قايىرىمدىلىق زاڭ اياسىندا جاسالۋى قاجەت

اكىمدەر اككاۋنتىنداعى الاياقتىق

الاياقتار الدىمەن پرەمەر-مينيستر مەن ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ اتىنان مەس­سەن­د­جەرلەردە قارجى جيناۋ تۋرالى اق­پارات تاراتقان. ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىز­مەتى لەزدە مۇنى «جالعان حابارلاما» دەپ ما­لىمدەپ, ينتەرنەتتەگى الاياقتاردىڭ ءىسى ەكەنىن ايتتى.

بۇدان سوڭ تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكى­مى دارحان ساتىبالدى, الماتى وبلى­سىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ, قارا­عاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەك­پاەۆتىڭ اتىنان تۇرعىندارعا حابارلامالار جىبەرىلگەن. اككاۋنتتارعا وبلىس باسشىلارىنىڭ فوتوسۋرەتتەرى قويىلعان.

«بىرنەشە كۇننەن بەرى WhatsApp مەسسەندجەرىنەن مەنىڭ اتىمنان بىرقاتار ازاماتقا حابارلامالار جىبەرىلگەن. مەنىڭ Instagram مەن Facebook جەلىسىندە رەسمي اككاۋنتتارىم بار ەكەنىن ەسكە سالامىن. جەكە تەلەفونىمنان جانە رەسمي اككاۋنتتارىمنان حابارلامالاردى ءوز نو­مىرىممەن, ونى جاسىرماي جىبەرەمىن. سوندىقتان, ەگەر ءسىز مەنىڭ اتىمنان, مەنىڭ فوتوسۋرەتىم بار نومىردەن قوڭىراۋ نەمەسە حابارلاما الساڭىز, الايدا ءنومىر جاسىرىلعان بولسا, وندا بۇل الاياقتار. سىزدەردەن ساق بولۋدى سۇرايمىن», دەپ جازدى تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى Instagram پاراقشاسىندا.

الماتى جانە قاراعاندى وبلىستا­رىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى دە بۇل الاياق­تاردىڭ ءىس-ارەكەتى ەكەنىن رەسمي مالىم­دەدى. «مەسسەندجەرلەردە الاياقتار وز­دەرىن وبلىس اكىمىمىن دەپ تانىستىرىپ جاتىر. تۇرعىنداردان مۇنداي حابار­لامالارعا سەنبەۋدى جانە كۇماندى سىل­تەمەلەردى باسپاۋدى سۇرايمىز. اتال­عان فاكتى قوناەۆ قالالىق پوليتسيا باس­قار­ماسىندا تىركەلدى. قازىر تەرگەۋدىڭ تو­لىق­تىعىن, جان-جاقتىلىعىن جانە وبەك­تيۆتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن­دا پروتسەسسۋالدىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەپ حابارلادى الماتى وبلىسى اكى­مىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى جاننا ارىنبەكوۆا.

زاڭدى نازارعا الماي وتىر

جۇرت سەلمەن ارپالىسىپ جاتقاندا مۇنداي الاياقتىقتىڭ كوبەيۋىنە ەلىمىز­دە قايىرىمدىلىق جاساۋ مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسپاعانى, ازاماتتاردىڭ زاڭ اياسىندا ارەكەت ەتپەۋى سەبەپ. بۇلاي دەۋىمىز­گە نەگىز بار. قازىر مۇقتاجدارعا كومەك قو­لىن سوزعىسى كەلەتىندەردىڭ كوبى الەۋمەت­تىك جەلىلەردەگى پاراقشالارىندا وزدەرى­نىڭ جەكە ەسەپ-شوت مالىمەتتەرىن جاريالاپ حالىقتان جىلۋ جيناۋ ارقىلى ارەكەت ەتەدى. بۇعان الەۋمەتتىك جەلىدە كۇندە كۋا بولىپ ءجۇرمىز. اسىرەسە تانىمال ءانشى-ءبيشى, ايتىسكەر اقىن, بلوگەرلەر مۇنداي «جۇمىستى» ەش قىمسىنباستان اتقارىپ وتىر. ارينە, قول ۇشىن سوزىپ, كومەك بەرگەن دۇرىس, بۇل – ءار ادامعا ءتان ىزگى امال, قاسيەت. الايدا بەت الدى بۇقارا حالىققا جۇك ارتىپ قويىپ قايىرىمدى ءىس جاساۋ زاڭعا قايشى كەلەرىن ەستە ۇستاعان ءجون.

