كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارلارى نۇرجان التاەۆ پەن گۇلنار قۇربانباەۆا ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ قابىلدانعان, كاسىپكەرلىككە قاتىستى جاڭا زاڭ تۋرالى ايتىلدى.
زاڭنىڭ كاسىپكەرلىككە ءتيىمدى تۇستارى مەن ونداعى ارتىقشىلىقتار جونىندە اڭگىمەلەگەن سپيكەرلەر, ەندىگى كەزەكتە ونى جۇرتشىلىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەكتىگىنە كوڭىل اۋداردى. ءسويتىپ, كاسىپكەرلىككە قويىلاتىن بىرقاتار ءجونسىز تالاپتار زاڭ اكتىلەرىنەن الىنىپ تاستالىپ, بيزنەستىڭ ەركىن دامۋىنا جول اشىلعانىنا توقتالدى. ناقتى سانداردى ءسويلەتەر بولساق, بۇعان دەيىن كاسىپكەرلەرگە قويىلىپ كەلگەن 5228 تالاپتىڭ 1810-ى قىسقارتىلعان. سونداي-اق, كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانۋعا الىناتىن رۇقسات قۇجاتتارى دا 35-كە كەمىپتى. بۇلارمەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسى بەرگەن تاپسىرماعا وراي بيزنەستىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن نورمالار جويىلىپ, زاڭناماعا تولىق دەرلىك رەۆيزيا جاسالعان. رەۆيزيانىڭ ناتيجەسى بويىنشا زاڭعا 100-دەن استام تۇزەتۋلەر ەنگەن. قازىرگى ۋاقىتتا زاڭعا قوسىمشا اكتىلەرگە 70-كە جۋىق وزگەرىستەر جاساۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتقان كورىنەدى. وسى يگى شارالاردىڭ نەگىزىنە قاراعاندا, زامان تالابىنا ساي جەتىلدىرىلگەن زاڭ كاسىپكەرلەردىڭ تىنىسىن دا, ءورىسىن دە كەڭەيتە بەرەتىنى انىق.
سپيكەرلەر تەكسەرۋگە جاريالانعان بىلتىرعى موراتوريدىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى دا اڭگىمەلەدى. «وتكەن جىلى موراتوري جاريالانعاندا ءمۇلدەم تەكسەرىس بولمادى. اۋەلدە ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى وسىنداي ءموراتوريدى ۇسىنعان كەزدە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوبى سەنىمسىزدىك تانىتقانى ەستە. ياعني, وسىنى پايدالانىپ, زاڭ جانە ءتارتىپ بۇزۋ وقيعالارى كوپتەپ ورىن الادى دەگەن بولجامدار ايتىلعان-دى. ءبارىڭىز كۋا بولعانداي, موراتوري كەزىندە جاپپاي زاڭ بۇزۋشىلىقتار, ادامداردىڭ جاپپاي ۋلانۋى, توتەنشە جاعدايلار ءتارىزدى كەلەڭسىز جاعدايلار بولا قويعان جوق», دەدى ن.التاەۆ. ول وسىنى ەسكەرىپ, كاسىپكەرلەرگە كوبىرەك سەنىم ارتۋ كەرەكتىگىنە دە نازار اۋداردى.
كاسىپكەرلەر اراسىندا بيزنەستى تەكسەرۋگە قويىلعان موراتوري مەرزىمى بىتكەن سوڭ نە بولادى دەگەن سۇراق بار كورىنەدى. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە جوسپارلى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. مىسالى, جوسپارلى تەكسەرىستەر الىنىپ تاستالىپ, باقىلاۋدىڭ ەرەكشە ءتارتىبى ىسكە قوسىلىپتى. بۇگىندە وسى باقىلاۋدىڭ ەرەكشە ءتارتىبىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءاربىر ۆەدومستۆوعا سايكەس بۇيرىقتار قابىلداۋ قاجەت. ال بۇيرىقتاردى قابىلداۋ ءۇشىن ولارعا تاۋەكەلدى باعالاۋ جۇيەسىن قۇرۋ كەرەك كورىنەدى. بۇگىندە بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار وسى شارۋامەن شۇعىلدانۋدا. سوندىقتان كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ جۇمىستارى الداعى شىلدە ايىنان كەيىن عانا باستالاتىنىن جەتكىزدى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ونىڭ ايتقانىنا يلانساق, بيزنەس مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان باقىلاۋ بولماسا دا جاپ-جاقسى جۇمىس ىستەي الاتىنىن دالەلدەگەن. سونداي-اق, موراتوري كەزەڭىندە ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن ءونىم ءوندىرۋ كولەمى ارتىپ, بيزنەستىڭ بەلسەندىلىگى 6 پايىزعا دەيىن وسكەن.
تاعى ءبىر كوڭىل دەمدەگەن ءمالىمدەمە, بيىل ەلىمىزدەگى بارلىق اۋدانداردا كاسىپكەرلەردى قولداۋ ورتالىقتارى اشىلاتىن بولىپتى. «ءبىز 2015 جىلى الدىمىزعا ۇلكەن ماقسات قويىپ وتىرمىز. بۇيىرتسا, ۇستىمىزدەگى جىلى رەسپۋبليكاداعى بارلىق اۋدانداردا كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا ارنالعان تولىققاندى ورتالىقتار اشامىز. وندا كاسىپكەرلەرگە «ءبىر تەرەزە» قاعيداسى بويىنشا قىزمەت كورسەتىلەدى», دەدى ن.التاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ورتالىق كورسەتەتىن قىزمەتتەر ءتىزىمى اۋقىمدى. وندا ماركەتينگتىك, زاڭدىق, ەسەپتىك, بيزنەس-جوسپار جاساۋ بويىنشا, سالىق سالۋ بويىنشا, رۇقساتتاما قۇجاتتار الۋ جانە باسقا دا قىزمەت تۇرلەرى كورسەتىلەدى. جوبا بويىنشا وسى ورتالىقتار بازاسىندا ءار اۋداندا كاسىپكەرلەرگە ارنالعان مەكتەپتەر ەسىگىن اشادى. وندا ءتاجىريبەلى ماماندار جاس كاسىپكەرلەردى بيزنەستىڭ قىر-سىرىمەن تانىستىرادى. ءسويتىپ, ءوز ءىسىن جاڭا اشقان كاسىپكەرلەر تاجىريبەلىك كۋرستاردان وتەدى. ءتىپتى, وندا ناقتى پاندەر بويىنشا ءبىلىم بەرۋ دە جوسپارلانىپتى. مىسالى, بىرەۋ جىلىجاي سالىپ, وندا كوكونىس وسىرگىسى كەلسە, سول جەردەگى ماماندار وعان بۇل ءىستى نەدەن باستاپ, جۇمىستى قالاي جۇرگىزۋ كەرەك ەكەنىن تۇسىندىرەدى ەكەن. ال, 2014 جىلى مۇنداي ورتالىقتار وبلىس ورتالىقتارىندا اشىلىپ, ولاردا 15 مىڭنان استام كاسىپكەرگە كومەك قولى سوزىلىپتى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».