەن تانىستى. ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي ەڭ زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن تولىق جابدىقتالعان بۇل زاۋىتتىڭ جۇمىسى نەگىزىنەن, كەرنەۋ قۋاتى 6-10 كيلوۆاتت بولاتىن ترانسفورماتورلاردى شىعارۋعا باعىتتالعان. سەرىكتەستىك قۇرىلتايشىسى سايدوللا قوجاباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى اقپان ايىندا زاۋىتتى مونتاجداۋ جۇمىسى تولىق اياقتالىپ, ناۋرىز ايىنان باستاپ العاشقى ونىمدەرىن شىعارا باستايدى. كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس قۋاتى جىلىنا – 12000 دانا. زاۋىت تولىقتاي جۇمىسقا كىرىسكەندە شامامەن 700-دەي جۇمىس ورنى اشىلماق. جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ ەكسپورتقا باعىتتالعان ءونىم شىعاراتىنىن جەتكىزگەن ءوندىرىس جەتەكشىسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە ءونىمنىڭ 90 پايىزىن كورشى رەسەي ەلىنە ەكسپورتتاۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن ايتتى.
بۇدان سوڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى «ورال –كامەنكا» اۆتوكولىك جولى باعىتىنداعى قولعا الىنعان جۇمىستارمەن تانىستى. وسى جەردە وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سەرىك شاپكەنوۆ پەن اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سۇلتانبەك بارماقوۆ مينيسترگە وبلىستا جول قۇرىلىسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە باياندادى. ولاردىڭ سوزىنشە, جولداردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىتتاعى جۇمىس تولىق جۇزەگە اسقان جاعدايدا ءوڭىردىڭ ءورىسىن كەڭەيتەتىن كولىك-لوگيستيكا جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ءمۇمكىندىك اشىلماق. جول قۇرىلىسى جونىندەگى اڭگىمە بارىسىندا وبلىس باسشىسى نۇرلان نوعاەۆ رەسەيمەن شەكارالاس اۋماقتا ەكى مەملەكەتكە دە قارامايتىن يەسىز جولداردىڭ بار ەكەنىن, ونداعى ويقى-شويقى جولداردىڭ ەكى ورتاعا قاتىناعان جولاۋشىلاردى قيناپ جۇرگەنىن جەتكىزدى. ءوز كەزەگىندە اسەت ورەنتاي ۇلى بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ وڭتايلى جولدارى قاراستىرىلاتىنىن ايتتى.
جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا اسەت ورەنتاي ۇلى جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى زەرتحاناعا سوعىپ, بەكىرە بالىعىن ءوسىرۋ باعىتىنداعى ءىس-قيمىلدارعا نازار اۋداردى. مۇندا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان بۇل جوباعا بۇگىندە جەكەلەگەن ينۆەستورلار تارتىلىپ, بالىق وسىرۋگە ارنالعان كاسىپورىن قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. «ورداباسى» جشس وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ءوندىرىس ورنىنىڭ قۇرىلىسى بيىل شىلدە ايىندا اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلمەك.
اقجايىق وڭىرىنە جۇمىس ساپارىن قورىتىندىلاعان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ مۇنداعى يندۋستريالاندىرۋ ءىسىن جۇرگىزۋگە بايلانىستى جۇمىستاردى وڭ باعالادى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتە: ينۆەستيتسيا جانە دامۋ ءمينيسترى ءا.يسەكەشەۆتىڭ ورال وڭىرىنە ساپارىنان كورىنىس.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
رافحات حالەلوۆ.