كەز كەلگەن دامىعان قوعامدا قايىرىم­دىلىق كورسەتۋ زاڭمەن رەتتەلەدى, مۇن­داي ءىستى ەرەجە-تالاپتارعا سۇيەنە وتىرىپ اتقارۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەن. ءبىزدىڭ مەم­لەكەتتە دە سولاي. ەلىمىزدە بۇل ەرەجەنى كوبىنە جەكە تۇلعالار بۇزىپ وتىر. كۇنى كەشە ەلدىڭ بىرنەشە وبلىسىندا سەل ءجۇرىپ اۋىل-ايماق سۋعا كەتكەندە حالىققا قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىمەن قاتار جەكە تۇلعالار دا قول ۇشىن بەرۋگە ۇمتىلدى. بىراق ءوز قارجىسىنان ەمەس. ماسەلەن, تانىمال ونەر ادامىنىڭ ءبىرى الەۋمەتتىك جەلىدە جەكە ەسەپ-شوتىن جا­زىپ, جيعان-تەرگەنى, مال-مۇلكى سۋعا كەتىپ قالجىراپ وتىرعان حالىققا اقشا جيناۋدى ۇسىندى. جينالعان قارجىعا زارداپ شەككەن ايماقتىڭ بىرىنە بارىپ تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, كومەك بەر­مەك. ارينە حالىق ءوزى قولپاشتاپ وسىرگەن, ونە­رىنە ءتانتى بولعان ءانشىنىڭ قولداۋىنا رازى بولار ەدى. دەسە دە ونىڭ بۇل ارەكەتى زاڭعا قايشى. زاڭگەرلەردىڭ مالىمدەۋىنشە, ءاربىر قايىرىمدىلىق ءىس, اسىرەسە قارجىلاي كومەك ەلدە رەسمي تىركەلگەن ارنايى قور­لارى ارقىلى جاسالۋى قاجەت. قانشا اتى ەل­گە بەلگىلى ونەر ادامى, سپورتشى, بلو­گەر بولسا دا, ولار – جەكە تۇلعا (رەسمي تىر­كەلگەن قايىرىمدىلىق قورلارى بولماسا).

«قازاقستاندا قايىرىمدىلىق قىزمە­تىن جۇزەگە اسىرۋ «قايىرىمدىلىق تۋرا­لى» زاڭمەن رەتتەلەدى. جەكە تۇلعالار, سو­نىڭ ىشىندە قايىرىمدىلىق قىزمەتپەن اينالىسقىسى كەلەتىن بلوگەر, انشىلەر زاڭدا كورسەتىلگەن تالاپتاردى ساقتاپ, مۇق­تاج جاندارعا كومەكتەسۋگە باعىتتالعان ءارتۇرلى جوبالاردى, باستامالاردى جانە ۇيىمداردى قولداي وتىرىپ, قوعامدىق يگىلىككە ۇلەس قوسۋعا مۇمكىندىگى بار. ەگەر قايىرىمدىلىقتى اقشا جيناۋ ارقىلى جۇزەگە اسىراتىن بولسا, ولار بەلگىلى ءبىر رەسمي تىركەلگەن قايىرىمدىلىق ۇيى­مىمەن نەمەسە قايىرىمدىلىق كومەك الۋ­شىمەن شارت جاساسۋى قاجەت. قۇجات­تا قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتۋدىڭ ماق­ساتىن, قايىرىمدىلىق كومەكتىڭ بارلىق مۇمكىن بولاتىن مولشەرىن قوسا العاندا, اقشالاي تۇردە ناقتى بەلگىلەۋدى ۇسىنا­تىن سالىقتار, قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتۋ ءتارتىبى, تاراپتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى, ­سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنا­ما­نى ساقتاۋ جونىندەگى ەرەجەلەر, داۋلاردى شەشۋ ءتارتىبى, قايىرىمدىلىق كومەگىن الۋشىنىڭ شارتتا الدىن الا بەلگىلەنگەن ماقساتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اقشا قاراجاتىنىڭ جۇمسالعانىن راستايتىن ەسەپتى جانە وزگە دە قۇجاتتاردى, ونىڭ ىشىندە بۋحگالتەرلىك قۇجاتتاردى ۇسىنۋى قاجەت», دەيدى زاڭگەر نۇرباقىت قالەن.

