ول تۋرالى وي-پىكىرلەر قانداي؟
جاڭا جىلدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءوز قىزمەتىن باستادى. ياعني 1994 جىلى ەلباسى ۇسىنعان يدەيا جۇزەگە استى. ەكونوميكالىق الەۋەتى زور, حالىققا پايداسى مول ۇيىم بىرەگەي مۇمكىندىكتەرگە جول اشپاق. سەبەبى, ۇلكەن نارىقتى كوزدەگەن ءار كاسىپكەردىڭ تابىسقا جەتۋىنە وداقتا ۇتىمدى تۇستار جەتەرلىك. ويتكەنى, تەك سوڭعى بەس جىلدا قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا قاتىسۋشى ەلدەرمەن اراداعى تاۋار اينالىمى 88 پايىزعا ءوسىپ, 24 ملرد. دوللارلىق مولشەرگە جەتكەن. رەسەي مەن بەلارۋس ەلىنە قازاقستاندىق ەكسپورت 63 پايىزعا ۇلعايىپ, 6 ملرد. دوللار قۇرادى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قىزمەتىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ەلىمىزدىڭ ەۋرازيا كىندىگىندە ورنالاسقان وڭىرلەرىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلمەك. وسىعان بايلانىستى گازەت تىلشىسىنە ءتيىستى سالا ماماندارى ءوز وي-پىكىرلەرىن تومەندەگىشە جەتكىزدى.
مۇقامعالي ارىسپاەۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تۇتىنۋشىلار قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى:
– ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ماقساتى – ءۇش ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋ. سول ارقىلى حالىقتىڭ تۇرمىستىق جاعدايىن كوتەرۋ. كەدەن وداعى شەڭبەرىندەگى ونىمدەرگە قاتىستى كەيبىر تەحنيكالىق رەگلامەنت تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن مەملەكەتتىك باقىلاۋدى (قاداعالاۋدى) ءجۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ءبىزدىڭ دەپارتامەنتكە جۇكتەلگەن بولاتىن.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كۇشىنە ەنگەن سوڭ تاۋار قاۋىپسىزدىگىنە قويىلاتىن تالاپتار بۇرىنعىشا زاڭدى كۇشىندە, ياعني كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتىمەن رەتتەلەدى. ال كەدەندىك تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرى قابىلدانعان تاۋارلار مەن ونىمدەرگە سانيتارلىق شارالار اياسىنداعى كەدەن وداعىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرى قولدانىلادى. قازىر تاۋاردىڭ ء(ونىمنىڭ) سايكەستىگىن ناقتىلايتىن ءتورت قۇجات بەكىتىلدى. ءبىرىنشى – ۇلتتىق سايكەستىك سەرتيفيكاتى نەمەسە كەدەن وداعىنىڭ سايكەستىك سەرتيفيكاتى, ەكىنشى – سايكەستىك تۋرالى ۇلتتىق دەكلاراتسيا نەمەسە كەدەن وداعى سايكەستىگى تۋرالى دەكلاراتسيا, ءۇشىنشى – مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى كۋالىك (مەملەكەتتىك تىركەۋگە جاتاتىن ونىمگە بەرىلەدى), ءتورتىنشىسى – ۆەتەرينارلىق انىقتامالار مەن سەرتيفيكاتتار (وڭدەلگەن مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە بەرىلەدى). بىراق ەۋرازيالىق وداق شارتىنا ساي وداققا مۇشە ەلدەردەن تاۋار وتكىزگەندە وسى قۇجاتتاردىڭ بىرەۋى بولسا جارايدى.
سالتانات قامەشەۆا, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى:
– قازىرگى كەزدە كەدەن وداعى ەلدەرى اراسىندا 35 تەحنيكالىق رەگلامەنت قابىلدانعان. سونىڭ 32-ءسى كۇشىنە ەنگەن. بيىل تاعى ەكى تەحنيكالىق رەگلامەنت اقپان ايىنىڭ 15-نەن باستاپ ءوز كۇشىنە ەنەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, 2016 جىلدىڭ 15 مامىرىنان باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن «تەمەكى ءونىمدەرىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتى» ەنەدى.
ەلىمىزدىڭ كاسىپكەرلەرىنە جەڭىلدىكتەر جاساۋدا تەحنيكالىق رەتتەۋدىڭ جالپى جۇيەسىن جاساقتاۋدىڭ ماڭىزى زور. مۇددەلى تۇلعالاردى كوپتەپ تارتۋ ءۇشىن وبلىستاردا تەحنيكالىق رەتتەۋ ماسەلەسى جونىندە ايماقتىق شتاب قۇرىلدى. سوندىقتان بيزنەس وكىلدەرى تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىستارى بولسا, شتابقا حابارلاسۋلارىنا بولادى.
جالپى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلعان ساتتەن باستاپ ۇلكەن نارىق پايدا بولدى. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ بيزنەسىمىز ءۇشىن, تاۋارلارىمىزدى وتكىزۋ ءۇشىن قوسىمشا تولەنەتىن تولەمدەردىڭ الىنىپ تاستاۋىمەن ماڭىزدى.
سونداي-اق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتا كورسەتىلگەنىندەي, وعان مۇشە ەلدەردەن جەكە تۇلعالار ءوز ماقساتىنا پايدالانۋ ءۇشىن الىنعان كولىك جانە تاۋارلار ءۇشىن قوسىمشا قۇن سالىعى الىنبايتىن بولادى.
بۇعان قوسپاعىمىز, وداققا مۇشە ەلدەر ايماعىنا يمپورتقا شىعارعان ءونىم تۋرالى ەسەپ ەلەكتروندى ءتۇردە بەرىلمەك. بۇل فاكتور كاسىپكەرلەرگە قاعازباستىلىقتى ازايتىپ, ءونىم وتكىزۋ ءىسىن جەڭىلدەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.
ەلامان ايپىشەۆ,
جۋرناليست.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.