جەكە تۇلعانىڭ قارجىلاي قايىرىم­دىلىق جاساۋ جولدارىن تۇسىندىرگەن زاڭ­گەردىڭ ايتۋىنشا, ءتيىستى كەلىسىمشارت جاس­اس­پاي قاراجات جينايتىن بلوگەر نەمەسە وزگە دە جەكە تۇلعا قىلمىستىق جا­­ۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. دەمەك جو­عارىدا ايتىلعاندارعا سۇيەنە وتىرىپ, جەكە تۇلعالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە ونەر ادامدارىنىڭ اقشا جيناۋى شەكتەۋسىز جانە جاۋاپكەرشىلىكسىز ەركىن ارەكەت ەمەس. «بلوگەرلەر مەن جەكە تۇلعالار تە­رىس سالداردى بولدىرماۋ جانە ولاردىڭ مۇد­دەلەرىنىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاۋى كەرەك», دەپ قوستى زاڭ مامانى.

قازاق ءتىلى مەن سالتىن ناسيحاتتاپ جۇرەتىن تانىمال بلوگەر الەكسەي لودوچ­نيكوۆ تە قايىرىمدىلىقتى جەلەۋ ەتىپ, جەكە شوتتارىنا حالىقتان قارجى جينايتىن ارىپتەستەرىنىڭ مۇنداي ارەكەتىن سىنعا الدى.

«قازىر ەلىمىزدىڭ بىرقاتار ايما­عىندا سۋ تاسقىنى بولىپ جاتىر. بارلىعى جي­ناق اشىپ جاتىر. اسىرەسە بلوگەرلەر. نە ءۇشىن كەرەك وسى جيناقتار؟ ۇكىمەت قي­راعان ۇيلەردى تۇرعىزىپ بەرەمىز, كومەك بەرەمىز دەپ وتىر حالىققا. مەملەكەت تارا­پىنان بارلىق كومەك كورسەتىلىپ كە­لەدى. ەرىكتىلەر دە جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءىرى بيزنەستەر ميللياردتاپ اقشا ءبولىپ جاتىر. مەنىڭشە, جەتەدى. بلوگەرلەر كەدەي حالىق ەمەس. Instagram-دى اشىپ قا­را­ساق, كەيبىرىندە بەس ماشينادان بار, ونى وزدەرى ماقتانىش تۇتادى. حا­لىق سىزدەر سياقتى ميلليونداپ اقشا تاپپايدى. ولار سالىقتارىن تولەپ جاتىر. حالىقتى جيناقپەن الەككە سالاسىزدار. ميلليونداپ جينالعان اقشانىڭ ەسەبى بەرىلمەيدى. سونىڭ ارقاسىندا بىرەۋلەر بايىپ جاتادى. سوندىقتان جيناق دەگەندى دوعارۋ كەرەك», دەدى ا.لودوچنيكوۆ.

قايىرىمدىلىق ۇيىمدارى – ەكونوميكانىڭ ۇلكەن سەكتورى

وسى ورايدا وزگە مەملەكەتتەردىڭ مى­سالىن كەلتىرۋگە تۋرا كەلەدى. اسىرەسە اقش, باتىس ەلدەرىنىڭ تۇرعىندارى زاڭ­نىڭ ق ۇلى. شەتەلدە دە ادامدار قا­يىرىمدىلىق جاساۋدى پارىز, ىزگى امال دەپ بىلەدى. بىراق بۇل يگى ءىستى تەك زاڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرادى. اسىرەسە تانىمال تۇلعالار, بلوگەرلەر ەشكىمنەن اقشا جي­ناماي, وزدەرىنىڭ تاپقان قارجىسىن قايىرىمدىلىققا تۇراقتى تۇردە اۋدارىپ وتىرادى. كوبىنىڭ قايىرىمدىلىق قورلارى بار. كەيبىرى وزگە قايىرىمدىلىق قورلارىنا اۋدارىپ وتىرادى. ماسەلەن, كانادالىق اكتەر, كينورەجيسسەر, مۋزىكانت كيانۋ ريۆز جانۋارلار قۇقىعىن قورعايتىن رەتا سياقتى قايىرىمدىلىق قورلارىنا ميلليونداعان دوللار اۋدارادى. سونداي-اق ول ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى زەرتتەۋگە باعىتتالعان «Stand Up To Cancer» پەدياتريالىق كلينيكاسىنا تۇراقتى تۇردە قارجىلاي كومەك بەرەدى. ال الەمگە ايگىلى اكتەر برەد پيتت 2005 جىلى ءتۇرلى اپاتتاردان زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتۋگە ارنالعان «Make it Right» قايىرىمدىلىق قورىن قۇردى. وسى ۋاقىت ىشىندە قور قارجىسىنا باسپانالار تۇرعىزىلىپ, 100-گە جۋىق عيمارات سالىندى.

ۇلىبريتانيادا جەكە ادامدار دا, كوم­پانيالار دا ۇنەمى قايىرىمدىلىق جاسايدى. قايىرىمدىلىق ەسەبىنەن بيزنەس ۇيىمدارى سالىق جەڭىلدىكتەرىنە يە بولادى.

«دامىعان ەلدەردە قايىرىمدىلىق­قا قاتىستى جانجالدار سيرەك كەزدەسەدى. ۇيىمدار ءبارىن زاڭ اياسىندا ىسكە اسى­رۋعا تىرىسادى. ۇلىبريتانياداعى قايى­رىمدىلىق ۇيىمدارى – جۇمىس ورىندارىن قالىپتاستىراتىن ەكونوميكانىڭ ۇلكەن سەكتورى. ماسەلەن, 2019 جىلى 166 مىڭعا جۋىق ءتۇرلى كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم تىركەلدى. ولاردا 900 مىڭ­نان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ال 2017-2018 جىلدارى بريتانيا ەكونوميكاسى قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىنان 18 ميلليارد فۋنتتان استام پايدا تاپتى. كوپ جاعدايدا جوعارى كورسەتكىشتەرگە جۇيەنىڭ اشىقتىعى ارقىلى قول جەتكىزىلەدى. كەز كەلگەن قوردى ۇكىمەتتىڭ ۆەب-سايتىندا ءاربىر كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمنىڭ ەسەبىن «Charity Commission» بولىمىندە تەكسەرۋگە بولادى. بۇل سەنىمدى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. مۇنداي ۇيىمدار قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى جولسەرىك», دەدى ۇلىبريتانياداعى «Gift of life» قورىنىڭ ديرەكتورى اننا دجيللينگس-موجۋتينا ۆۆس-گە بەرگەن سۇحباتىندا.

قوعامنىڭ قاي سالاسىندا دا زاڭ اياسىندا ءىس-ارەكەت ەتپەسەك, اڭقاۋ ەلگە ارامزا مولدانىڭ كەيپىندە الاياقتاردىڭ سان ءتۇرلى ايلاسىنا الدانىپ وتىراتىنىمىز حاق.